Ακολουθήστε την «ΑΥΓΗ»
Ο επιλεγμένος κατάλογος δεν υπάρχει πλέον.

Λυδία Κονιόρδου: "Σπέρνοντας αλληλεγγύη παίρνεις το πολλαπλάσιο"

ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΙΚΗ

Με ένα μνημείο ελληνικού λόγου, ένα "δικό μας μνημείο", όπως το χαρακτηρίζει, ο σκηνοθέτης Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος επιστρέφει φέτος το καλοκαίρι στον Κοινό λόγο της Έλλης Παπαδημητρίου, την ιστορική παράσταση με την οποία εγκαινιάστηκε η καλλιτεχνική πορεία του Θεάτρου του Νέου Κόσμου

Συνέντευξη στον Σπύρο Κακουριώτη

Με ένα μνημείο ελληνικού λόγου, ένα "δικό μας μνημείο", όπως το χαρακτηρίζει, ο σκηνοθέτης Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος επιστρέφει φέτος το καλοκαίρι στον Κοινό λόγο της Έλλης Παπαδημητρίου, την ιστορική παράσταση με την οποία εγκαινιάστηκε η καλλιτεχνική πορεία του Θεάτρου του Νέου Κόσμου. Με μια νέα ματιά, διαφορετική επιλογή κειμένων και πέντε εξαιρετικές γυναίκες ηθοποιούς να αποτελούν τον χορό αυτής της σύγχρονης νεοελληνικής τραγωδίας. Με την ευκαιρία της πρεμιέρας στο Φεστιβάλ Αθηνών, μιλήσαμε με την "κορυφαία" του χορού, την ηθοποιό, σκηνοθέτη και ενεργό πολίτη Λυδία Κονιόρδου.

* Οι μαρτυρίες που συγκροτούν τον Κοινό λόγο αφορούν εμπειρίες ανθρώπων πριν από 90 χρόνια. Πώς πιστεύετε ότι μπορούν να προσληφθούν από το σημερινό κοινό, που διαμορφώθηκε μέσα σε τελείως διαφορετικές συνθήκες;

Σε όλους τους πολιτισμούς, αιώνες τώρα, οι κοινωνίες λένε τις ιστορίες τους στις επόμενες γενιές. Το παιδί ακούει τη γιαγιά να λέει τα παραμύθια, που δεν είναι παρά συμπύκνωση των βιωμάτων των ανθρώπων με έναν τρόπο συμβολικό. Έτσι, η εμπειρία και η σοφία της μιας γενιάς μεταφέρεται στην επόμενη. Μαθαίνει κανείς από το παρελθόν για να γράψει το μέλλον του, με την ελπίδα ότι δεν θα κάνει τα ίδια λάθη. Είναι μια λειτουργία που προσφέρει στις κοινωνίες την αίσθηση της συνέχειας. Στα χέρια ενός ποιητή όπως ο Όμηρος, αυτές οι αφηγήσεις μετατρέπονται σε υψηλή ποίηση, αποτελώντας την πρώτη ύλη του έπους.

Οι σημερινές κοινωνίες της ατομικότητας έχουν απομακρυνθεί από τις κοινές ιστορίες. Δεν έχουμε συλλογικούς μύθους, δεν έχουμε θέση για "κοινό λόγο". Όμως στην πραγματικότητα οι άνθρωποι διψούν για τέτοιες ιστορίες: δέστε πόσο πολύ ασχολούμαστε με τον Όμηρο. Είναι το αντίδοτο στην απομόνωση και τον ατομικισμό. Γι' αυτό είναι σημαντική αυτή η παράσταση, γιατί μας υπενθυμίζει ότι η μοίρα μας είναι κοινή και οι κοινές ιστορίες έχουν να παίξουν έναν θεραπευτικό, παρηγορητικό ρόλο.

* Γνωρίζουμε πως όταν οι πρόσφυγες του '22 έφτασαν στην Ελλάδα δεν βρήκαν και την καλύτερη υποδοχή. Ο λόγος τους ήταν "κοινός" στο πλαίσιο της προσφυγικής κοινότητας. Τι τον κάνει, με το πέρασμα του χρόνου, πραγματικά "κοινό", τέτοιον που να αφορά όλους μας;

Πράγματι, οι Μικρασιάτες και οι Πόντιοι αντιμετωπίστηκαν σχεδόν με εχθρότητα όταν έφτασαν εδώ, μολονότι είχαν την ίδια γλώσσα και την ίδια θρησκεία. Αυτό είναι καλό να το θυμόμαστε (γιατί έχουμε επιλεκτική μνήμη) σήμερα που έρχονται οι ξένοι πρόσφυγες, στην ίδια μοίρα με τους δικούς μας τότε.

Αυτά που έχουμε ζήσει στον τόπο μας είναι τόσο τραυματικά που όταν τα θυμόμαστε μας κάνουν να νιώθουμε πως όσα ζούμε σήμερα δεν είναι τίποτα μπροστά τους. Κι αυτό μας δίνει το κουράγιο να τα αντιμετωπίσουμε, αν δείξουμε αλληλεγγύη και στηρίξουμε η μία κοινωνική ομάδα την άλλη και τους ανθρώπους που περνάνε πιο δύσκολα από μας. Κι αυτό το βλέπουμε να συμβαίνει, κάτι που σημαίνει ότι η κοινωνία μας, ευτυχώς, έχει αντανακλαστικά.

* Η Έλλη Παπαδημητρίου στον Κοινό λόγο καταγράφει μαρτυρίες τόσο ανδρών όσο και γυναικών. Τι σημαίνει για σας η επικέντρωση αποκλειστικά στον γυναικείο λόγο;

Όσο οι άντρες παίζουν με τα πιστολάκια τους η γυναίκα τρέφει, φυτεύει, δίνει ζωή... καταφάσκει διαρκώς στη ζωή. Αυτή πρώτη θα στέρξει στην καταστροφή, για να αρχίσει τη ζωή πάλι από την αρχή. Είναι η κινητήρια δύναμη της κοινωνίας, που τραβάει προς την επόμενη μέρα. Επίσης η γυναίκα κρατά τη μνήμη ζωντανή, όμως επειδή συνδέεται με τη ζωή, τη θεραπεύει από το μίσος, επουλώνει τις πληγές και έτσι, ακόμη κι η πιο τραυματική μνήμη, μεταμορφώνεται σε ποίηση. Αυτήν την ποιότητα έχουν τούτες οι γυναικείες αφηγήσεις: λένε τα πιο ακραία πράγματα με τρόπο που δεν είναι εμπαθής. Αντίθετα, αποδίδουν δικαιοσύνη και στην άλλη πλευρά: ήταν κι εκείνοι πρόσφυγες, είχαν εκτοπιστεί, βοηθούσαν οι μεν τους δε. Αυτή η αναγνώριση επουλώνει τις πληγές.

* Ακούγοντας τον λόγο αυτών των γυναικών, που είναι βαθιά λαϊκός, σχηματίζει κανείς την εντύπωση πως θα μπορούσε να έρχεται από διάφορα στρώματα του πολιτισμού μας μας, ακόμα και της αρχαίας τραγωδίας...

Απολύτως. Ο Αισχύλος έλεγε πως τρέφεται από τα ψίχουλα που πέφτουν από το τραπέζι του Ομήρου. Το αρχαίο δράμα τροφοδοτείται από το έπος και τις αφηγήσεις των οποίων αποτελεί τη συμπύκνωση. Μέσα στα έπη προβάλλονται και οι ατομικές εμπειρίες, γι' αυτό και οι άνθρωποι αναγνωρίζουν τον εαυτό τους σ' αυτά. Η πηγή λοιπόν είναι κοινή. Στον Κοινό λόγο υπάρχει ένα κομμάτι που νομίζεις ότι είναι Αντιγόνη, μιλά για μια γυναίκα που προσπαθεί να θάψει τον γιο της, πηγαίνουν οι αντίπαλοι και τον ξεθάβουν κι εκείνη τον ξαναθάβει... Αυτή βέβαια είναι μια μαρτυρία από τον Εμφύλιο, γιατί πρέπει να τονίσουμε ότι στον Κοινό λόγο δεν χρησιμοποιούμε μόνο ιστορίες από τη Μικρασιατική Καταστροφή και τον διωγμό των Ποντίων, αλλά και από την Κατοχή και τον Εμφύλιο.

* Ειπώθηκε ότι η καινούργια προσέγγιση του έργου γίνεται με μια διάθεση να αποφευχθεί ο τραγικός τόνος. Όμως "η μνήμη όπου και να την αγγίξεις πονεί"...

Ο χρόνος επουλώνει τις πληγές. Οι μαρτυρίες είναι καταγραμμένες αρκετό χρόνο μετά τα γεγονότα κι εμείς τις αφηγούμαστε πολύ χρόνο αργότερα, αλλά και πολύ χρόνο μετά την πρώτη παράσταση. Γι' αυτό ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος ξανακοίταξε την παράσταση, γιατί κι εμείς οι ίδιοι βλέπουμε πια αυτές τις αφηγήσεις με άλλη ματιά, με άλλη γνώση... Όσο απομακρυνόμαστε τόσο επικοινωνούμε με το "μεδούλι" των αφηγήσεων και όχι με το στοιχείο του θυμού, που βρίσκεται πιο κοντά στη βιωμένη τότε εμπειρία.

* Αν σκεφτεί κανείς τους πρόσφυγες και μετανάστες που φτάνουν στη χώρα μας σήμερα, θα μπορούσε να φανταστεί πως ο δικός τους "κοινός λόγος", στη δική τους γλώσσα, θα συγκροτούσε ένα παρόμοιο κείμενο...

Οποιοσδήποτε έρχεται να ξεβολέψει μια ισορροπία, αντιμετωπίζεται με χλευασμό και καχυποψία. Αυτό το "κουσούρι", που μάλλον δεν είναι αποκλειστικά ελληνικό, πρέπει να το αναγνωρίσουμε, ώστε να προσπαθήσουμε να το αλλάξουμε. Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι αυτός που έρχεται απέξω και είναι σε μειονεκτική θέση μάς δείχνει κάτι που κι εμείς μπορεί να υποστούμε αύριο. Δεν είναι λοιπόν ξένος, είναι μια άλλη όψη του ίδιου μας του εαυτού. Το να δείξουμε λοιπόν αλληλεγγύη δεν είναι παρά μια πράξη κοινού νου, γιατί ό,τι δίνεις, αυτό και θα πάρεις. Όταν σπέρνεις ένα σπόρο, παίρνεις το πολλαπλάσιο. Αν είναι σπόρος αλληλεγγύης και συμπόνιας, θα μας επιστραφεί στο δεκαπλάσιο. Αν είναι σπόρος μίσους και ξενοφοβίας, αυτό θα πάρουμε πίσω... Πώς μπορούμε να απαιτούμε αλληλεγγύη από την Ευρώπη όταν δεν δείχνουμε αλληλεγγύη σε αυτούς που υποφέρουν περισσότερο από εμάς;

Βέβαια, πέρα από αυτή τη στάση, που προϋποθέτει μια πνευματική μετατόπιση, δεν μπορούμε παρά να αναγνωρίσουμε την εγκληματική αμέλεια των πολιτικών μας όταν παίρνονταν οι αποφάσεις που οδήγησαν σε αυτήν την παράλογη κατάσταση, ανθρώπων που παραμένουν εγκλωβισμένοι στην Ελλάδα, ενώ θέλουν να πάνε σε άλλες χώρες.

ΚΟΙΝΟΣ ΛΟΓΟΣ της Έλλης Παπαδημητρίου. Σκηνοθεσία: Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος. Σκηνικά - Κοστούμια: Αντώνης Δαγκλίδης. Μουσική: Κώστας Βόμβολος. Λυδία Κονιόρδου, Ελένη Κοκκίδου, Μαρία Κατσανδρή, Ελένη Ουζουνίδου, Τάνια Παλαιολόγου. Επόμενες παραστάσεις: Θέατρο Βράχων (27.6), Θέατρο Σάρας Μαρκόπουλο (28.6), Ν. Μάκρη (29.6), Βεάκειο (1.7), Θέατρο Πέτρας (2.7), Ηλιούπολη (3.7), Ρεματιά Χαλανδρίου (4-5.7), Αττικό Άλσος (6.7).

Δείτε όλα τα σχόλια

Κύριο άρθρο

Μεταπολίτευση: Ιστορική μνήμη και δημοκρατία

Η δικτατορία του 1967 ήταν η κορύφωση της δραστηριότητας του μετεμφυλιακού κράτους. Από τη λήξη του Εμφυλίου πολέμου, ένα πραξικόπημα ήταν πάντοτε υπαρκτή επιλογή στα μυαλά των σκοτεινών μηχανισμών...

Δειτε ολοκληρο το αρθρο