Ακολουθήστε την «ΑΥΓΗ»
Ο επιλεγμένος κατάλογος δεν υπάρχει πλέον.

"Διπλασιάζοντας" μια γνωστή ιστορία

Πριν από οκτώ περίπου χρόνια παρουσιάστηκε σε μια έκδοση από το Άγιο Όρος το μνημειώδες έργο «Ερμηνεία της ζωγραφικής τέχνης» του Διονυσίου εκ Φουρνά. Το έργο γράφτηκε στα 1729 και αποτελεί σημείο αναφοράς της βυζαντινής αγιογραφίας. Έγινε ίσως γνωστό και εκτός των τειχών χάρη...

Της Πόλυς Χατζημανωλάκη

 

Πριν από οκτώ περίπου χρόνια παρουσιάστηκε σε μια έκδοση από το Άγιο Όρος το μνημειώδες έργο «Ερμηνεία της ζωγραφικής τέχνης» του Διονυσίου εκ Φουρνά. Το έργο γράφτηκε στα 1729 και αποτελεί σημείο αναφοράς της βυζαντινής αγιογραφίας. Έγινε ίσως γνωστό και εκτός των τειχών χάρη σε μια δημόσια ανάγνωση κειμένων του από τον Αλκίνοο Ιωαννίδη. Θέματά του είναι η σχέση ανάμεσα στην πραγματικότητα και την απεικόνισή της, τον νου σαν καθρέφτη ή σαν αναδημιουργό, η σχέση του δημιουργού - του ζωγράφου με τη δημιουργία του που δεν είναι άλλη από σχέση προσευχής αλλά και οι αυστηρότατοι κανόνες και οι συμβολισμοί εις τρόπον ώστε με απόλυτη πιστότητα και με σοφή επιλογή των ψυχικών καταστάσεων, των θεμάτων και των υλικών να τίθενται αυστηρότατοι κανόνες, να υποτάσσει ο δημιουργός την ελευθερία του στην απεικόνιση του έργου κάποιου άλλου ακολουθώντας τις παραδόσεις συμβολικά από την εποχή του ευαγγελιστή Λουκά.

Το έργο του Διονυσίου του εκ Φουρνά -σημειωτέον, κοντά του εθήτευσε ο Θεοφάνης, ο δάσκαλος του Αντρέι Ρουμπλιώφ- αποτελεί πολύτιμο εγχειρίδιο για όσους ενδιαφέρονται να μυηθούν στην τέχνη της αγιογραφίας. Δίνει το στίγμα απόψεων πνευματικών, μια και η αγιογραφία είναι τρόπος πνευματικής άσκησης για τους πιστούς. Το παράδειγμα του Διονυσίου εκ Φουρνά ανακαλεί ο αγιογράφος Άνθιμος στη νουβέλα του Βαγγέλη Ραπτόπουλου Μοιρολα3, όπου αποτραβηγμένος στη σκήτη του «Κουκούλι», σε μια μελλοντική εποχή και μετά την επανάσταση των κατοίκων μιας φανταστικής χώρας, στοχάζεται πάνω στους κανόνες της αγιογραφίας. Σύμφωνα με τις περιγραφές του συγγραφέα, δεν διαφέρει στη θεματολογία της από τη γραφιστική απεικόνιση των κόμικς με δραματικές απεικονίσεις ηρώων - αγωνιστών ως αρχαγγέλων.

Η δέσμευση, η υποταγή της τέχνης σε σχέδια και κανόνες, η απεικόνιση διαρκώς με τον ίδιο τρόπο μεταφερόμενη στη λογοτεχνία οδηγεί στη σχέση των λέξεων με το νόημά τους, των ονομάτων με τον χαρακτήρα τους. Αυτό συμβαίνει στον μοναχικό βίο που αλλάζεις όνομα όταν μπαίνεις στην κοινότητα. Δίλημμα για την στρατευμένη που έλυσε με τον τρόπο της στα καθ' ημάς η Πηνελόπη Δέλτα στο περίφημο Παραμύθι Χωρίς Όνομα με τη Χώρα των Μοιρολάτρων -ο τόνος στο άλφα δεν είναι τυχαίος- και τα χαρακτηριστικά ονόματα Αστόχαστος, Παλάβω, και τις κόρες τους Ζήλιω, Πικρόχολη και Ειρηνούλα. Ο Ραπτόπουλος ξαναείπε το Παραμύθι χωρίς όνομα, με το πάθος να γράψει λογοτεχνία και στοιχηματίζοντας σε μια στράτευση με τον τρόπο του Αγιορείτη αγιογράφου που βάζει να εξηγεί τις απόψεις αυτές στο τέλος του βιβλίου.

Ο χρόνος που εκτυλίσσονται όλα αυτά είναι ένα όχι πολύ μακρινό μέλλον, μετά από μια οικολογική και τεχνολογική καταστροφή, με χαρακτήρες επίπεδους και συμβολικούς, ακολουθώντας τα αχνάρια του μνημειώδους μυθιστορήματος της Δέλτα. Προβληματίζεται, τηρεί και διαρκώς αμφισβητεί τους συγγραφικούς περιορισμούς που έθεσε στον εαυτό του και αν και δεν τους ανατρέπει εντελώς, εφ' όσον έχει υποταχτεί στη διασκευή, στην επαναφήγηση, ασφυκτιά και δίνει στον αναγνώστη τροφή για σκέψη πάνω στα όρια της στράτευσης, της λογοτεχνίας και του κανόνα.

Η ομορφιά του βιβλίου του βρίσκεται στην αγωνία αυτής της αντίφασης. Εξαιρετική η αντιστροφή του φύλου -η ηρωίδα είναι κορίτσι- κόβοντας τον γόρδιο δεσμό με τη φεμινιστική ενδεχομένως αναζήτηση του ίχνους της γυναικείας παρουσίας στη Δέλτα. Ο συγγραφέας δεν συμβιβάζεται, ιδίως όταν έχει κόρη στην οποία θέλει να αφηγηθεί το βιβλίο και θέλει να μπορεί να ταυτιστεί με τον θετικό ήρωα. Η ηρωίδα η Έλλη, κορίτσι, με διπλό λ στο όνομα, φορέας του διπλού, του καθρεφτίσματος, της μίμησης αλλά και ανατροπέας, διαφορετική, φυγάδας.

 

 

info:

Βαγγέλης Ραπτόπουλος, "Μοιρολα3"

Εκδ. Τόπος 2014

σελ. 17, τιμή: 13,20 ευρώ

Δείτε όλα τα σχόλια

Κύριο άρθρο

Ισχυρή πολιτική βούληση

Το ζήτημα της προστασίας της πρώτης κατοικίας είναι πλέον πολιτικό. Από τεχνοκρατικής άποψης έχει λυθεί με τη συμφωνία της κυβέρνησης με τις διοικήσεις των τραπεζών. Τις οποίες, θα πρέπει να...

Δειτε ολοκληρο το αρθρο