Του Μιχάλη Τρίκκα
Βολές από το Παρίσι δέχτηκε την περασμένη εβδομάδα το αμερικανικό εμπάργκο κατά της Κούβας, που φέτος συμπληρώνει 56 χρόνια. Έπειτα από τη συνάντησή του με τον Ραούλ Κάστρο στο μέγαρο των Ηλισίων, ο Γάλλος πρόεδρος Φρανσουά Ολάντ χαρακτήρισε τον οικονομικό αποκλεισμό από την Ουάσιγκτον "απομεινάρι του Ψυχρού Πολέμου" και ζήτησε από τον Αμερικανό ομόλογό του να ολοκληρώσει τις διαδικασίες για την άρση του.
Λίγες μέρες νωρίτερα, ο Μπάρακ Ομπάμα είχε και αυτός καλέσει το αμερικανικό Κογκρέσο να προχωρήσει στο συγκεκριμένο βήμα. Το Κογκρέσο ελέγχεται, βέβαια, σήμερα από τους Ρεπουμπλικανούς, που στην παρούσα φάση δεν εμφανίζονται διατεθειμένοι να κάνουν ένα τόσο σημαντικό αποχαιρετιστήριο δώρο στον απερχόμενο Αμερικανό πρόεδρο. Όπως, όμως, όλα δείχνουν, οι ιδεολογικές αγκυλώσεις τους δεν θα σταθούν για πολύ ακόμη εμπόδιο στις ορέξεις των μεγάλων επιχειρήσεων που περιμένουν πώς και πώς το άνοιγμα αυτής της "παρθένας, ανεκμετάλλευτης" αγοράς.
Για την Κούβα, η επίσκεψη Κάστρο στο Παρίσι είχε ως βασικό στόχο να δείξει ότι η προσπάθεια για την άρση του αμερικανικού εμπάργκο δεν περνά μόνο από την Ουάσιγκτον, με την οποία οι διμερείς σχέσεις άρχισαν, με αργό ρυθμό, να αποκαθίστανται από τον Δεκέμβριο του 2014. Η οικονομία της χώρας αντιμετώπιζε και αντιμετωπίζει σοβαρά οικονομικά προβλήματα, που έγιναν ακόμη χειρότερα από τη στιγμή που σταμάτησε να υπολογίζει στη βοήθεια -και το φθηνό πετρέλαιο- που παρείχε η συμμαχική Βενεζουέλα.
Η Κούβα δεν κρύβει ότι χρειάζεται επειγόντως ξένες επενδύσεις και για πρώτη φορά ελπίζει βάσιμα ότι το ασφυκτικό εμπορικό εμπάργκο που στραγγαλίζει την οικονομία της θα ανήκει πολύ σύντομα στο παρελθόν. Η Γαλλία παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο στις προσπάθειες αυτές. Πριν από λίγες εβδομάδες πέτυχε συμφωνία για τη διαγραφή 8,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων του κουβανικού χρέους στους πιστωτές της Λέσχης του Παρισιού.
Για την κυβέρνηση Ολάντ, η προσέγγιση με την Κούβα έχει τα δικά της πλεονεκτήματα. Μετά τις επιθέσεις της 13ης Νοεμβρίου, υιοθέτησε δρακόντια μέτρα που βγαίνουν κατευθείαν από την ατζέντα της παραδοσιακής και Άκρας Δεξιάς. Η παραίτηση της υπουργού Δικαιοσύνης Κριστιάν Τομπιρά εξαιτίας της "αντιτρομοκρατικής" συνταγματικής μεταρρύθμισης έκανε τα πράγματα χειρότερα, αποξενώνοντας ακόμη περισσότερο τον Ολάντ από τους ψηφοφόρους της Αριστεράς.
Με τον πρωταγωνιστικό ρόλο που αναλαμβάνει για την άρση του αμερικανικού εμπάργκο και την πλήρη εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ Κούβας και Δύσης, το Παρίσι ρίχνει γέφυρα σε αυτό ακριβώς το ακροατήριο. Ο τελευταίος Γάλλος πρόεδρος που είχε, άλλωστε, υποδεχτεί στο μέγαρο των Ηλισίων Κουβανό πρόεδρο ήταν ο Φρανσουά Μιτεράν τον Μάιο του 1995, μια σύγκριση που καθόλου δεν ενοχλεί τον σημερινό ένοικο του προεδρικού μεγάρου.
Τα οικονομικά κίνητρα είναι όμως απείρως σημαντικότερα. Το προδιαγεγραμμένο άνοιγμα της κουβανικής οικονομίας έχει μετατρέψει τη χώρα σε νέο Ελντοράντο για το διεθνές κεφάλαιο. Μεγάλες γαλλικές επιχειρήσεις έχουν επενδύσει τα τελευταία χρόνια στη χώρα, περιμένοντας και αυτές την άρση του εμπορικού εμπάργκο για να αυξήσουν την κερδοφορία τους. Είναι επιχειρήσεις όπως ο όμιλος Pernod - Ricard που παράγει το ρούμι Havana Club, η εταιρεία τηλεπικοινωνιών Alcatel - Lucent και οι ενεργειακές Total και Alstom.
Το πιο σημαντικό κεφάλαιο παραμένει όμως ο τουρισμός. Περισσότερα από 3 εκατομμύρια ξένοι επισκέπτες επισκέφτηκαν το νησί της Καραϊβικής κατά την περσινή χρονιά. Ήταν μια αύξηση κατά 40% από τη στιγμή που ΗΠΑ και Κούβα συμφώνησαν να αποκαταστήσουν τις διπλωματικές σχέσεις. Κανονικά, οι Αμερικανοί τουρίστες δεν μπορούν ούτε τώρα να επισκεφτούν τη χώρα, όμως νέες εξαιρέσεις στο εμπάργκο, όπως "η υποστήριξη στον κουβανικό λαό" και "οι διαπροσωπικές σχέσεις", επιτρέπουν στους τουρ οπερέιτορς να προγραμματίζουν όλο και περισσότερα ταξίδια.
Σύμφωνα με τις προβλέψεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, το οριστικό τέλος του εμπάργκο θα μπορούσε να αυξήσει τον αριθμό των τουριστών σε 10 εκατομμύρια τον χρόνο. Πού όμως θα μένουν όλοι αυτοί; Σήμερα, η εγχώρια τουριστική βιομηχανία διαθέτει μόλις 63.000 δωμάτια, έναν αριθμό που φιλοδοξεί να αυξήσει σε 85.000 μέχρι το 2020.
Στα τέλη της δεκαετίας του '90, ο Φιντέλ Κάστρο έδωσε το "πράσινο φως" για την ίδρυση της κρατικής τουριστικής επιχείρησης Habaguanex που από τότε διευθύνει 20 ξενοδοχεία, 40 εστιατόρια και 50 μπαρ, καφέ και τουριστικά καταστήματα. Για τους εμπνευστές του, ήταν ένα πρόγραμμα με καπιταλιστικές μεθόδους και σοσιαλιστικούς σκοπούς, καθώς τα περισσότερα κέρδη θα χρησιμοποιούνταν σε κοινωνικούς σκοπούς και στην αποκατάσταση πολλών από τα ετοιμόρροπα σήμερα κτήρια της παλιάς πόλης της Αβάνας.
Παρά το γεγονός ότι ένα μεγάλο ποσοστό των κερδών κατέληξε, πράγματι, σε κοινωνικά προγράμματα, όπως κλινικές, σχολεία και βιβλιοθήκες, οι αποκαταστάσεις παλαιών κτηρίων αποδείχτηκαν ιδιαίτερα δαπανηρές και σύντομα εγκαταλείφθηκαν. Αυτό κάθε άλλο παρά αποθαρρύνει φυσικά τα μεγαθήρια της τουριστικής βιομηχανίας.
Ο Αμερικανοκουβανός, Χορχέ Πέρες μεγιστάνας της οικοδομής στο Μαϊάμι, επισκέφτηκε πέρσι την Κούβα στο πλαίσιο της πρώτης της Μπιενάλε. "Θα ήθελα να είμαι εγώ που θα τα αναπτύξω όλα αυτά" δήλωσε μετά την επίσκεψή του στην εφημερίδα "Nuevo Herald". "Πιστεύω ότι θα μπορούσα να αλλάξω την Αβάνα μέσα σε 10 ή 20 χρόνια. Αν ανοίξουν λίγο τα πράγματα, θα μπορούσα να κατασκευάσω πολυτελή διαμερίσματα στο Βεδάδο. Θα τα πουλούσα μέσα σε δύο ώρες εδώ στο Μαϊάμι".
To ενδιαφέρον των επενδυτών επικεντρώνεται κυρίως στο παλιό λιμάνι της Αβάνας. Το άνοιγμα ενός νέου λιμανιού στην περιοχή Μαριέλ έχει οδηγήσει τις παλιές εγκαταστάσεις στην πλήρη εγκατάλειψη. Η "αξιοποίησή" τους πάντως θα χρειαστεί πολύ χρόνο ακόμη καθώς η άρση κάποια στιγμή του εμπάργκο δεν θα ανοίξει αυτομάτως τον δρόμο στις μπουλντόζες.
Μια αμερικανική ναυτιλιακή εταιρεία διεκδικεί εδώ και χρόνια ένα χιλιόμετρο αποβάθρας, τις παλιές δηλαδή εγκαταστάσεις της, που απαλλοτριώθηκαν μετά την επανάσταση. Ανάλογες αξιώσεις εγείρουν και πολλές από τις επιχειρήσεις που έλυναν και έδεναν στα χρόνια του Μπατίστα: Η Exxon, η Τexaco και η Coca - Cola επαναφέρουν παλιές απαιτήσεις για αποζημιώσεις που συνολικά ξεπερνούν τα 8 δισεκατομμύρια δολάρια.
Δεν θα αργήσει να φανεί αν το ιστορικό κέντρο της Αβάνας και πολλές από τις κοινωνικές κατακτήσεις της επανάστασης του '59 θα θυσιαστούν στον βωμό της επαναπροσέγγισης με τη Δύση. Μέσα στον Απρίλιο θα πραγματοποιηθεί το επόμενο συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κούβας. Πέρα από το γεγονός ότι ανάλογες συναντήσεις χρησιμοποιούνται συχνά για την ανακοίνωση σημαντικών μεταρρυθμίσεων, η προαναγγελθείσα αποχώρηση του 83χρονου Ραούλ το 2018 ανοίγει από τώρα τον δρόμο για την εποχή μετά τον Κάστρο. Αρκεί βέβαια αυτή η εποχή να μην είναι του μεγιστάνα της οικοδομής από το Μαϊάμι.
