Σε αδιέξοδο παραμένει η ανάπλαση της Πλατείας Ελευθερίας στη Θεσσαλονίκη καθώς η πρόσφατη -τρίτη κατά σειρά- προσφυγή από τον εργολάβο που ήρθε δεύτερος στον διαγωνισμό έχει «πάγωσει» ξανά τη διαδικασία. Παρότι η διοίκηση του Στέλιου Αγγελούδη έχει θέσει το έργο στις βασικές προτεραιότητές της, οι εργασίες δεν έχουν ξεκινήσει, το πάρκινγκ συνεχίζει να λειτουργεί και το Πάρκο Μνήμης παραμένει ακόμη στα χαρτιά.
Η ιστορία της ανάπλασης ξεκινά επί διοίκησης Γιάννη Μπουτάρη. Το σχέδιο προέβλεπε τη μετατροπή της πλατείας σε Πάρκο Μνήμης των θυμάτων του Ολοκαυτώματος, ενώ ήδη είχε αναδειχθεί ανάδοχος για τις εργασίες. Το υπαίθριο πάρκινγκ που λειτουργούσε επί δεκαετίες στον χώρο της πλατείας κρίθηκε παράνομο, με αποτέλεσμα να αδειάσει το 2019 και ο χώρος να παραδοθεί για την έναρξη των εργασιών. Παρ’ όλα αυτά, η εκτέλεση της ανάπλασης δεν προχώρησε, καθώς ο εργολάβος πτώχευσε.
Με την εκλογή της διοίκησης του Κωνσταντίνου Ζέρβα η πορεία του έργου «πάγωσε» καθώς επανήλθε στο προσκήνιο η προοπτική δημιουργίας υπόγειου χώρου στάθμευσης κάτω από το μελλοντικό Πάρκο Μνήμης και ταυτόχρονα επαναλειτούργησε -μέχρι σήμερα- ο χώρος της Πλατείας Ελευθερίας ως πάρκινγκ. Η υπόθεση όπως εξελίχθηκε κόστισε πολιτικά στην απελθούσα διοίκηση, καθώς της καταλογίστηκε πως με τους χειρισμούς της καθήλωσε για 4 χρόνια ένα σημαντικό αστικό έργο με υψηλότατο συμβολισμό.
Το θέμα άρχισε να επανεκκινεί με τη διοίκηση του Στ. Αγγελούδη, η οποία επανέλαβε τον διαγωνισμό -πάνω στα σχέδια της περιόδου Γ. Μπουτάρη- από τον οποίο προέκυψε προσωρινός ανάδοχος και εξασφαλίστηκε χρηματοδότηση από το Πράσινο Ταμείο. Ωστόσο, παρότι η δημοτική Αρχή θέτει από την αρχή της θητείας της την ανάπλαση ψηλά στην ατζέντα της και η ίδια η πόλη καρτερικά περιμένει τη διαμόρφωση του Πάρκου Μνήμης, το έργο παραμένει έρμαιο προσφυγών μεταξύ εργολάβων.
«Οι δήμοι δεν μπορούν να είναι όμηροι εργολάβων»
«Κανείς δεν μπορεί να καταλάβει γιατί γίνονται όλα αυτά. Ο δεύτερος μειοδότης από την πρώτη στιγμή με κάθε ευκαιρία κάνει προσφυγή. Στην αρχή οι προσφυγές μπορεί να έχουν νόημα, αλλά μετά οι λόγοι που επικαλούνται δεν μπορούν να αλλάξουν την απόφαση ούτε τα δεδομένα - μόνο καθυστερήσεις δημιουργούν. Τον τελευταίο χρόνο έχουμε δέκα διαγωνισμούς και δεν έχει συμβεί πουθενά αλλού αυτό που συμβαίνει με την Πλατεία Ελευθερίας» τόνισε στον ρ/σ 91,4 FM Στο Κόκκινο ο Πρόδρομος Νικηφορίδης, αντιδήμαρχος Τεχνικών Έργων και Βιώσιμης Κινητικότητας του Δήμου Θεσσαλονίκης. Το φαινόμενο αυτό, ανέφερε ο ίδιος, δείχνει την ανάγκη αλλαγής του ισχύοντος πλαισίου: «Πρέπει να υπάρξει αλλαγή, γιατί δεν είναι δυνατόν οι δήμοι να είναι όμηροι κάποιων εργολάβων οι οποίοι για δικούς τους λόγους θέλουν οπωσδήποτε να αναλάβουν ή να καθυστερήσουν ένα έργο. Πρέπει να σταματήσει αυτή η ιστορία με τις συνεχείς προσφυγές. Αυτό μπορεί να γίνει είτε νομοθετικά είτε αυξάνοντας κατά πολύ τα τέλη μιας προσφυγής».
Στην παρούσα φάση ουδείς είναι σε θέση να προσδιορίσει με ασφάλεια το χρονοδιάγραμμα της ανάπλασης. «Πρέπει να τελεσιδικήσει για να μπορέσουμε να είμαστε σίγουροι ότι περνάμε στην επόμενη φάση. Αφού τελεσιδικήσει, η σύμβαση πηγαίνει στο Ελεγκτικό Συνέδριο, υπάρχουν συγκεκριμένες διαδικασίες πριν ξεκινήσει ένα έργο» ανέφερε, προσθέτοντας πως τα περιθώρια κινήσεων που έχει ο δήμος δεν είναι πολλά.
Κριτική για τη διατήρηση του πάρκινγκ
Ευθύνες για την καθυστέρηση στην υλοποίηση του έργου της Πλατείας Ελευθερίας δεν καταλογίζει στη δημοτική Αρχή καμία άλλη πλευρά εκτός από αυτή του τέως δημάρχου Κ. Ζέρβα, ο οποίος υπερασπίζεται μέχρι και σήμερα τη στάση που τήρησε στο θέμα. Από εκεί και πέρα, αυτό που έχει μείνει αναπάντητο από την παρούσα δημοτική Αρχή και για το οποίο δέχεται κριτική είναι γιατί διατηρεί το πάρκινγκ. Η «Πόλη Ανάποδα» επιχείρησε να συζητηθεί το θέμα στο Δημοτικό Συμβούλιο, ωστόσο αυτό δεν συνέβη.
«Μπροστά στην ακατανόητη επιμονή ενός εργολάβου να καθυστερεί το έργο με συνεχείς προσφυγές, προτείναμε το αυτονόητο: να κλείσει άμεσα το παράνομο πάρκινγκ, να αναλάβει η Τεχνική Υπηρεσία του δήμου με ίδια μέσα κάποιες ελάχιστες εργασίες διαμόρφωσης και να επιστραφεί η πλατεία στους πολίτες. Και όταν ευοδωθεί επιτέλους ο διαγωνισμός, να γίνει και η σχεδιαζόμενη ανάπλαση. Και όπως μας επιτρέπει ο Κανονισμός, καταθέσαμε την πρότασή μας ώστε να συμπεριληφθεί στη συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου. Χωρίς καμία εξήγηση, ο πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου την απέρριψε» αναφέρει σε δήλωσή του στην ΑΥΓΗ της Κυριακής ο δημοτικός σύμβουλος της παράταξης Νίκος Νικήσιανης.
«Γιατί η διοίκηση φοβάται τόσο πολύ μια συζήτηση, για να φτάνει σε αυτές τις αντιδημοκρατικές συμπεριφορές; Γιατί, προφανώς, θέλει να έχει και την πίτα ολόκληρη και τον σκύλο χορτάτο. Θέλει και να φαίνεται ότι τυπικά στηρίζει το έργο της ανάπλασης αλλά και να μην επωμιστεί το πολιτικό κόστος από την κατάργηση του παράνομου πάρκινγκ. Όταν όμως ανέχεσαι τη συνέχιση μιας παρανομίας, μοιράζεσαι πια την ίδια ευθύνη με αυτόν που την ξεκίνησε» προσθέτει.
Πώς θα ζωντάνευε η Πλατεία Ελευθερίας πριν από την ανάπλαση;
Αν ο δήμος λάμβανε την απόφαση να κλείσει το πάρκινγκ πριν ακόμη ξεκινήσουν οι εργασίες για τη διαμόρφωση του Πάρκου Μνήμης, πώς θα μπορούσε να αξιοποιηθεί ο χώρος; Την απάντηση δίνει μιλώντας στην ΑΥΓΗ της Κυριακής ο Διονύσης Λατινόπουλος, καθηγητής στο Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας και Ανάπτυξης της Πολυτεχνικής Σχολής του ΑΠΘ: «Μέσα από τη λογική του tactical urbanism (τακτική πολεοδομία), ο δήμος μπορεί να ενεργοποιήσει χαμηλού κόστους και πλήρως αναστρέψιμες παρεμβάσεις που θα αναδεικνύουν τον χώρο ως ζωντανό σημείο κοινωνικής ζωής, ήδη από σήμερα. Τέτοιες παρεμβάσεις μπορεί να περιλαμβάνουν: χρωματιστές επιφάνειες που οριοθετούν κοινόχρηστες ζώνες, ελαφριές σκιάσεις με πανιά, μεγάλα παρτέρια και parklets που θα αποτελέσουν νησίδες πρασίνου, αστικό lounge οικειοποίησης του χώρου, ελαφριές αθλητικές χρήσεις κ.ά. Μια τέτοια λύση δεν υποκαθιστά το Πάρκο Μνήμης, το προετοιμάζει: δημιουργεί δημόσια ζήτηση, οικειοποίηση από κατοίκους και θετικό momentum ώστε οι διαδικασίες να τρέξουν πιο σταθερά και διαφανώς».
Άλλωστε, η εμπειρία άλλων πόλεων που έχουν λειτουργήσει με αυτή τη λογική δείχνει ότι «οι προσωρινές, δοκιμαστικές παρεμβάσεις μπορούν να μεταμορφώσουν γρήγορα υποβαθμισμένους χώρους ή χώρους με μη επιθυμητές χρήσεις, χωρίς βαριές επενδύσεις και μακρόχρονες διαδικασίες. Το tactical urbanism βασίζεται σε γρήγορες, μικρές αλλαγές που συνήθως δοκιμάζουν χρήσεις πριν παγιωθούν μόνιμα. Αυτές οι παρεμβάσεις ενισχύουν την καθημερινή ζωή, αυξάνουν την παρουσία ανθρώπων, αποδεικνύουν την αξία της “αλλαγής” πριν από τα μεγάλα έργα και λειτουργούν ως “εργαστήρια” συμμετοχικού σχεδιασμού. Δείχνουν επίσης ότι η σταδιακή και πειραματική προσέγγιση χτίζει εμπιστοσύνη ανάμεσα σε δήμο και δημότες και βοηθά μια πόλη να κινείται μπροστά, ακόμη και όταν οι μεγάλες επενδύσεις καθυστερούν».
Καθώς στον δημόσιο διάλογο υπάρχουν φωνές που μιλούν για ανάγκη παραμονής του πάρκινγκ έως ότου προχωρήσει το έργο της ανάπλασης, σημειώνει πως «το επιχείρημα αυτό αντανακλά μια πραγματική ανησυχία που σχετίζεται με την αστική κινητικότητα, αλλά δεν φαίνεται να αντιστοιχεί στις προτιμήσεις της πλειονότητας των κατοίκων». Και αυτό γιατί σε έρευνα του Τμήματος, όταν η πρώην δημοτική Αρχή εξέταζε είτε τη λύση της πλατείας είτε μια συνδυαστική λύση με δημιουργία υπόγειου πάρκινγκ, «οι πολίτες έδειξαν ξεκάθαρη προτίμηση στην άμεση υλοποίηση του Πάρκου Μνήμης, χωρίς να θεωρούν το πάρκινγκ ως απαραίτητη προϋπόθεση. Αντίθετα, εξέφρασαν έντονη επιθυμία για έναν νέο δημόσιο χώρο πρασίνου, περιπάτου και κοινωνικοποίησης». «Παράλληλα, η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι η συνεχής προσφορά θέσεων στάθμευσης στο κέντρο των πόλεων δεν είναι η πιο ενδεδειγμένη λύση καθώς ασκεί πίεση στην αστική βιωσιμότητα, ενθαρρύνοντας τη χρήση αυτοκινήτων και αυξάνοντας τις μετακινήσεις» λέει καταληκτικά.
