Ακολουθήστε την «ΑΥΓΗ»
Ο επιλεγμένος κατάλογος δεν υπάρχει πλέον.

Η ιστορία της γενιάς μου

ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΙΚΗ

Το «Τρόποι να γυρίζεις σπίτι» του Αλεχάντρο Σάμπρα -σε εξαιρετική μετάφραση του Αχιλλέα Κυριακίδη-, ξεκινάει με έναν σεισμό και τελειώνει με έναν άλλο, είκοσι πέντε χρόνια μετά. Ο συγγραφέας, στην περιορισμένη έκταση ενός ολιγοσέλιδου μυθιστορήματος, καταφέρνει να θίξει τόσα πολλά...

της Ευγενίας Μπογιάνου

 

Το «Τρόποι να γυρίζεις σπίτι» του Αλεχάντρο Σάμπρα -σε εξαιρετική μετάφραση του Αχιλλέα Κυριακίδη-, ξεκινάει με έναν σεισμό και τελειώνει με έναν άλλο, είκοσι πέντε χρόνια μετά. Ο συγγραφέας, στην περιορισμένη έκταση ενός ολιγοσέλιδου μυθιστορήματος, καταφέρνει να θίξει τόσα πολλά και σημαντικά, με τρόπο λεπτό, καίριο και εντέλει συναρπαστικό.

Το βιβλίο, στο πρώτο μέρος, ξεκινά ως ιστορία ενηλικίωσης. Ήρωας ένας εννιάχρονος που δεν μας συστήνεται ποτέ, ο οποίος, μάλλον για να εντυπωσιάσει ένα λίγο μεγαλύτερο κορίτσι, μπλέκει σε μια υπόθεση παρακολούθησης και συγχρόνως, μπλέκει με καταστάσεις που δεν πολυκαταλαβαίνει. Ο συγγραφέας παίζει με τον χρόνο -κάτι που αργότερα γίνεται πολύ πιο έντονο-, καθώς καταλαβαίνουμε ότι την ιστορία την αφηγείται, αργότερα, ο ίδιος ο πρωταγωνιστής. «Σκέφτομαι καμιά φορά πως γράφω αυτό το βιβλίο μόνο και μόνο για ν' αναπολήσω εκείνες τις συζητήσεις» λέει. Ο άμεσος και λιτός τρόπος του Σάμπρα παρασύρει τον αναγνώστη. Τα μικρά κεφάλαια έχουν την πυκνότητα ενός διηγήματος και μερικά απ' αυτά -όπως το καταπληκτικό με τον κομμουνιστή παππού που δέχεται τη χλεύη των συγγενών- θα μπορούσαν να σταθούν ως ανεξάρτητες πλήρεις ιστορίες.

Στο δεύτερο μέρος γίνεται η ανατροπή. Μιλάει ο συγγραφέας του πρώτου μέρους, έχουμε δηλαδή το τέχνασμα της αφήγησης μέσα στην αφήγηση. Τα κομμάτια είναι πιο στοχαστικά, εκπέμπουν βαθιά μελαγχολία, καθώς παρακολουθούμε την πορεία ανθρώπων που η Ιστορία τους προσπέρασε, που παρέμειναν -δίχως να τους δοθεί το δικαίωμα της επιλογής- «δευτερεύοντες χαρακτήρες». «Ενόσω οι μεγάλοι σκότωναν ή σκοτώνονταν, εμείς ζωγραφίζαμε σε μια γωνιά. Ενόσω η χώρα διαλυόταν, εμείς μαθαίναμε να μιλάμε». Σπαρακτική και πικρή παραδοχή.

Καθώς προχωρά η αφήγηση, περνάει μπροστά από τα μάτια μας η ιστορία ενός ολόκληρου έθνους: ο Αλιέντε, η σκληρή χούντα του Πινοτσέτ, οι δολοφονίες και οι εξαφανίσεις, αυτοί που αντιστάθηκαν, όσοι συνεργάστηκαν και αυτοί -οι περισσότεροι, όπως γίνεται σχεδόν πάντα και παντού- που σιώπησαν. Αλλά όχι μόνο αυτό: Ο Σάμπρα αναπολεί την παιδική ηλικία όπου τα πάντα είναι άγραφο χαρτί, μιλάει για τη σχέση με τους γονείς, τους οποίους «δεν μαθαίνουμε ποτέ να τους κοιτάζουμε καλά», και βέβαια μιλά για τον έρωτα, για όλα όσα είμαστε διατεθειμένοι να κάνουμε προκειμένου να κατακτήσουμε και να κατακτηθούμε, αλλά και για το ανέφικτο της ολικής παράδοσης. Τόσα πολλά μέσα σε τόσο λίγες σελίδες.

Όταν παρέπεμψαν τον Φλομπέρ σε δίκη για προσβολή της ηθικής, είπε το περίφημο «Η μαντάμ Μποβαρί είμαι εγώ». Ο Φόκνερ έλεγε πως ένας συγγραφέας έχει το δικαίωμα να χρησιμοποιεί τα πάντα. Ο Σάμπρα καταθέτει τους προβληματισμούς του: Πόσο κοντά πρέπει να αισθάνεσαι σ' αυτό που αφηγείσαι, πρέπει «να προστατεύσεις» τους άλλους γράφοντας γι' αυτούς, ποια είναι τα όρια, πού πρέπει να σταματήσεις και πού όχι;

«Άφησες λίγα μετρητά στο χρηματοκιβώτιο, αλλά την τράπεζα τη λήστεψες» λέει η Έμε στον συγγραφέα, καθώς αντιλαμβάνεται πως αφηγείται κομμάτια της ζωής της.

Η πραγματικότητα συγχέεται με τη φαντασία, η αλήθεια με τη μυθοπλασία, οι κανόνες -αν υπάρχουν- καταργούνται, οι αναστολές υποχωρούν, στα χέρια του συγγραφέα τα πάντα γίνονται υλικό στην υπηρεσία της ιστορίας του. «Έχω καταχραστεί κάποιες αναμνήσεις, έχω λεηλατήσει τη μνήμη, αλλά και, κατά κάποιον τρόπο, έχω επινοήσει πάρα πολλά» διαβάζουμε.

O Σάμπρα θέτει τις αφηγηματικές τεχνικές του στην υπηρεσία ενός πολυεπίπεδου και πυκνού μυθιστορήματος -με πολλά αυτοβιογραφικά στοιχεία- και καταφέρνει να θίξει σοβαρά θέματα που αφορούν στην πορεία μιας ολόκληρης χώρας -καταφέρνει να πει «την ιστορία της γενιάς του»-, αλλά και να μιλήσει στην καρδιά του αναγνώστη, αφήνοντάς τον όμως να βγάλει μόνος του τα συμπεράσματα.

 

Alejandro Zambra, «Τρόποι να γυρίζεις σπίτι»

Εκδ. Ίκαρος

Μετάφραση: Αχιλλέας Κυριακίδης

Σελ. 172. Τιμή: 13,50 ευρώ

Δείτε όλα τα σχόλια