Tα Καστέλλια είναι ένα πανέµορφο χωριό στην Γκιώνα, 35 χλµ από την Άµφισσα. Ένα από τα µεγαλύτερα χωριά του Δήµου Δελφών µε πλούσια ιστορία και ευρήµατα από τους προϊστορικούς χρόνους. Στην περιοχή των Καστελλίων υπάρχουν µεγάλες ποσότητες καλής ποιότητας βωξίτη. Μια νέα εξόρυξη από την εταιρεία S&B (Οδ. Κυριακόπουλος) προκάλεσε επεισοδιακές συνεδριάσεις στο χωριό και στο Δήµο Δελφών και ανάκληση της άδειας επέµβασης από τη Δ/νση Δασών. Η Δέσποινα Σπανούδη συζήτησε µε τους Καστελλιώτες πρωτεργάτες Δηµήτρη Μπάκα και Παναγιώτη Μακρή και το Γιώργο Κόλλια από την Κίνηση για τη Σωτηρία της Γκιώνας.
Τα Καστέλλια αντέδρασαν δυναµικά στην επιχειρούµενη νέα εξόρυξη της S&B. Για ποιο λόγο;
Π. Μακρής: Τα Καστέλλια τα τελευταία 50 χρόνια έχουν υποστεί τη µεγαλύτερη πίεση, από κάθε άλλο χωριό της Φωκίδας από τις µεταλλευτικές εξορύξεις του βωξίτη. Οι κάτοικοι είδαν το φυσικό πλούτο και µαγευτικές τοποθεσίες όπου έζησαν σαν παιδιά να καταστρέφονται η µια µετά την άλλη. Φύλλο συκής απέµειναν τα «Κεφαλάρια» του χωριού, δηλαδή οι δύο βουνοκορφές που περικλείουν τον οικισµό, η Αλεφάντω και η Τσούκα. Με δόλιο τρόπο καταστράφηκε η Τσούκα τον Ιούλιο του 2011. Η επιτυχηµένη µεθόδευση από πλευράς της εταιρείας άνοιξε την όρεξη για την άλωση και της Αλεφάντως. Το σκηνικό στήθηκε: Υπηρεσίες διαβρωµένες, πολιτική τάξη ποδηγετηµένη, τοπική κοινωνία αγόµενη και φερόµενη. Μέσα στο κοινωνικό τέλµα που βρίσκεται η χώρα µας, βρέθηκαν λίγοι άνθρωποι που αντιστάθηκαν και κοντά σε αυτούς πολλοί άλλοι που δεν µπορούσαν από µόνοι τους να σηκώσουν το βάρος της αντιπαράθεσης. Κάπως έτσι γλίτωσε προσωρινά η Αλεφάντω.
Δ. Μπάκας: Πριν ένα µήνα µάθαµε ότι έχει δοθεί έγκριση στην εταιρεία του Κυριακόπουλου να πάρει επιφανειακά και τα κοιτάσµατα που είναι ορατά και πολύ κοντά στα Καστέλλια, να καταστρέψει τα κεφαλάρια και να εκθέσει το χωριό σε τεράστιο κίνδυνο από πληµµύρες, κατολισθήσεις και κατακρηµνίσεις.
Αµέσως καλέσαµε σε συγκέντρωση. Το Τοπικό Συµβούλιο και ο Αντιδήµαρχος έκαναν έκτακτη συνεδρίαση καλώντας την εταιρεία για ενηµέρωση, που όµως αυτή τη φορά δεν τα κατάφερε ούτε µε τις δωροδοκίες ούτε µε τις απειλές. Τελικά αποφάσισαν για Συνέλευση των κατοίκων, την ίδια µέρα µε την προγραµµατισµένη συγκέντρωση. Για να µη διασπαστεί το χωριό συµφωνήσαµε για ενωτική συγκέντρωση σωτηρίας του χωριού. Η εταιρεία και οι εκφραστές της όµως είχαν άλλο σχεδιασµό. Για να διαλύσουν τη συγκέντρωση, έφεραν εργαζόµενους από όλη τη Φωκίδα, µε επικεφαλής τον υπεύθυνο προσωπικού της εταιρείας. Οι χωριανοί, χωρίς ενδοιασµό, γράφοντας στα παλιά τους τα παπούτσια τις προσπάθειες εκφοβισµού, συγκεντρώθηκαν και άντεξαν όλες τις προκλήσεις του αντιδηµάρχου. Λίγες µέρες µετά έγινε συνεδρίαση του Δηµοτικού Συµβουλίου για το ίδιο θέµα.
Το Δασαρχείο ανακάλεσε την άδειά του αναφέροντας ότι είχε παραβλέψει σηµαντικά δεδοµένα. Τι συνέπειες έχουν αυτές οι εξελίξεις; Τι στάση κράτησαν γενικά οι αρµόδιες υπηρεσίες;
Π. Μακρής: Η ανάκληση της απόφασης του Δασαρχείου έγινε µε την αιτιολογία ότι δόθηκε εκ παραδροµής. Εύλογο και το ερώτηµα αν θα διεξαχθεί έρευνα για καταλογισµό ευθυνών σε επίορκους υπαλλήλους. Η ενασχόλησή µου µε το ρόλο των Υπηρεσιών δυστυχώς έχει φέρει στο φως και το σχετικό τιµοκατάλογο παρεχοµένων υπηρεσιών και εκδουλεύσεων. Πρωταγωνίστριες σε αυτό είναι οι κεντρικές Υπηρεσίες του ΥΠΕΚΑ. Τον έλεγχο των τοπικών υπηρεσιών (πλην ίσως του Δασαρχείου που δρα αυτόνοµα) έχει αναλάβει η τοπική πολιτική τάξη, λαµβάνοντας άλλου είδους «αντίδωρα».
Δ. Μπάκας: Το Δασαρχείο γνώριζε πολύ καλά τι έκανε. Έχουν υπάρξει αρνητικές αποφάσεις ήδη από τη δεκαετία του ΄80, από τη Δ/νση Δασών και τον υπουργό Γεωργίας. Σήµερα εξέδωσαν την άδεια επέµβασης µε τοπογραφικό που έχει µεταγενέστερη ηµεροµηνία, µε διαφορετικές συντεταγµένες και µε ψευδή στοιχεία στη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων. Ούτε άδεια επέµβασης για τους δρόµους πρόσβασης δεν υπήρχε.
Ποια είναι η θέση του Δήµου Δελφών και της Περιφερειακής Αρχής µέσω της επιτροπής περιβάλλοντος και της αντιπεριφερειάρχη Φωκίδας;
Δ. Μπάκας: Ο αρµόδιος Αντιδήµαρχος µας επισκέπτεται όταν είναι υποχρεωτικό ή όπως πρόσφατα για να βοηθήσει την εταιρεία. Οι επισκέψεις του Δηµάρχου γίνονται αποκλειστικά στα πανηγύρια και ειδικά όταν τα όργανα είναι πληρωµένα από την S&B ή συνεργάτες της. Η αρµόδια αντιπεριφερειάρχης δηλώνει αδυναµία να κάνει ελέγχους και η επιτροπή περιβάλλοντος δεν έχει ασχοληθεί.
Βασικό µέληµα του Δηµάρχου, των Αντιδηµάρχων και των συµβούλων της πλειοψηφείας του Δήµου στα τελευταία γεγονότα ήταν να µην πραγµατοποιηθεί η συγκέντρωση των κατοίκων και αφού η τελευταία έγινε µαζική και δυναµική προσπάθησαν να την αποπροσανατολίσουν, να απαξιωθούν οι αποφάσεις της, έκαναν πως δεν είδαν το ψήφισµά της και τις πολλές εκατοντάδες υπογραφές που το συνόδευαν.
Π. Μακρής: Η πολιτική τάξη της Φωκίδας εκλέγεται µε γνώµονα το ποιος θα εξυπηρετήσει καλύτερα τα συµφέροντα της εταιρείας, εξασφαλίζοντάς της υπηρεσιακή ασυλία. Στην περίπτωση των Καστελλίων, όταν ο κόµπος έφτασε στο χτένι και η κατάσταση διαµορφώθηκε αλλιώς µε την κινητοποίηση των κατοίκων φόρεσαν το µανδύα του «Σωτήρα». Σήµερα παρά τις συνεχείς παραστάσεις ακόµα και επερωτήσεις στο Περιφερειακό Συµβούλιο, ο ελεγκτικός Μηχανισµός της Περιφερειακής Αυτοδιοίκησης αρνείται να προβεί σε οποιοδήποτε έλεγχο των µεταλλευτικών εξορύξεων.
Έχετε κάνει και άλλες καταγγελίες για τα Καστέλλια τον τελευταίο χρόνο. Τι τύχη είχαν;
Π. Μακρής: Τα τελευταία δύο χρόνια η προσοχή µας έχει εστιασθεί στην αποκατάσταση της παράνοµα κατεδαφισθείσας κορυφής «Τσούκα» καθώς και στην αποκατάσταση των µεταλλευτικών εκµεταλλεύσεων πάνω από το χωριό Αποστόλια, για τις οποίες η εταιρεία κωλυσιεργεί και ο έλεγχος των αρµοδίων υπηρεσιών είναι ανύπαρκτος.
Δ. Μπάκας: Η αρχική µου καταγγελία έγινε πριν από ένα χρόνο (2/3/2012). Κατήγγειλα ότι η µεταλλευτική εταιρεία S&B Βιοµηχανικά Ορυκτά Α.Ε. συστηµατικά, εξόφθαλµα, προκλητικά και βάρβαρα καταπατά εγκεκριµένους περιβαλλοντικούς όρους, υπουργικές αποφάσεις, νόµους και διατάξεις. Δηµιουργεί µια τροµακτική και µη αναστρέψιµη υποβάθµιση του περιβάλλοντος. Ότι δεν πληρώνει στο ελληνικό δηµόσιο ούτε ευρώ για την αξία του µεταλλεύµατος. Η καταγγελία αυτή, που περιέχει πλήθος φωτογραφιών που τη στηρίζουν, κατατέθηκε µαζί µε µηνυτήρια αναφορά στον εισαγγελέα πρωτοδικών Άµφισσας, που κατατέθηκε και στο συνήγορο του πολίτη, σε όλες τις υπηρεσίες, το δηµοτικό συµβούλιο και στην περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας. Τέλος αναρτήθηκε στο διαδίκτυο. Μέχρι σήµερα κανείς δεν έχει αντικρούσει την καταγγελία αυτή ούτε στο ελάχιστο. Αλλά καµιά από τις αρµόδιες υπηρεσίες όπως η Επιθεώρηση Μεταλλείων Νοτίου Ελλάδος και η Ειδική Υπηρεσία Επιθεωρητών Περιβάλλοντος και Περιφέρεια (Κ.Ε.Π.ΠΕ.) Στερεάς Ελλάδας, δεν έχει κάνει ούτε το ελάχιστο.
Ποιες θα είναι οι εξελίξεις από εδώ και πέρα. Τι θέλετε για το µέλλον για την περιοχή σας;
Δ. Μπάκας: Τα Καστέλλια είναι χωριό που δεν µπορεί να αξιοποιήσει τις οµορφιές της φύσης του για την ανάπτυξη διαφόρων δραστηριοτήτων και οικοτουρισµού. Γιατί όπου να στρέψεις το βλέµµα σου υπάρχουν ξεκοιλιασµένα βουνά. Η κατάσταση αυτή είναι µη αναστρέψιµη και συνεχώς επιδεινώνεται. Η φύση βιάζεται, τα νερά στραγγίζουν και κατακρηµνίζονται στις τρύπες των πολύ πυκνών και µεγάλων σε βάθος γεωτρήσεων. Νοµοτελειακά αν συνεχιστεί η ίδια κατάσταση, όλη η περιοχή θα καταντήσει κρανίου τόπος. Τα Καστέλλια ήταν ένα χωριό µε µεγάλη κτηνοτροφία µε πάνω από 40.000 γιδοπρόβατα και καλλιέργειες. Σήµερα δεν υπάρχει σχεδόν τίποτε: έχουν καταστραφεί όλοι οι βοσκότοποι από την εξόρυξη βωξίτη, έχουν καταστραφεί οι πηγές που ξεδιψούσαν τα ζώα και έχουν κοπεί τα περάσµατα επικοινωνίας. Η γεωργία είναι ανύπαρκτη χωρίς ούτε τις στοιχειώδεις υποδοµές. Όλα έχουν προσαρµοστεί στα συµφέροντα του εκµεταλλευτή.
Ποιος είπε και από πού συµπεραίνεται ότι µια περιοχή που διαθέτει ορυκτό πλούτο δεν έχει κανένα δικαίωµα στη ζωή, πρέπει να καταστραφεί σε όφελος κάποιων µετόχων που φορολογούνται στο Λουξεµβούργο ή αλλού χωρίς να πληρώνει ούτε ένα ευρώ στο ελληνικό δηµόσιο για το µετάλλευµα; Ένα τµήµα του πλούτου που παράγεται στην περιοχή πρέπει να µείνει σε αυτήν. Θέλουµε να εφαρµοστούν οι περιβαλλοντικοί όροι, να µην προχωρήσει η εξόρυξη στην Αλεφάντω και να γίνουν νέες µελέτες για τις επιπτώσεις των εξορύξεων στα νερά της περιοχής. Θέλουµε να δοθεί η δυνατότητα µέσα από τα χωροταξικά σχέδια που εκπονούνται για το Δήµο και για την Περιφέρεια να αποκτήσουµε δυνατότητες επιβίωσης.
Π. Μακρής: Αν δεν υπάρξει πολιτική αλλαγή ώστε να υπάρξει η βούληση ο βωξίτης να εκµεταλλεύεται προς όφελος του ελληνικού κράτους της τοπικής κοινωνίας και του περιβάλλοντος, οι πολύ λίγοι που κατά καιρούς αντιδρούν στη ληστρική εκµετάλλευση δεν θα αντέξουν για πολύ. Η εταιρεία διαβρώνει την τοπική κοινωνία και το ελληνικό κράτος µεθοδευµένα και σε καθηµερινή βάση, ώστε η επικράτησή της στο προτεκτοράτο της που ονοµάζεται Φωκίδα, να είναι ολοκληρωτική. Όταν εξαντληθούν τα αποθέµατα βωξίτη το µόνο ρόλο που θα µπορεί να παίξει η Φωκίδα θα είναι σκηνικό ταινιών επιστηµονικής φαντασίας ως πλανήτης ΑΡΗΣ.
Γ. Κόλλιας: Δεν µπορούµε να ξέρουµε ποιες ακριβώς θα είναι οι εξελίξεις από εδώ και πέρα. Πιστεύω ότι η εταιρεία θα προσπαθήσει πολύ σύντοµα να επανέλθει µιας και η περιοχή έχει πολύ καλής ποιότητας βωξίτη, παρότι επανειληµµένα έχει διαβεβαιώσει ότι «θα είναι και η τελευταία επιφανειακή εκµετάλλευση». Οι τελευταίες εξελίξεις από το Συµβούλιο της Επικρατείας για το θέµα των εξορύξεων χρυσού στη Χαλκιδική είναι δυστυχώς αρνητικές.
Θα ήθελα οι τοπικές κοινωνίες παίρνοντας οι ίδιες τις τύχες στα χέρια µας, µέσα από ένα γόνιµο διάλογο, µε ενηµέρωση και ανταλλαγή απόψεων, να συνθέσουµε και έτσι να διαµορφώσουµε το µέλλον µας. Πιστεύω ότι η Φωκίδα και ειδικότερα η περιοχή µας, είναι ένα µεγάλο παράδειγµα πώς η µεταλλεία τελικά δεν οδήγησε στη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης των κατοίκων των περιοχών µας, αλλά στην υποβάθµιση και στη φτώχεια. Η «µονοκαλλιέργεια» της εξόρυξης βωξίτη έχει οδηγήσει τη Φωκίδα να είναι ένας από τους φτωχότερους νόµους της χώρας (σύµφωνα µε τα επίσηµα στοιχεία) και ταυτόχρονα τους ιδιοκτήτες των εταιρειών εξόρυξης στους πιο πλούσιους.
Αν οι τοπικές κοινωνίες δεν αντιδράσουµε και δεν προσπαθήσουµε να αναζητήσουµε άλλες λύσεις, να συνθέσουµε και να απαιτήσουµε αυτά τα οποία θέλουµε για τον τόπο µας, τότε θα συνεχίσουµε να ξεπουλάµε τον τόπο µας στις µεταλλευτικές εταιρείες, πάντα βέβαια στα πλαίσια µιας «νοµιµότητας» και ενός χουντικού µεταλλευτικού κώδικα που περιέργως δεν τον αλλάζει κανείς.
