Βασίλης Καρδάσης / Το ανθρωπιστικό ενδιαφέρον πρέπει να είναι συνολικό και να μην αφορά μόνο ομογενείς
Αυτό που συμβαίνει στην Ουκρανία είναι μια τραγωδία και αυτό είναι το ουσιαστικό και όχι στο πως θα βρεθούν Έλληνες για να σωθούν μόνο αυτοί. Το ανθρωπιστικό ενδιαφέρον πρέπει να είναι συνολικό και καθολικό επισήμανε μιλώντας Στο Κόκκινο ο Βασίλης Καρδάσης καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης.
Ο κ. Καρδάσης στον Νίκο Ξυδάκη μίλησε για το ερευνητικό πρόγραμμα του Πανεπιστημίου Κρήτης τη δεκαετία του 1990 «για μελέτη του ελληνισμού της περιοχής της νότιας Ρωσίας όπως λέγαμε κατά παράδοση».
Εξήγησε ότι η μελέτη αφορούσε τη χρονική περίοδο από το 1770 μέχρι το 1919. Τόνισε πως το σιτάρι η αιτία εγκατάστασης τους εκεί, η μεγάλη ζήτηση δημητριακών και για τροφή και για πρώτες ύλες, η οποία σταδιακά επιφέρει τρομερή άνοδο του εμπορεύματος, των εξαγωγών, ουσιαστικά εμπορευματοποιείται όλη η παραγωγή της ενδοχώρας και η διακίνηση και η εμπορία.
Ο καθηγητής αναφέρθηκε στο σχέδιο της Μεγάλης Αικατερίνης ώστε στα νότια παράλια της Ρωσίας να εγκατασταθούν χριστιανικοί πληθυσμοί (σε Οδησσό, Νικολάγιεφ, Ταϊγάνι, σημερινό Ταγκανρόγκ, Χερσώνα κ.ά.) για να αποφευχθεί η απώλεια εδαφών από Οθωμανούς, κάτι που είχε συμβεί στο παρελθόν.
Οι Έλληνες εκεί προέρχονται από τις περιοχές της Πελοποννήσου και των νησιών του Αιγαίου. Τους δόθηκαν φορολογικά κίνητρα, μη στράτευση και γη.
Ο ελληνικός πληθυσμός που εγκαταστάθηκε εκεί δεν ήταν ποτέ η πλειονότητα των πόλεων, οι Έλληνες ήταν το 5 έως 7% του πληθυσμού από τα τέλη του 19ου αιώνα που έχουμε στις απογραφές.
Όπως τόνισε όλα αυτά τα γνωρίζουμε και τα ερευνούμε καθώς δημιούργησαν σπουδαίους εμπορικούς οίκους με μεγάλη επιρροή στο εξαγωγικό εμπόριο της περιοχής. Χαρακτηριστικά οι Έλληνες της Οδησσού εξήγαγαν σε αξία περίπου το 30% της συνολικής παραγωγής προς εξαγωγή. Αυτό σημαίνει πλούτο, κύρος, πολιτική και κοινωνική επιρροή
Ο Βασίλης Καρδάσης επισήμανε πως οι μπολσεβίκοι έτρεφαν μια συμπάθεια προς τους Έλληνες λόγω κοινού θρησκευτικού δόγματος αυτό όμως αλλάζει όταν ο Ελευθέριος Βενιζέλος στέλνει στράτευμα στην περιοχή της Κριμαίας τον Ιανουάριο του 1919 ενάντια στον Κόκκινο Στρατό.
Ο τοπικός πληθυσμός των Ελλήνων τάχθηκε τότε με ψηφίσματα κατά των μπολσεβίκων με αποτέλεσμα από τις 70.000 οικογένειες (πού ήταν πριν από την Επανάσταση των Μπολσεβίκων) οι 60.000 από αυτές να φύγουν από την ευρύτερη περιοχή και είτε πήγαν σε άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ή κάποιοι λιγότεροι και στην Ελλάδα. Μετά ακολούθησαν και οι εκκαθαρίσεις του 1937.
Η ελληνική κοινότητα στην Οδησσό, όπως τόνισε είναι εξαιρετικά περιορισμένη και είναι τελείως διαφορετική από αυτή της Μαριούπολης. «Οι ταυτότητες εδώ είναι απόλυτα συγκεχυμένες».
Βρέθηκαν στη Οδησσό Έλληνες και μετά τον εμφύλιο πόλεμο που στη συνέχεια μετακινήθηκαν και αυτοί.
Η Μαριούπολη είναι διαφορετική περίπτωση και η συγκέντρωση του ελληνικού πληθυσμού εκεί άρχισε – με άδεια της Μεγάλης Αικατερίνης – το 1768, οι πληθυσμοί μετακινήθηκαν από την Κριμαία προς την περιοχή της Αζοφικής και ουσιαστικά ίδρυσαν την πόλη, Μαριαννούπολη, όπως ονομαζόταν αρχικά, και των 23 περίφημων ελληνικά χωριά της γύρω περιοχής. Εκεί πήγαν και Έλληνες από τον Πόντο. «Πρόκειται για πληθυσμούς που κατά τη διάρκεια των δεκαετιών άλλαξαν ταυτότητες, άλλαξαν γλωσσικά ιδιώματα, υιοθέτησαν άλλα».
Ο καθηγητής εξήγησε πως μελέτησε τους Έλληνες στο περιβάλλον υποδοχής, «πήγα να βρω τι κάνανε και γιατί το κάνανε» και σημείωσε πως «αν κάποιος αναζητεί τον Έλληνα με το φανάρι θα πρέπει να ψάξει το DNA» και είναι αφελής η προσέγγιση που κάνουν αρκετοί.
Τόνισε πως είναι εντελώς διαφορετικός ο ελληνισμός που εγκαταστάθηκε στην Οδησσό ο οποίος μετακινήθηκε λόγω Μεγάλης Αικατερίνης και σιταριού σε σχέση με τον πληθυσμό που προέκυψε στη γύρω περιοχή της Μαριούπολης με μεταφορές Χριστιανών της Κριμαίας και με πληθυσμούς που ήρθαν από τον οθωμανοκρατούμενο Πόντο.
«Δεν μπορείς εύκολα να καταλήξεις στην ταυτότητα του καθενός», είπε. Σημείωσε τέλος πως για την ταυτότητα του πληθυσμό των περίπου 100.000 κατοίκων καταγόμενων από την Ελλάδα, που τώρα είναι στο μάτι του πολέμου, έπαιξαν ρόλο και οι πολιτικές του Υπουργείου Εξωτερικών και οι αιτίες διάλυσης της Σοβιετικής Ένωσης, που προκάλεσαν ενδιαφέρον για αλλαγή ταυτοτήτων.
