Ακολουθήστε την «ΑΥΓΗ»
Ο επιλεγμένος κατάλογος δεν υπάρχει πλέον.

Εντουάρντο Καντάβα: Φως, γραφή και Ιστορία

Η δημοσίευση του βιβλίου Λέξεις φωτός από τις εκδόσεις του Πανεπιστημίου Πρίνστον το 1997 έγινε δεκτή με ενθουσιώδεις κριτικές από ακαδημαϊκούς της εμβέλειας της Τζούντιθ Μπάτλερ, του Χόμι Μπάμπα και του Μάικλ Τζένινγκς. Ο συγγραφέας του Εντουάρντο Καντάβα διδάσκει...

Της Βιβής Πεταλά

 

Η δημοσίευση του βιβλίου Λέξεις φωτός από τις εκδόσεις του Πανεπιστημίου Πρίνστον το 1997 έγινε δεκτή με ενθουσιώδεις κριτικές από ακαδημαϊκούς της εμβέλειας της Τζούντιθ Μπάτλερ, του Χόμι Μπάμπα και του Μάικλ Τζένινγκς. Ο συγγραφέας του Εντουάρντο Καντάβα διδάσκει στο Τμήμα Αγγλικής Φιλολογίας του Πρίνστον. Πρόκειται για έναν δραστήριο διανοούμενο, με ευρύ πεδίο θεωρητικής ενασχόλησης, ο οποίος συχνά στο έργο του επανέρχεται με τον ένα ή τον άλλο τρόπο στη φιλοσοφική διάσταση της φωτογραφικής απεικόνισης και τη γενικότερη προβληματική περί βλέμματος. Η προβληματική αυτή ενεργοποιείται για την ανάλυση της σκέψης τόσο διαφορετικών μεταξύ τους στοχαστών όπως ο Ραλφ Έμερσον και ο Βάλτερ Μπένγιαμιν, μέσα από μια σειρά από εργασίες οι οποίες φέρουν ευδιάκριτα το στίγμα της στρατηγικής τής αποδόμησης του Ζακ Ντεριντά. Όπως, μάλιστα, μας πληροφορεί στην κατατοπιστική εισαγωγή του ο Αριστείδης Μπαλτάς, ο Καντάβα «διατηρεί εδώ και πολλά χρόνια προσωπικές, ενσώματες, σχέσεις» με όλα όσα συμβαίνουν στη χώρα μας.

Ο υπότιτλος του βιβλίου Θέσεις για τη φωτογραφία της Ιστορίας συμπυκνώνει εν πολλοίς το συγγραφικό εγχείρημα του Καντάβα. Πρόκειται για παράφραση του τίτλου υπό τον οποίο έγινε γνωστό το τελευταίο γραπτό του Βάλτερ Μπένγιαμιν Θέσεις για τη φιλοσοφία της Ιστορίας, κείμενο γραμμένο μία ανάσα πριν την τραγική αυτοκτονία του Γερμανοεβραίου στοχαστή. Αντικαθιστώντας τη λέξη φιλοσοφία με τη λέξη φωτογραφία, ο Καντάβα επιχειρεί να αναδείξει τον προνομιακό χαρακτήρα του φωτογραφικού ενεργήματος ως πρότυπου γνωσιοθεωρητικού μηχανισμού, ως υποδειγματικής διαδικασίας από την οποία μπορούμε να δανειστούμε τους τεχνικούς όρους, το γλωσσάρι που θα μας βοηθήσει να περιγράψουμε τον τρόπο που κατανοούμε την Ιστορία. Ο Καντάβα όμως δεν σταματά εδώ. Η ίδια η μέθοδος συγγραφής που ακολουθεί στο Λέξεις φωτός εμπνέεται ρητά από τη «θεσιακή» γραφή του Μπένγιαμιν, διαρθρώνεται δηλαδή υπό τη μορφή θέσεων. Έτσι, η «θεσιακή» γραφή του Καντάβα διαμορφώνει εν τέλει μια καλειδοσκοπική οπτική, που κατορθώνει να φωτίζει με απανωτές εκλάμψεις διαφορετικές όψεις τής σχέσης μεταξύ φωτογραφικής απεικόνισης και πρόσληψης της Ιστορίας.

Αίφνης, με κάθε ανεπαίσθητη μετατόπιση αυτού του παράξενου καλειδοσκοπίου, προβάλλονται στις σελίδες του βιβλίου νέοι σχηματισμοί: οι καινοτομίες των πρώτων φωτογράφων, το κοσμολογικό παραλήρημα του Μπλανκί, η διαλεκτική μνήμης - λήθης στον Προυστ, η διεισδυτική θεώρηση του Μπερξόν για την αντίληψη, οι μεταψυχολογικές εικασίες του Φρόυντ, η ανεξάλειπτη τραγικότητα του ανθρώπου στο έργο του Μπλοχ, η ανείπωτη θλίψη των ματιών του Κάφκα, ο κυνισμός της ναζιστικής προπαγάνδας. Ωστόσο -κι εδώ έγκειται κατά τη γνώμη μου το συγγραφικό επίτευγμα του Καντάβα- η καταιγιστική προβολή αυτών των εικόνων - θραυσμάτων δεν επιδρά φαντασμαγορικά, δεν προκαλεί την παράλυση του βλέμματος. Αντιθέτως, η κατασκευή είναι διαφανής. Η συναρμογή των ψηφίδων είναι τέτοια ώστε να υπηρετεί άψογα τη διαπερατότητα του συνόλου, τη δυνατότητα να διακρίνονται με σαφήνεια οι καίριοι προβληματισμοί που κινούν τη γραφίδα του συγγραφέα: ο εγγενής ολοκληρωτισμός των μαζικών μέσων, το νεκρώσιμο στίγμα της φωτογραφικής απεικόνισης, το επαναστατικό δυναμικό των τεχνικών αναπαραγωγής, το ανέφικτο κάθε ουσιοκρατικής προσέγγισης του υποκειμένου / εαυτού, η απελευθερωτική μη-μεταφρασιμότητα των γλωσσών.

Πρόκειται, λοιπόν, για ένα βιβλίο που επικεντρώνεται στην εικόνα, για ένα βιβλίο που έχει ως αντικείμενό του όχι απλά την οπτική αντίληψη, αλλά, κυρίως, τη διαδικασία και τον μηχανισμό φωτογραφικής καταγραφής. Όπως είναι, συνεπώς, αναμενόμενο, το κείμενο των θέσεων του Καντάβα συνοδεύεται από αρκετές φωτογραφίες. Και μάλιστα εξαιρετικές φωτογραφίες. Μάλιστα, για το εξώφυλλο της ελληνικής έκδοσης ο συγγραφέας επέλεξε μια φωτογραφία της Susan Meiselas που παρουσιάζει σκιές ανθρώπων. Είναι οι σκιές στρατιωτών που υποβάλλουν σε έρευνα επιβάτες λεωφορείου στο Ελ Σαλβαδόρ το 1980.

Οι εκδόσεις Νήσος φρόντισαν ώστε το βιβλίο να περιλαμβάνει κι άλλα καλούδια: Ο συγγραφέας εμπλούτισε την ελληνική έκδοση με έναν νέο πρόλογο που τιτλοφορείται «Μεταφράζοντας το μη μεταφράσιμο: το καθήκον της απιστίας». Ο Αριστείδης Μπαλτάς καλωσορίζει τον αναγνώστη με ένα εισαγωγικό κείμενο στο οποίο, με αφορμή την παρουσίαση του έργου του Καντάβα στο ελληνικό κοινό, σκιαγραφούνται οι ωσμώσεις μεταξύ της Θεωρίας της Λογοτεχνίας και της Φιλοσοφίας στα πανεπιστήμια της Ευρώπης και των ΗΠΑ. Ο μεταφραστής Μανόλης Αθανασάκης στο Επίμετρο του βιβλίου αναλύει την παράλληλη συγκρότηση Αισθητικής και Γνωσιοθεωρίας στο έργο του Βάλτερ Μπένγιαμιν.

Πρόκειται, όπως επισημαίνει ο Αριστείδης Μπαλτάς, για «ένα βιβλίο για το φως και το βλέμμα που ανακαλεί και προσκαλεί τη γεύση», για ένα βιβλίο που «αφήνεται στη γεύση εκείνων που το διαβάζουν». Κυρίως, όμως, πρόκειται για ένα κείμενο «ισχυρό», γιατί «τοποθετείται χωρίς δισταγμούς απέναντι στα επίδικα των καιρών. Όσο σύνθετα ή απαιτητικά κι αν είναι αυτά».

 

 

info:

Εντουάρντο Καντάβα, Λέξεις φωτός. Θέσεις για τη φωτογραφία της Ιστορίας Εισαγωγή Αριστείδης Μπαλτάς

Μετάφραση-Επίμετρο Μανόλης Αθανασάκης,

Εκδόσεις Νήσος, σ. 241, τιμή: 20 ευρώ

Δείτε όλα τα σχόλια
Κύριο άρθρο

Η ψήφος των αποδήμων

Από τις μεγαλόστομες διακηρύξεις του Τ. Θεοδωρικάκου για «το δικαίωμα της ψήφου των Ελλήνων σε όλη τη Γη» και τους πύρινους λόγους του Μητσοτάκη στην Αστόρια («το 2023 θα ψηφίσετε από τον τόπο διαμονής σας») μέχρι τις συνεχείς αναδιπλώσεις,

Δειτε ολοκληρο το αρθρο