Τη συνέχιση της αυθαίρετης πρακτικής της επιβολής απέλασης και διοικητικής κράτησης σε βάρος προσφύγων και μεταναστριών/ών, κατά τρόπο συστηματικό, ακόμη και προς χώρες στις οποίες οι επιστροφές δεν επιτρέπονται ούτε είναι εφικτές στην πράξη, όπως η Συρία και το Αφγανιστάν, επιβεβαιώνουν τα στοιχεία που έδωσε στη δημοσιότητα η ΜΚΟ «Refugee Support Aegean» (RSA).
Ειδικότερα η οργάνωση δημοσίευσε τα επίσημα στατιστικά στοιχεία των διαδικασιών επιστροφής και απέλασης και της διοικητικής κράτησης για το έτος 2024. Πρόκειται για στοιχεία που έχουν διατεθεί από τις ελληνικές αρχές μέσω του κοινοβουλευτικού ελέγχου.
Διαδικασίες επιστροφής
Βάσει των στοιχείων το 2024 εκδόθηκαν 31.629 αποφάσεις απομάκρυνσης από την ελληνική επικράτεια από την ελληνική αστυνομία, σημειώνοντας αύξηση σε σχέση με το 2023. Από αυτές, το 39% ήταν αποφάσεις επιστροφής και το 61% ήταν αποφάσεις απέλασης.
Μόλις το 0,97% αυτών προσβλήθηκαν με ενδικοφανή προσφυγή στην ΕΛΑΣ, με μόνο το 3,2% των ήδη ελάχιστων προσφυγών αυτών να γίνονται δεκτές. Αναδεικνύονται έτσι οι συστημικές ελλείψεις και εμπόδια στην πρόσβαση στο συγκεκριμένο ένδικο βοήθημα, σημειώνει η RSA.
Παράλληλα επισημαίνει ότι οι αστυνομικές αρχές καταστρατηγούν συστηματικά το ενωσιακό δίκαιο, καθώς εκδίδουν αδιακρίτως αποφάσεις απέλασης σε βάρος νεοαφιχθέντων προσώπων, τα οποία αιτούνται άσυλο και δικαιούνται επομένως να παραμείνουν στη χώρα.
Ενδεικτικό της πρακτικής είναι το γεγονός ότι οι κυριότερες χώρες καταγωγής των ανθρώπων στους οποίους διατάχθηκε απέλαση βάσει των κατά παρέκκλιση διαδικασιών του Ν 3386/2005 ήταν με διαφορά το Αφγανιστάν και η Συρία, χώρες για τις οποίες χορηγείται κατά συντριπτική πλειοψηφία προσφυγικό καθεστώς.
Σύμφωνα με την οργάνωση το 2024, πραγματοποιήθηκαν συνολικά 5.865 επιστροφές και απελάσεις, αριθμός μειωμένος σε σχέση με 6.340 το 2023, παρά τον αυξημένο αριθμό αποφάσεων επιστροφών και απελάσεων.
Από τις 5.865 επιστροφές που διεξήχθησαν πέρυσι, 2.550 ήταν αναγκαστικές απομακρύνσεις, 944 ήταν οικειοθελείς αναχωρήσεις εντός της ταχθείσας προθεσμίας μετά την έκδοση απόφασης επιστροφής και 2.371 εθελούσιες επιστροφές με υποστήριξη από τον Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης (ΔΟΜ):
Επιβολή διοικητικής κράτησης
Η ελληνική αστυνομία εξέδωσε 29.233 αποφάσεις διοικητικής κράτησης το 2024. Το 99,5% των αποφάσεων απέλασης συνοδεύονταν από κράτηση, ενώ στις διαδικασίες επιστροφών το αντίστοιχο ποσοστό κυμάνθηκε στο 61,4%.
Φαίνεται από τα επίσημα στοιχεία και για το έτος 2024 ότι η προαναχωρησιακή κράτηση εξακολουθεί να επιβάλλεται συστηματικά στις διαδικασίες απομάκρυνσης από το ελληνικό έδαφος και όχι κατ’ εξαίρεση, όπως απαιτεί το διεθνές, ενωσιακό και εθνικό δίκαιο, αναφέρει η RSA, προσθέτοντας ότι οι κυριότερες εθνικότητες των ατόμων που τέθηκαν υπό διοικητική κράτηση το 2024 ήταν το Αφγανιστάν (7.012) και η Συρία (5.724), εγείροντας σοβαρούς προβληματισμούς για τη νομιμότητα και σκοπιμότητα της επιβολής στέρησης της ελευθερίας.
Όπως αναφέρει η οργάνωση απαραίτητη προϋπόθεση για την επιβολή της προαναχωρησιακής κράτησης είναι, μεταξύ άλλων, η προοπτική απομάκρυνσης από το ελληνικό έδαφος. Στην περίπτωση, ωστόσο, των ατόμων από χώρες όπως το Αφγανιστάν, η Συρία, η Ερυθραία, η Παλαιστίνη, η Υεμένη ή το Σουδάν, η προαναχωρησιακή κράτηση επιβλήθηκε χωρίς να υπάρχει προοπτική απομάκρυνσής τους είτε προς τη χώρα καταγωγής τους είτε προς την Τουρκία. Η RSA αναφέρει ακόμα ότι τα ποσοστά θετικών αποφάσεων της Υπηρεσίας Ασύλου παραμένουν εξαιρετικά υψηλά και υπερβαίνουν το 99% για πολλές από τις παραπάνω χώρες.
Δικαστικός έλεγχος της κράτησης
Σύμφωνα με τα στοιχεία το 2024 κατατέθηκαν συνολικά 4.130 αντιρρήσεις κατά της κράτησης, που αντιστοιχούν στο 14,1% του συνόλου των αποφάσεων κράτησης. Προσβλήθηκαν δηλαδή στα δικαστήρια λιγότερες από μία στις πέντε αποφάσεις κράτησης.
Τα προσκόμματα στην πρόσβαση στην ενδικοφανή προσφυγή κατά των αποφάσεων επιστροφής και απέλασης και η πλήρης απουσία, μέχρι και σήμερα, δωρεάν νομικής συνδρομής επηρεάζουν την αποτελεσματική πρόσβαση και σε αυτό το ένδικο βοήθημα, αναφέρει η RSA.
Το 42,2% των αντιρρήσεων κατά της κράτησης που εξετάστηκαν στην ουσία τους ενώπιον των διοικητικών πρωτοδικείων το 2024 έγιναν δεκτές.
Το 2024 παρέμειναν οι σοβαρότατες αποκλίσεις μεταξύ του δικαστικού ελέγχου της νομιμότητας κράτησης στις αντιρρήσεις και αυτού στη διαδικασία του αυτεπάγγελτου δικαστικού ελέγχου των αποφάσεων παράτασης της κράτησης βάσει των Ν 4939/2022 και του Ν 3907/2011, παρότι αφορούν ακριβώς τις ίδιες διατάξεις και εξετάζονται από τα ίδια δικαστήρια, σημειώνει η οργάνωση προσθέτοντας ότι από τα στοιχεία αποδεικνύονται και πάλι καταφανείς διαφορές στη λειτουργία των προβλεπόμενων μηχανισμών δικαστικού ελέγχου της κράτησης.
Τα διοικητικά δικαστήρια έκριναν παράνομο το 42,2% των αποφάσεων κράτησης επί των οποίων ασκήθηκαν αντιρρήσεις, ωστόσο έκριναν αντίστοιχα λιγότερο από το 1% των αυτεπαγγέλτως ελεγχόμενων αποφάσεων ως μη νόμιμες.
Παραμένει, λοιπόν, επιτακτική η ανάγκη της διασφάλισης κατάλληλης δωρεάν νομικής συνδρομής, όπως απαιτεί η ενωσιακή νομοθεσία και έχει δεσμευτεί η ελληνική κυβέρνηση, για την επίτευξη ενός δίκαιου και αποτελεσματικού ελέγχου της κράτησης. Μέχρι σήμερα, ωστόσο, εξακολουθεί να μην έχει εισαχθεί σύστημα παροχής δωρεάν νομικής συνδρομής στους διοικητικά κρατούμενους, αναφέρει η RSA.
Συνθήκες κράτησης
Ο αριθμός των ανθρώπων που τελούσαν υπό διοικητική κράτηση στα τέλη του 2024 ήταν 1.626, εκ των οποίων το 90% κρατούνταν σε έξι ΠΡΟ.ΚΕ.Κ.Α. και το υπόλοιπο 10% σε αστυνομικά τμήματα ανά την επικράτεια.
Η κυριότερη χώρα καταγωγής των ανθρώπων που κρατούνταν στα τέλη του περασμένου έτους ήταν η Αίγυπτος (487), με κυριότερο τόπο κράτησης το Παρανέστι (185) και την Αμυγδαλέζα (142). Ακολουθεί το Πακιστάν (350), με κυριότερο τόπο κράτησης την Κόρινθο (156) και την Αμυγδαλέζα (126). Σημειώνεται ότι στις πέντε κυριότερες χώρες καταγωγής των ατόμων που τελούσαν υπό διοικητική κράτηση στα τέλη του 2024 ήταν και η Τουρκία και το Αφγανιστάν.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρασχέθηκαν στον κοινοβουλευτικό έλεγχο, το προσωπικό της Ανώνυμης Εταιρείας Μονάδων Υγείας (ΑΕΜΥ) που δραστηριοποιείται στα ΠΡΟ.ΚΕ.Κ.Α., στο οποίο συγκαταλέγονται επαγγελματίες υγείας, διοικητικοί υπάλληλοι και διερμηνείς, είχε ως εξής στα τέλη του 2024:
Η ΜΚΟ σημειώνει τέλος ότι συνεχίζονται οι σοβαρές ελλείψεις στην ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και υποστήριξη των ανθρώπων που τελούν υπό διοικητική κράτηση και η υποστελεχωση των ΠΡΟ.ΚΕ.Κ.Α. σε υγειονομικό προσωπικό.
Ενδεικτικά, προκύπτει από τα στοιχεία δεν υπήρχε γιατρός στην Ξάνθη όπου κρατούνταν σχεδόν 200 άτομα, ενώ στο Παρανέστι υπήρχε ένας γιατρός για σχεδόν 300 άτομα.
