Ακολουθήστε την «ΑΥΓΗ»
Ο επιλεγμένος κατάλογος δεν υπάρχει πλέον.

Το φοιτητικό κίνημα στην Άνοιξη της Πράγας

Φέτος συμπληρώνονται 45 χρόνια από την εισβολή των Στρατευμάτων του Συμφώνου της Βαρσοβίας στην Τσεχοσλοβακία, στις 21 Αυγούστου του 1968, που έβαλε τέλος στην προσπάθεια του Κομμουνιστικού Κόμματος της Τσεχοσλοβακίας για ανανέωση του συστήματος προς έναν «σοσιαλισμό με ανθρώπινο πρόσωπο».

Φέτος συμπληρώνονται 45 χρόνια από την εισβολή των Στρατευμάτων του Συμφώνου της Βαρσοβίας στην Τσεχοσλοβακία, στις 21 Αυγούστου του 1968, που έβαλε τέλος στην προσπάθεια του Κομμουνιστικού Κόμματος της Τσεχοσλοβακίας για ανανέωση του συστήματος προς έναν «σοσιαλισμό με ανθρώπινο πρόσωπο».

Η Άνοιξη της Πράγας ήταν το αποκορύφωμα μακρών διαδικασιών, που αρχίζουν το 1956, με το 20ό Συνέδριο του ΚΚΣΕ. Η αποσταλινοποίηση στην Τσεχοσλοβακία, της οποίας τα πρώτα σημάδια εμφανίστηκαν το 1963, εκφράστηκε με οικονομικές μεταρρυθμίσεις, δημοκρατικά ανοίγματα στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης καθώς και στροφή της Τέχνης προς νέες κατευθύνσεις.

Μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του '60 η νεολαία της Τσεχοσλοβακίας φαίνεται να είναι σε χειμερία νάρκη και τίποτα δεν προμήνυε τα γεγονότα που θα ακολουθούσαν. Οι νέοι συμμετείχαν κυρίως στην Ένωση Νέων Τσεχοσλοβακίας, στην οποία η συμμετοχή τους το 1960 άγγιζε το 57%.

Με την ολοκλήρωση της αποσταλινοποίησης και την άυξηση του αριθμού των εισακτέων στην Ανώτατη Εκπαίδευση, οι φοιτητές φαίνεται να «ξυπνούν» από τον μακρύ τους λήθαργο. Ένα πρώτο βήμα ήταν η ίδρυση της Επιτροπής Νέων Ανώτατης Εκπαίδευσης στην Πράγα στις 30 Νοεμβρίου του 1963, η ίδρυση της οποίας τους προσέφερε το κίνητρο για συμμετοχή στην πολιτική ζωή, καθώς και το κοινωνικό πλαίσιο, στο οποίο μπορούσαν να εκφράζουν τις διαφωνίες και τις διαφοροποίησεις τους, εκτός κομματικού πλαισίου.

Σε αυτήν την εξέλιξη βόηθησε η επαφή τους με τους Πολωνούς φοιτητές, στο πλαίσιο του συνεδρίου για την ίδρυση της Επιτροπής. Οι Πολωνοί φοιτητές, με παράδοση στις ριζοσπαστικές ιδέες, είχαν ιδρύσει φοιτητικές λέσχες, οι οποίες λειτουργούσαν βάσει των βρετανικών, γαλλικών και δανέζικων προτύπων.

Η πρώτη ανοιχτή αντιπαράθεση μεταξύ φοιτητών και καθεστώτος έλαβε χώρα την Πρωτομαγιά του 1966. Στη διάρκεια της καθιερωμένης πορείας προς το άγαλμα του Τσέχου ρομαντικού ποιητή Karel Hynek Mácha φώναζαν συνθήματα κατά του καθεστώτος, όπως «Θέλουμε ελευθερία! Θέλουμε δημοκρατία», αποκαλούσαν την αστυνομία Γκεστάπο και έκαψαν ένα τραμ. Η αστυνομία προέβη σε συλλήψεις δώδεκα ατόμων, που παραπέμφθηκαν σε δίκη.

Ένα χρόνο αργότερα, στις 31 Οκτωβρίου του 1967, πραγματοποιήθηκε φοιτητική διαδήλωση στις φοιτητικές εστίες του Strahov, προαστίου της Πράγας, η οποία κατέληξε σε σύγκρουση με την αστυνομία. Οι φοιτητικές εστίες στο Strahov αποτελούσαν το μεγαλύτερο κτηριακό συγκρότημα εστιών της Πράγας και συχνά αντιμετώπιζαν προβλήματα ηλεκτροδότησης. Στις 31 Οκτωβρίου οι φοιτητές των εστιών συναντήθηκαν με δημοσιογράφους οι οποίοι ήρθαν να επιθεωρήσουν την κατάσταση. Μετά τις 9 το βράδυ σταμάτησε η παροχή ρεύματος, προκαλώντας τις αντιδράσεις των φοιτητών. Εντός ολίγου ομάδες ανθρώπων άρχισαν να συγκεντρώνονται έξω από τις εστίες φωνάζοντας το σύνθημα «Θέλουμε φως!». Το σύνθημα δεν αναφερόταν αποκλειστικά στην προβληματική ηλεκτροδότηση, αλλά και στο αίτημα για φιλελευθεροποίηση της παιδείας. Σύντομα ξέσπασαν συμπλοκές μεταξύ φοιτητών και αστυνομικών, οι οποίες συνεχίζονταν μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες, με αποτέλεσμα τον τραυματισμό πολλών φοιτητών.

Τα γεγονότα στο Strahov φόρτισαν αρνητικά το κλίμα. Οι φοιτητές απάντησαν στην αυταρχικότητα του καθεστώτος με τη διάλυση της Ένωσης Νέων Τσεχοσλοβακίας και τη δημιουργία νέων φοιτητικών οργανώσεων. Κυρίαρχη ιδέα ήταν να πραγματοποιήσουν τον εκδημοκρατισμό του σοσιαλισμού και όχι την ανατροπή του.

Το πολιτικό κλίμα άλλαξε στις 5 Ιανουαρίου του 1968, όταν εκλέχθηκε από την Κεντρική Επιτροπή του Κομμουνιστικού Κόμματος Τσεχοσλοβακίας ο Alexander Dubček στη θέση του πρώτου γραμματέα. Ο νέος πολιτικός, μόλις σαράντα επτά ετών, απαίτησε την άρση της λογοκρισίας, την ελευθερία του Τύπου, ενώ επεδίωξε μια αυθεντικότερη και βαθύτερη κριτική στις διώξεις της δεκαετίας του '50 και στη συντηρητική πολιτική του προκατόχου του Antonín Novotný. Η τσεχοσλοβακική κοινωνία εισήλθε σε μια οκτάμηνη περίοδο φιλελεύθερων μεταρρυθμίσεων, μια περίοδο πολιτικής «Άνοιξης», όπου το φοιτητικό κίνημα αποτέλεσε το ριζοσπαστικότερο κομμάτι της. Το κεντρικό σύνθημα ήταν «σοσιαλισμός με ανθρώπινο πρόσωπο».

Οι φοιτητές εκφράζονται ανοιχτά πλέον στο ραδιόφωνο καθώς και στον φοιτητικό ημερήσιο τύπο. Η πιο διαδεδομένη φοιτητική εφημερίδα ήταν η Mladá Fronta (Νεανικό Μέτωπο), στην οποία δημοσιεύονταν άρθρα υπέρ της πολιτικής εξυγίανσης του καθεστώτος, ενώ δεν απουσίαζαν και πιο ακραίες απόψεις περί διάλυσης του Κ.Κ.Τσ., απόψεις τις οποίες δεν συμμερίζονταν απαραίτητα όλοι οι φοιτητές .

Στις 27 Ιουνίου εκδόθηκε στο περιοδικό Literární Listy το μανιφέστο με τίτλο «Δύο χιλιάδες λέξεις που ανήκουν στους εργάτες, αγρότες, υπαλλήλους, επιστήμονες, καλλιτέχνες και όλους», η πληρέστερη και διεισδυτικότερη δήλωση μέχρι στιγμής για τον δημοκρατικό σοσιαλισμό. Συγγραφέας του μανιφέστου ήταν ο Ludvík Vaculík και καλούσε για αναδιαμόρφωση του πολιτικού σκηνικού, δημιουργία επιτροπών από πολίτες, οι οποίοι θα υπερασπίζονταν και θα προήγαν τη μεταρρύθμιση εκτός κομματικού πλαισίου. Ο Dubček απέρριψε το μανιφέστο, θεωρώντας μη αναγκαία την αντικατάσταση του «κομμουνιστικού μονοπωλίου» από έναν «αστικό πλουραλισμό». Εντούτοις το κείμενο ανατυπώθηκε από τον ημερήσιο Τύπο και είχε μεγάλη απήχηση.

Κάθε προσπάθεια φιλελευθεροποίησης του καθεστώτος στην Τσεχοσλοβακία αντιμετωπιζόταν με καχυποψία από την πλευρά της Μόσχας. Η ελευθερία του Τύπου επέτρεπε στους Τσεχοσλοβάκους δημοσιογράφους να επισημαίνουν τα κακώς κείμενα της σοβιετικής ηγεμονίας. Τον Ιούλιο του 1968 ήταν γενικό το αίσθημα ότι η Πράγα δεν βρισκόταν υπό τον έλεγχο του Κόμματος. Οι Σοβιετικοί ηγέτες, φοβούμενοι την επικράτηση των μεταρρυθμιστών στο επερχόμενο 14ο Συνέδριο του Κ.Κ.Τσ., έκριναν πως η εισβολή ήταν αναπόφευκτη.

Τα ξημερώματα της 21ης Αυγούστου του 1968 τα στρατεύματα του Συμφώνου της Βαρσοβίας εισέβαλαν στην Τσεχοσλοβακία. Οι Τσεχοσλοβάκοι αντέδρασαν με μαζικές διαδηλώσεις, κυρίως στην Πράγα.

Η παρουσία των φοιτητών στις διαμαρτυρίες μετά την εισβολή ήταν μαζική. Βγήκαν στους δρόμους με σημαίες, έριχναν βόμβες μολότοφ στα σοβιετικά τανκς, άλλαζαν τους οδοδείκτες προκειμένου να «μπερδέψουν» τους οδηγούς των τανκς. Άλλοι προσπαθούσαν να εξηγήσουν στους στρατιώτες το λάθος της εισβολής. «Τους ρωτήσαμε γιατί ήρθαν και απάντησαν ότι είναι αδέλφια και απελευθερωτές μας. Τους είπαμε πως κάνουν λάθος, πως δεν μπορούν να δουν την αντεπανάσταση, πως κανείς δεν τους ήθελε και δεν χρειαζόταν τη βοήθειά τους. Και μας έλεγαν ξανά πως είναι αδέλφια μας, φίλοι μας, πως ήρθαν για την ελευθερία μας, για να επαναφέρουν την τάξη στη χώρα μας» αναφέρει χαρακτηριστικά μια φοιτήτρια.

Την επόμενη μέρα της εισβολής συνελήφθη ο Dubček, υπέγραψε την παύση του μεταρρυθμιστικού προγράμματος και συμφώνησε με την κατάκτηση της χώρας του από τους Σοβιετικούς. Η περίοδος της «ομαλοποίησης» άρχισε σχεδόν αμέσως.

Οι διαμαρτυρίες των φοιτητών συνεχίστηκαν με διαρκώς αυξανόμενη συμμετοχή και κορυφώθηκαν το διάστημα 18 έως 21 Νοεμβρίου, με καταλήψεις και καθιστικές διαμαρτυρίες σε όλα τα ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα της Τσεχοσλοβακίας. Κατέθεσαν στην κυβέρνηση έναν «Φοιτητικό Δεκάλογο», του οποίου το κυριότερο αίτημα ήταν ο πυρήνας της μεταρρύθμισης, «ένας σοσιαλισμός με ανθρώπινο πρόσωπο».

Στις 16 Ιανουαρίου του 1969 ο εικοσάχρονος φοιτητής οικονομικών Jan Palach αυτοπυρπολήθηκε στην πλατεία Wenceslas, διαμαρτυρόμενος για τη σοβιετική εισβολή, και πέθανε στο νοσοκομείο τρεις μέρες αργότερα. Αμέσως μετά τον θάνατό του οι φοιτητές ξεχύθηκαν και πάλι στους δρόμους. 150.000 νέοι συμμετείχαν στη διαδήλωση μαζί με δεκάδες χιλιάδες πολίτες της Πράγας.

Ο θάνατος του Jan Palach θα μπορούσε να θεωρηθεί το τέλος της δράσης του φοιτητικού κινήματος. Υπήρξαν σποραδικές διαμαρτυρίες φοιτητών, χωρίς όμως ιδιαίτερες εντάσεις. Μετά το 1968 δεν έγιναν άλλες προσπάθειες για μεταρρύθμιση. Εντούτοις, είκοσι χρόνια μετά, με την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης, φάνηκε πως η «ψυχή» του υπαρκτού σοσιαλισμού είχε ήδη «πεθάνει» στην Πράγα με την εισβολή των στρατευμάτων του Συμφώνου της Βαρσοβίας τον Αύγουστο του 1968.

Δείτε όλα τα σχόλια

Κύριο άρθρο

Η Αριστερά στην πρώτη γραμμή!

Το ότι η χώρα έχει βγει από τα Μνημόνια και βρίσκεται σε έναν δρόμο ανάπτυξης μπορεί πλέον να θεωρηθεί γεγονός. Η Νέα Δημοκρατία έχει συρθεί στην ψήφιση όλων των μέτρων που υλοποιεί η κυβέρνηση μετά...

Δειτε ολοκληρο το αρθρο