Ακολουθήστε την «ΑΥΓΗ»
Ο επιλεγμένος κατάλογος δεν υπάρχει πλέον.

"Αμάν, κύριε Λάδη, φτάνει πια με τους πολιτικούς στίχους..."

«Αμάν, κύριε Λάδη, φτάνει πια με τους πολιτικούς στίχους. Τι έχετε πάθει τέλος πάντων». Έξαλλος ο Αλέκος Πατσιφάς τιναζόταν από το γραφείο του και επέστρεφε τους στίχους στον δημιουργό τους. Ήταν 1976, συνθέτης ο Γιώργος Τσαγκάρης και στιχουργός ο Φώντας Λάδης...

«Αμάν, κύριε Λάδη, φτάνει πια με τους πολιτικούς στίχους. Τι έχετε πάθει τέλος πάντων». Έξαλλος ο Αλέκος Πατσιφάς τιναζόταν από το γραφείο του και επέστρεφε τους στίχους στον δημιουργό τους. Ήταν 1976, συνθέτης ο Γιώργος Τσαγκάρης και στιχουργός ο Φώντας Λάδης έβλεπαν το έργο τους να αποκλείεται αρχικά από τη Λύρα και στη συνέχεια κι από άλλες δισκογραφικές εταιρείες. Ήταν πια η εποχή που ο πολιτικός λόγος έδινε σιγά - σιγά τη θέση του στο life style και το ελληνικό τραγούδι αποκοπτόταν από μια βασική συνθήκη του. Ωστόσο ο Φώντας Λάδης ουδέποτε υποχώρησε. Μπορεί οι συγκεκριμένοι στίχοι να παρέμειναν αχρησιμοποίητοι για σαράντα χρόνια, ωστόσο ήρθε η εποχή που το συρτάρι του δημιουργού τους δεν μπορούσε πλέον να τους κρατήσει άλλο κρυμμένους. Δεν πάει πολύς καιρός που ο «Καθημερινός Φασισμός» έγινε βιβλίο (εκδ. Μετρονόμος). Έτσι οι στίχοι και τα δύο κείμενα του Φώντα Λάδη για τον φασισμό και το πολιτικό τραγούδι επανέρχονται στον δημόσιο λόγο με άλλη πλέον δυναμική και με τη διαρκή υπόμνηση του δημιουργού τους: «τον φασισμό, βαθιά κατάλαβέ τον, δεν θα πεθάνει μόνος, τσάκισέ τον». Φυσικά και δεν συνομιλούμε με τον Μπέρτολτ Μπρεχτ, στον οποίο αποδόθηκε λανθασμένα ο συγκεκριμένος στίχος που μελοποίησε ο Θάνος Μικρούτσικος. Ο Φώντας Λάδης απέναντί μας, μιλά για το βιβλίο του και όλα όσα πρέπει να έχουμε κατά νου για τον φασισμό και τις αναβιώσεις του.

Συνέντευξη στην Πόλυ Κρημνιώτη

 

* Στο βιβλίο σας κάνετε σαφές ότι τον φασισμό δεν μπορούμε να τον αντιμετωπίσουμε ανεξάρτητα από τον καπιταλισμό. Ο καπιταλισμός δύσκολα εξολοθρεύεται Είμαστε έρμαια λοιπόν του νεοφασισμού;

Ο φασισμός είναι οπωσδήποτε παιδί του καπιταλισμού, αλλά, όπως λέω και στον πρόλογο του βιβλίου, το κοινωνικό σύστημα που ζούμε έχει κι άλλα παιδιά. Μερικές μορφές, μάλιστα, του καπιταλισμού είναι ιδιαίτερα σαγηνευτικές. Εκείνο που πρέπει να καταλάβουμε είναι ότι ο φασισμός δεν γεννιέται μηχανιστικά, κατ' επιταγήν, αλλά σαν προϊόν των αντιθέσεων του συστήματος. Άρα έρχεται σε σύγκρουση με τους υπόλοιπους πολιτικούς φορείς του συστήματος. Απλώς, τελικά, δεν μπορεί να γίνει πατροκτόνος γιατί δεν υπάρχει θέση για τρίτο σύστημα.

 

* Η τέχνη, ένα βιβλίο όπως το δικό σας, έχουν τη δύναμη να αποδομήσουν τη σαγηνευτική βιτρίνα με την οποία απευθύνεται στις κοινωνίες τόσο ο καπιταλισμός όσο και ο νεοναζισμός;

Πιστεύω ότι η τέχνη αναμφισβήτητα μπορεί να αλλάξει τα πράγματα, να συμβάλει μαζί με άλλες ανθρώπινες δραστηριότητες και μάλιστα άμεσα στην πολιτική αλλαγή. Αν δεν είναι έτσι, τότε γιατί η ιστορία της ανθρωπότητας είναι γεμάτη από απαγορεύσεις, φιμωμένους καλλιτέχνες και στάχτες από καμένα βιβλία; Αλίμονο αν δεν πιστεύει κανείς ότι τα επιτεύγματα του καλλιτεχνικού και πολιτιστικού κινήματος της δεκαετίας του '60, για παράδειγμα -και ιδιαίτερα στο τραγούδι-, δεν συνέβαλαν άμεσα στην ενίσχυση ενός γενικότερου πολιτικού και κοινωνικού αγώνα.

 

* Τη δικτατορία ωστόσο δεν την απέτρεψαν ούτε τα τραγούδια ούτε τα ποιήματα.

Αυτό είναι ευθύνη των πολιτικών κομμάτων της εποχής, δεν ήταν τα τραγούδια, το πολιτικό θέατρο ή ο πολιτικός κινηματογράφος ή η ποίηση στους δρόμους, που υπήρχαν τότε, που αποκοίμιζαν τον κόσμο. Άλλωστε είπαμε πως η τέχνη δεν μπορεί μόνη της να αλλάξει τα πράγματα, αλλά ότι η πολιτική τέχνη μπορεί κάτι τέτοιο μαζί με σύστοιχες δραστηριότητες.

 

* Πώς ορίζεται την έννοια "πολιτική τέχνη";

Όπως είναι ελεύθερος κάθε καλλιτέχνης να εκφράσει τα αισθήματα και τις σκέψεις του για κάθε τι που τον διακατέχει, κάνοντας ερωτική, κοινωνική, ιστορική ή θρησκευτική τέχνη, να εκφράζει τα όποια πιστεύω του, αισθητικά, φυσιολατρικά ή φιλοσοφικά, για να πούμε μερικά παραδείγματα, έτσι είναι ελεύθερος να κάνει και μια τέχνη λίγο ή πολύ διαποτισμένη από τα ιδεολογικά ή πολιτικά του πιστεύω.

 

* Ο στοχασμός του δημιουργού την ώρα που καταθέτει το έργο του δεν εμπεριέχει όλα αυτά τα επιμέρους στοιχεία ως ενιαίο σύνολο;

Αναμφισβήτητα, αλλά σημασία έχει το κινούν, ο στόχος, το θεματικό περιεχόμενο. Στην πολιτική τέχνη, στο πολιτικό τραγούδι στην περίπτωσή μου, ο στόχος είναι να μεταγγίσω τις πολιτικές μου απόψεις με σκοπό, εννοείται, να επηρεάσω ανάλογα τον αποδέκτη. Ωστόσο το πρώτιστο που μας αφορά είναι το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα. Δηλαδή το αν ένα έργο τέχνης πληροί τους δυο βασικούς όρους, την πρωτοτυπία, την αυθεντικότητα και δεύτερον αν διαποτίζεται από την ειλικρίνεια των συναισθημάτων. Αν αυτά τα δυο στοιχεία υπάρχουν, όποιο κι αν είναι το θεματικό περιεχόμενο, έχουμε ένα επίτευγμα για την ανθρώπινη προσπάθεια και αξιοπρέπεια και έτσι πρέπει να αθροιστεί στον εσωτερικό μας κόσμο. Αν αυτά τα δυο λείπουν, θα αφήσουμε ανεπηρέαστη τη γύρω μας πραγματικότητα, πιθανόν δε να κάνουμε κακό τόσο σ' αυτό που θέλουμε να πετύχουμε όσο και στην ίδια την τέχνη.

 

* Με τους στίχους και τα κείμενα του βιβλίου σας αποτυπώνεται η αντοχή του νεοφασισμού στην Ελλάδα. Τα γράφετε όλα αυτά στα μέσα της δεκαετίας του '70. Το μεταπολιτευτικό κλίμα άφηνε να διαφανεί η αναβίωση του νεοναζισμού 40 χρόνια αργότερα;

Μια ελάχιστη βάση ακροδεξιάς ιδεολογίας υπήρχε πάντα στην Ελλάδα. Οι ακραίες συνθήκες των τελευταίων χρόνων, η οικονομική κρίση, η κατάρρευση του πολιτικού συστήματος, το ζήτημα της μετανάστευσης και το ταραγμένο διεθνές περιβάλλον ξανάδωσαν ζωή στο φαινόμενο. Δεν ήμουν προφήτης το '76 που τα έγραφα όλα αυτά. Απλώς πίστευα ότι ο καπιταλισμός με τις οξείες αντιθέσεις του και τις μεγάλες κοινωνικές ανισότητες και την αδιανόητη αδικία που παράγει αναπόφευκτα θα μας οδηγούσε στην αναβίωση του φασισμού.

 

* Τι εννοείτε ως καθημερινό φασισμό;

Οπωσδήποτε δεν εννοώ τη χρήση βίας ή καταπίεσης στις ιδιωτικές μας σχέσεις ή απλώς κάθε αυταρχική συμπεριφορά. Όχι πως αυτά δεν είναι πρόβλημα. Αλλά με τον όρο «καθημερινός φασισμός», που χρησιμοποιώ και ως τίτλο στο βιβλίο μου, εννοώ μια συγκεκριμένη πολιτική ιδεολογία που σε πολλά θυμίζει τον παλιό φασισμό και τίθεται στην υπηρεσία του συστήματος τη στιγμή που αυτό περνάει κρίση.

 

* Και πώς σκιαγραφείτε τον καθημερινό φασισμό στο βιβλίο σας;

Οι στίχοι δεν είναι παρά πινελιές, περιγραφικές, λυρικές, σατιρικές, σε ένα αλυσιδωτό σκιαγράφημα του φασισμού και των αιτίων του. Υπάρχουν βέβαια και κάποια ποιήματα πιο συνθετικά, που δίνουν μια γενικότερη εικόνα του φαινομένου. Στον πρόλογο και στο επίμετρο του βιβλίου αναλύονται πιο διεξοδικά όλα αυτά που θίξαμε παρά πάνω για το πολιτικό τραγούδι. Τα ποιήματα αυτά είχαν μελοποιηθεί τότε από τον Γιώργο Τσαγκάρη, αλλά συνάντησαν την κάθετη απόρριψη από τις δισκογραφικές εταιρείες, ως υπερβολικά πολιτικά όπως μας ειπώθηκε.

 

* Τον Πατσιφά της Λύρας εννοείται ή και άλλους;

Κυρίως τον Πατσιφά, ο οποίος ήταν καλλιεργημένος άνθρωπος αλλά ταυτόχρονα πολύ συντηρητικός. Θυμάμαι πώς αντέδρασε όταν διάβασε τους στίχους, παρουσία του Τσαγκάρη. Τινάχτηκε από την πολυθρόνα του φωνάζοντας «Αμάν, κύριε Λάδη, φτάνει πια με τους πολιτικούς στίχους. Τι έχετε πάθει τέλος πάντων;». Την ίδια εποχή βέβαια έβγαιναν κάποια πολιτικά τραγούδια. Αλλά οι εταιρείες στο σύνολό τους είχαν αρχίσει να ενοχλούνται από το συγκεκριμένο είδος, γιατί μπορούσαν να βγάλουν τα ίδια και περισσότερα χρήματα προωθώντας πιο ανώδυνα τραγούδια. Σιγά σιγά άλλωστε λογόκριναν και τελικά απέκλεισαν εντελώς το σύνολο του ποιοτικού τραγουδιού. Δεν είναι τυχαίο ότι σταδιακά απέκλεισαν από το main streem της εποχής σημαντικούς δημιουργούς, τον Μαμαγκάκη, τον Μούτση, τον Λεοντή κ.ά.

 

* Σε τελική ανάλυση, πώς πολεμάς τον φασισμό;

Χωρίς να κλείνουμε τα μάτια. Όταν έγραψα το στίχο «τον φασισμό, βαθιά κατάλαβέ τον, δεν θα πεθάνει μόνος, τσάκισέ τον», εννοούσα την ανάγκη δημιουργίας ενός πλατιού, δυναμικού αντιφασιστικού κινήματος, που θα πρέπει να δρα μαζικά και δημοκρατικά, αλλά που βέβαια θα πρέπει να ξέρει και να προστατεύσει τον εαυτό του.

Δείτε όλα τα σχόλια

Κύριο άρθρο

Διπλή μάχη

Τη Δευτέρα ξεκινά και επίσημα ο προεκλογικός αγώνας με την παρουσίαση του ευρωψηφοδελτίου του ΣΥΡΙΖΑ Προοδευτική Συμμαχία από τον Αλέξη Τσίπρα στο Στάδιο Ειρήνης και Φιλίας. Ένας αγώνας που δίνεται...

Δειτε ολοκληρο το αρθρο