Live τώρα    
18°C Αθήνα
ΑΘΗΝΑ
Αίθριος καιρός
18 °C
12.0°C18.0°C
1 BF 42%
ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ
Αίθριος καιρός
16 °C
13.5°C18.8°C
2 BF 53%
ΠΑΤΡΑ
Αίθριος καιρός
16 °C
13.8°C16.5°C
2 BF 50%
ΗΡΑΚΛΕΙΟ
Αίθριος καιρός
16 °C
13.8°C16.1°C
2 BF 70%
ΛΑΡΙΣΑ
Αίθριος καιρός
12 °C
11.8°C11.8°C
1 BF 53%
Καζακστάν / Στην πολυεθνική «Κόκκινη Μηλιά» του χανάτου της Κοκάνδης
  • Μείωση μεγέθους γραμματοσειράς
  • Αύξηση μεγέθους γραμματοσειράς
Εκτύπωση

Καζακστάν / Στην πολυεθνική «Κόκκινη Μηλιά» του χανάτου της Κοκάνδης

Κοκάνδη
Το άγαλμα της Αυγής της Ελευθερίας ανηγέρθη στα εικοσάχρονα της Τζελτοκσάν, της εξέγερσης του Δεκεμβρίου του 1986, όταν οι πολίτες της Άλμα - Άτα ξεσηκώθηκαν κατά της απόφασης του Κρεμλίνου να ξηλώσει τον Καζακστανό πρώτο γραμματέα του Κομμουνιστικού Κόμματος Καζακστάν για να τον αντικαταστήσει με Ρώσο. Φωτογραφίες:
Θάνος Παναγόπουλος

Σάββατο 4 Φεβρουαρίου 1854. Στους πρόποδες της μήκους 350 χιλιομέτρων οροσειράς  Ίλε Αλατάου, μεταξύ των ποταμών Μπολσάγια Αλματίνκα και Μαλάγια Αλματίνκα -Μεγάλου και Μικρού Αλματίνκα- κοντά στα σύνορα του Χανάτου της Κοκάνδης και της κινεζικής αυτοκρατορίας των Μαντσού, οι καινούργιοι κατακτητές της περιοχής, οι Ρώσοι του Νικολάου Α’ Ρομανόφ, χτίζουν ένα οχυρό με ξύλινη περίφραξη.

Χτίζεται στην τοποθεσία όπου έξι αιώνες νωρίτερα οι Μογγόλοι εισβολείς ισοπέδωσαν την πόλη Αλμάτου. Η κατασκευή του οχυρού ολοκληρώνεται το φθινόπωρο. Οι Ρώσοι του δίνουν το όνομα Ζιιλισκόι και έναν χρόνο αργότερα το μετονομάζουν σε Βιέρνιι, δηλαδή «Πιστός».

Με την κατασκευή του πεντάγωνου οχυρού, του οποίου η μία πλευρά υψώνεται κατά μήκος του Μαλάγια Αλματίνκα, του οποίου η ξύλινη περίφραξη θα αντικατασταθεί αργότερα από πέτρινη, ξεκινά ουσιαστικά η σύγχρονη ιστορία της πόλης, η οποία το 1921, τρία χρόνια μετά την επιβολή του σοβιετικού καθεστώτος, θα πάρει τη ρωσική ονομασία  Άλμα -  Άτα.

Έχουμε μια μάλλον ατυχή μετάφραση του καζακικού Αλμάτι, που σε ελεύθερη απόδοση θα πει Μηλεωνότοπος, κάτι που οφείλεται στους μηλεώνες, καθώς η ονομασία που θα δώσουν οι Ρώσοι σημαίνει επί λέξει «Πατέρας των Μήλων». Εν τέλει η πόλη, η οποία συνδέεται από πολλούς με τον θρύλο της Κόκκινης Μηλιάς, θα ονομαστεί επισήμως Αλμάτι το 1993, δύο χρόνια μετά την ανεξαρτησία του Καζακστάν.

Τετάρτη 13 Φεβρουαρίου 1918.  Έναν χρόνο μετά τον σχηματισμό τους, τα σοβιέτ της Τασκένδης καταλύουν την αυτονομία της Κοκάνδης που εκτείνεται στα μετέπειτα Κιργιστάν, Ανατολικό Ουζμπεκιστάν, Τατζικιστάν και νοτιοανατολικό Καζακστάν.

Κοκάνδη
Ο πρασινωπός καθεδρικός της πόλης. Φωτογραφίες: Θάνος Παναγόπουλος

Έτσι ξεσπά αρχικώς στον Βορρά του Τατζικιστάν και κατόπιν σε ολόκληρο το Ρωσικό Τουρκεστάν το κίνημα Μπασμάχι, Εξέγερση των «Κλεφτών» επί λέξει στα ουζμπέκικα, ονομασία που δόθηκε υποτιμητικά για να αποτρέψουν οι αρχές νομιμοποίηση του κινήματος στη συνείδηση του πληθυσμού. Το κίνημα καταλήγει σε ένοπλη εξέγερση των μουσουλμανικών πληθυσμών της Κεντρικής Ασίας κατά των Ρώσων και ντόπιων Μπολσεβίκων, η οποία θα διαρκέσει έως το 1934.

Η αντίδραση των λαών του Τουρκεστάν δεν είναι αμιγώς πολιτική, αλλά σε μεγάλο ποσοστό εθνική και πολιτισμική.  Έχει τις ρίζες του στα βίαια επεισόδια του 1916, όταν οι μουσουλμανικοί πληθυσμοί του ρωσικού Τουρκεστάν, του οποίου τελευταίος κυβερνήτης ήταν ο υπουργός Πολέμου του τσάρου, Αλεξέι Κουροπάτκιν, αρνήθηκαν να καταταγούν στον αυτοκρατορικό στρατό και να λάβουν μέρος στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Το κίνημα περιλαμβάνει από αριστερούς μέχρι αντιδραστικούς υπέρμαχους της σαρίας και από εθνικιστές μέχρι παντουρκιστές. Για τους εξεγερμένους, τσαρικοί και μπολσεβίκοι είναι δύο όψεις του ρωσικού νομίσματος, καθώς τα σοβιέτ του Τουρκεστάν αποτελούνται σε μεγάλο ποσοστό από Ρώσους εγκατεστημένους στην Τασκένδη.

Κοκάνδη
Στον σταθμό «Μπαϊκονούρ» του μετρό του Αλμάτι. Φωτογραφίες: Θάνος Παναγόπουλος

Παρά τις νίκες του, ο Κόκκινος Στρατός δεν καταφέρνει να καταβάλει πλήρως τον εξεγερμένο, κατά βάση αγροτικό, πληθυσμό και έτσι το σοβιετικό καθεστώς αναγκάζεται να αναπροσαρμόσει κάποια οικονομικά και διοικητικά σχέδια στην περιοχή, χωρίς πάντως να ανακοπεί η πολιτική κολεκτιβοποίησης και εκβιομηχάνισης.

Τρίτη 16 Δεκεμβρίου 1986.  Έκπληκτη η παγκόσμια κοινή γνώμη πληροφορείται ότι πραγματοποιούνται ταραχές στη Σοβιετική  Ένωση. Στην  Άλμα -  Άτα ο κόσμος έχει ξεσηκωθεί μετά την απόφαση του Κρεμλίνου να ξηλώσει τον Καζακστανό πρώτο γραμματέα του Κομμουνιστικού Κόμματος Καζακστάν για να τον αντικαταστήσει με Ρώσο. Πέντε χρόνια πριν από τη διάλυση της ΕΣΣΔ έχουμε την πρώτη ισχυρή απόδειξη της αποτυχημένης πολιτικής εθνοτήτων στη Σοβιετική  Ένωση.

Δευτέρα 16 Δεκεμβρίου 1991. Την 5η επέτειο των ταραχών του 1986 το Καζακστάν γίνεται η τελευταία χώρα που αποχωρεί από την ΕΣΣΔ ανακηρυσσόμενο ανεξάρτητο κράτος με πρώτο Πρόεδρο τον Νουρσουλτάν Ναζαρμπάγιεφ.

Κοκάνδη
Το κυκλοτερές Μέγαρο των Γάμων. Φωτογραφίες: Θάνος Παναγόπουλος

Τρίτη 10 Οκτωβρίου 2017. Μετά από ολονύχτιο σιδηροδρομικό ταξίδι που ξεκίνησα χθες στις 10.01 μ.μ. από το Τσίμκεντ του Καζακστάν, όπου Πρόεδρος είναι ακόμη ο Ναζαρμπάγιεφ, στις 9.15 π.μ. το τρένο φθάνει στον σταθμό  Άλμα -  Άτα - 1 και στις 9.31 βρίσκομαι επιτέλους, μετά από 11 ώρες, στον  Άλμα -  Άτα - 2, όπου αποβιβάζομαι.

Ο σταθμός είναι πραγματικό αρχιτεκτονικό στολίδι. Δυστυχώς, αρχιτέκτονες, μηχανικοί και σχεδιαστές του δολοφονήθηκαν από το σταλινικό καθεστώς την περίοδο των διώξεων 1936-1938, όπως ο ακτιβιστής και διανοούμενος μηχανικός σιδηροδρόμων του σταθμού Μουκαμετζιάν Τινισμπαγιούλι ή Τινιεσπάεφ στην εκρωσισθείσα εκδοχή του επωνύμου, ο οποίος εκτελέστηκε, πιθανότατα στις 20 Απριλίου 1938, στην Τασκένδη.

Έξω από τον σταθμό, στην πλατεία, στήθηκε το 1972 άγαλμα του πρώτου επίσημου αρχηγού του σοβιετικού κράτους, του Ρώσου Προέδρου της Κεντρικής Εκτελεστικής Επιτροπής της ΕΣΣΔ μεταξύ 1922 και 1938 Μιχαήλ Καλίνιν. Φαντάζομαι πως ο Ρώσος αχυράνθρωπος του Στάλιν δεν θα ήταν ιδιαίτερα δημοφιλής στο Αλμάτι, τουλάχιστον όχι όσο είναι ακόμη και σήμερα ο Αμπάι Κουνανμπάγιουλι, του οποίο το άγαλμα προϋπήρχε έξω από τον σταθμό.

Κοκάνδη
Το κτήριο της Όπερας Αμπάι. Φωτογραφίες: Θάνος Παναγόπουλος

Το άγαλμα του Καλίνιν γκρεμίστηκε το 1992. Ο Αμπάι, αντίθετα, χαίρει ιδιαίτερης εκτίμησης, ως ποιητής, φιλόσοφος και θεολόγος του Ματουριδισμού, κλάδου του σουνιτικού Ισλάμ, ο οποίος επιχείρησε στο δεύτερο ήμισυ του 19ου αιώνα να συγκεράσει ένα διαφωτισμένο Ισλάμ με ρωσικές και δυτικοευρωπαϊκές αξίες.

Έγινε μέτοχος και του ισλαμικού πολιτισμού, καθώς μαθήτευσε σε ισλαμικό ιεροδιδασκαλείο, και του ρωσικού αφού σπούδασε σε ρωσικό γυμνάσιο στο Σεμιπαλατίνσκ, ενώ επηρεάστηκε από τον Ρώσο «ποιητή του Καυκάσου» Μιχαήλ Λέρμοντοφ και τον Αλεξάντρ Πούσκιν. Σήμερα η ποίησή του αποτελεί έμπνευση για τους διανοούμενους, στοχαστές και θεολόγους του Καζακστάν.

Αφήνω τις αποσκευές στο ξενοδοχείο και μετά τη 1 μ.μ. ξεκινώ την περιήγησή μου στο Αλμάτι. Πρώτο αξιοθέατο που συναντώ κατεβαίνοντας τη λεωφόρο Αμπάι είναι το Θέατρο Αγιέζοφ, από το όνομα του γεννημένου στην Καζακστανή Σιβηρία συγγραφέα Μουκτάρ Αγιέζοφ.

Όπως και ο Αμπάι, ήταν γνώστης και του αραβομουσουλμανικού πολιτισμού, αφού σπούδασε σε ισλαμικό ιεροδιδασκαλείο και έμαθε αραβικά, αλλά και της ρωσικής κουλτούρας, αφού σπούδασε σε ρωσικό σχολείο στο Σεμιπαλατίνσκ και αργότερα φιλολογία στο πανεπιστήμιο του Λένινγκραντ.

Κοκάνδη
Με φόντο τοιχογραφία στο Αλμάτι που συνδυάζει τη σοβιετική άποψη με την καζάκικη παράδοση. Φωτογραφίες:
Θάνος Παναγόπουλος

Φολκλορικές τοιχογραφίες στο Μέγαρο των Γάμων

Στρίβω αριστερά στη Μουκάνοφ και συναντώ την οδό Κουρμάνγκαζι, που κατεβαίνει δεξιά προς το ποτάμι θαυμάζοντας τον κήπο του θεάτρου. Λίγο αργότερα συναντώ το κυκλοτερές Μέγαρο των Γαμήλιων Δεξιώσεων που σχεδίασε σε συνεργασία με τους Α. Λέπικ και Ν. Οραζιμπέτοφ ο επιφανής Καζακστανός αρχιτέκτονας Μαλμπαγκάρ Μεντικούλοφ, ο οποίος ενσωμάτωσε το 1971 στοιχεία της καζάκικης λαϊκής παράδοσης ως «απάντηση» στον σοβιετικό μοντερνισμό της εποχής.

Ενώ οι γάμοι τελούνταν την προ-σοβιετική εποχή παραδοσιακά, με συμβόλαια και εορτασμούς που διαρκούσαν ακόμη και εβδομάδες, ήρθαν στη σοβιετική εποχή τα Μέγαρα των Γάμων για απλές τελετές που ήταν και μέσο κοινωνικής επίδειξης.

Ωστόσο στο Καζακστάν διατηρήθηκε μέρος της παράδοσης με τα ψηφιδωτά, τις νωπογραφίες και τοιχογραφίες με τα έντονα χρώματα στο μέγαρο. Αλλά και γενικά οι τοιχογραφίες στο πολυεθνικό Αλμάτι, χάρη στη συμβολή εθνοτήτων της παλιάς κοσμοπολίτικης πόλης, Γερμανών, Εβραίων, Αρμένιων, Κορεατών, και βεβαίως Ρώσων και Καζάκων, έχουν «φολκλορικά» θέματα, από νομαδική ζωή και παραδοσιακές ενδυμασίες μέχρι κοσμοναύτες (στο Καζακστάν ιδρύθηκε το κοσμοδρόμιο του Μπαϊκονούρ) όντας χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από τη Μόσχα, που επέβαλε μέχρι ανίας επαναλαμβανόμενα σφυροδρέπανα.

Χωρίς αυτό να σημαίνει πως οι τοιχογραφίες εδώ δεν υπάκουγαν στη σοβιετική άποψη πως η τέχνη δεν ανήκει στις «ελίτ», αλλά είναι ορατή -πάνω σε τεράστιες τσιμεντένιες επιφάνειες- στα πλήθη προπαγανδίζοντας πολιτικές Υγείας, Εκπαίδευσης, παραγωγής, οικογένειας.

Λίγο μετά τις 6 μ.μ. βλέπω τον καθεδρικό ναό, ιδιαίτερη αισθητικά εκκλησία με έντονα πράσινο χρώμα που μου θυμίζει την πρόσοψη των Χειμερινών Ανακτόρων και την Αψίδα Νάρβα της Αγιοπετρούπολης. Με την άφιξη των Ρώσων συνέρρευσε σε μια κατά βάση μουσουλμανική περιοχή και ο χριστιανισμός.

Το 1871 ιδρύθηκε στην πόλη, όταν ακόμη ονομαζόταν Βιέρνιι, η πρώτη ρωσορθόδοξη Μητρόπολη Κεντρικής Ασίας προτού μεταφερθεί το 1916 η έδρα της στην Τασκένδη, όπου είχαν μεταναστεύσει πολλοί Ρώσοι και Ουκρανοί με τη δημιουργία, το 1906, του Υπεραράλιου Σιδηρόδρομου που συνέδεσε το  Όρενμπουργκ με τη σημερινή πρωτεύουσα του Ουζμπεκιστάν.
Ειδικά μετά την αγροτική και διοικητική μεταρρύθμιση του 1906-1912 του Ρώσου υπουργού Εσωτερικών Πετρ Στολίπιν, έφθασαν μισό εκατομμύριο Ουκρανοί και Ρώσοι αγρότες, ενώ συνολικά συνέρρευσαν έως την Οκτωβριανή Επανάσταση στο Καζακστάν σχεδόν ένα εκατομμύριο Σλάβοι, σε αναλογία Ουκρανών - Ρώσων 83 - 17.

Τετάρτη 1 Οκτωβρίου 2017. Συνεχίζοντας την περιήγηση, επισκέπτομαι το Κτήριο της  Όπερας Αμπάι, η οποία λειτούργησε το 1941. Ιδρυτής και πρώτος διευθυντής της ήταν ο Ρώσος συνθέτης Γεβγκένι Μπρουσιλόφσκι, που το 1933 εγκαταστάθηκε στο Καζακστάν συνθέτοντας την πρώτη όπερα της χώρας και συγγράφοντας τη μουσική για τον ύμνο της Σοβιετικής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας του Καζακστάν.

Παίρνω το μετρό και κατεβαίνω στον σταθμό Μπαϊκονούρ.  Έτσι ονομάζεται η πόλη που βρίσκεται στο έδαφος του Καζακστάν αλλά ανήκει στους Ρώσους, οι οποίοι λειτουργούν εδώ κοσμοδρόμιο.

Ρωσόφωνος Τύπος

Περνώντας από ένα περίπτερο παρατηρώ τις εφημερίδες. Πολλά κρεμασμένα φύλλα είναι της «Καραβάν», τοπικής ρωσόφωνης εφημερίδας, η οποία πουλάει σε μία πόλη 1,7 εκατομμυρίου, με ρωσικό το 25% του πληθυσμού, σχεδόν το ένα εικοστό πέμπτο της Ελλάδας, πάνω από 200.000 φύλλα. Σύγκριση για να μελαγχολείς.

Άλλες ρωσόφωνες εφημερίδες είναι η Βρένια, η Βερτσένιι Αλμάτι και η σχεδόν αιωνόβια Καζακστάνσκαγια Πράβντα. Δεν αποκλείεται να τη διάβαζε ο Τρότσκι όταν εξορίστηκε εδώ πριν από 89 χρόνια, όταν η πόλη ονομαζόταν  Άλμα -  Άτα. Σκέφτομαι πως σε άλλους Ρώσους θα ήταν ευχάριστο και σε άλλους δυσάρεστο να ζεις σε μια «Μικρή Ρωσία» 4.000 χιλιόμετρα ή 80 ώρες με το τρένο μακριά από τη Μόσχα.

 

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΓΝΩΜΕΣ

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

EDITORIAL

ΑΝΑΛΥΣΗ

SOCIAL