Ακολουθήστε την «ΑΥΓΗ»
Ο επιλεγμένος κατάλογος δεν υπάρχει πλέον.

Συμβούλια Ιδρύματος: Μόνος δρόμος η κατάργηση

H προσπάθεια κριτικής αποτίμησης του ελληνικού πανεπιστήμιου σήμερα, πέρα από την μεγάλη οικονομική του αποδυνάμωση, που έχουν επιβάλλει τα μνημόνια, περνάει και από τον απολογισμό λειτουργίας των «περίφημων» Συμβουλίων Ιδρυμάτων...

H προσπάθεια κριτικής αποτίμησης του ελληνικού πανεπιστήμιου σήμερα, πέρα από την μεγάλη οικονομική του αποδυνάμωση, που έχουν επιβάλλει τα μνημόνια, περνάει και από τον απολογισμό λειτουργίας των «περίφημων» Συμβουλίων Ιδρυμάτων.

Όταν τα Συμβούλια πρωτοεμφανίστηκαν στο νόμο Διαμαντοπούλου, αρκετοί από εμάς έσπευσαν να τονίσουν ότι μέσα από τη θέσπιση τους εισάγεται στο ελληνικό δημόσιο πανεπιστήμιο ο τρόπος λειτουργίας των μεγάλων καπιταλιστικών επιχειρήσεων. Αυτές οι τελευταίες διοικούνται από έναν στενό πυρήνα διευθυντικών στελεχών, ο οποίος δεν ρυθμίζει την παραγωγή, άλλα την ελέγχει. Δεν είναι δουλειά αυτού του πυρήνα να ασχολείται με τα πρακτικά προβλήματα της παραγωγής. Τη λειτουργία αυτήν, την επιτελούν ανεξάρτητες μικρότερου μεγέθους επιχειρήσεις. Ο μικρός πυρήνας των διευθυντικών στελεχών «περιορίζεται» στη χάραξη στρατηγικής, στην επιλογή αυτών των επιχειρήσεων, και στον τελικό έλεγχο ποσοτικών επιδόσεων, ποιότητας και βέβαια κόστους. Με τρόπο ανάλογο, τα Συμβούλια χαράσσουν στρατηγική (που με τη σειρά της αποτελεί μέρος της στρατηγικής του Υπουργείου, εφόσον η αλυσίδα δεν πάει μόνον προς τα κάτω αλλά και προς τα πάνω). Απομένει στους Πρυτάνεις και στους Κοσμήτορες, οι οποίοι έχουν επιλεγεί από τα Συμβούλια, να ρυθμίζουν τα πρακτικά προβλήματα λειτουργίας του πανεπιστημίου με βάση τη στρατηγική που έχει χαράξει το Συμβούλιο και να λογοδοτούν σε αυτό.

Όταν όλα αυτά λεγόντουσαν, φαντάζανε πολύ θεωρητικά, όταν δεν χρεωνόντουσαν στη «γνωστή δαιμονολογία» της Αριστεράς. Σήμερα με περισσότερο από ένα χρόνο εμπειρίας, μπορούμε να τα αποτιμήσουμε κάτω από ένα πλουσιότερο φως. Εκείνο το περίφημο πλέον «ΑΠΟΦΑΣΙΖΟΥΜΕ – ΔΕΝ ΕΠΙΛΕΓΟΥΜΕ ως υποψήφια για το αξίωμα του Κοσμήτορα της Φιλοσοφικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Παν/μίου Αθηνών την Καθηγήτρια κ. Ελένη Καραμαλέγκου» που εκφώνησε το Συμβούλιο Ιδρύματος του ΕΚΠΑ, τι άλλο είναι από την άσκηση του διευθυντικού δικαιώματος του Συμβουλίου, ανάλογου με το διευθυντικό δικαίωμα των ανώτερων στελεχών της Nike, να ορίζουν ποιες επιχειρήσεις στη Νοτιανατολική Ασία, θα αναλάβουν την κατασκευή των αθλητικών προϊόντων της;

Οι συνεχείς έριδες ανάμεσα σε Πρυτάνεις Ιδρυμάτων και των αντιστοίχων Συμβουλίων, που έχουν οδηγήσει αρκετά Ιδρύματα στην παράλυση, τι άλλο είναι από την επιβεβαίωση του δικαιώματος που με βάση το νεοφιλελεύθερο πρότυπο, πιστεύουν ότι έχουν τα μέλη του Συμβουλίου Ιδρύματος να (δι)ορίζουν τους Πρυτάνεις; Θυμίζω, γιατί αρκετά συχνά το ξεχνάμε, ότι με βάση τον νόμο Διαμαντοπούλου, οι Πρυτάνεις και οι Κοσμήτορες (δι)ορίζονταν από το Συμβούλιο. Η τροποποίηση Αρβανιτόπουλου που ήρθε στη συνέχεια των κινητοποιήσεων του πανεπιστημιακού κινήματος και των διαμαρτυριών της Συνόδου των Πρυτάνεων έκρινε …άξιους τους πανεπιστημιακούς να ψηφίσουν ένα από τα τρία άτομα που έχει ήδη προεπιλέξει το Συμβούλιο, εφαρμόζοντας ουσιαστικά κριτήρια και όχι μόνον τυπικά.

Είμαι σίγουρος, ότι τα μέλη των Συμβουλίων, ακόμα και αυτά που δεν πάσχουν από προγονοπληξία, θα εκφέρουν λόγια θαυμασμού για την Αρχαία Αθηναϊκή Δημοκρατία. Ξεχνούν έτσι, ότι ένα από τα επιτεύγματα της ήταν ότι τα περισσότερα αξιώματα δεν ήσαν αποτέλεσμα εκλογής αλλά κλήρωσης. Με απλά λόγια, ο αφανέστερος ή ο φτωχότερος των Αθηναίων μπορούσε να καταλάβει ύψιστα αξιώματα. Από εκεί μέχρι του να έχουν τα ανώριμα μέλη του πανεπιστημίου τη δυνατότητα να διαλέξουν ανάμεσα στους υποψηφίους που έχουν προεπιλέξει τα ώριμα μέλη του Συμβουλίου, υπάρχει τεράστια απόσταση.

Αλλά πέρα από τις παραπάνω λειτουργίες του Συμβουλίου στο πρότυπο της μεγάλης καπιταλιστικής επιχείρησης, θα ήθελα να θίξω και κάποιες άλλες πλευρές που η - για περισσότερο από ένα χρόνο - λειτουργία των Συμβουλίων έφερε στην επιφάνεια. Θα το κάνω, ανακαλώντας ένα παλιότερο άρθρο μου στο «Παιδεία και Κοινωνία».

Στελεχωμένα στην πλειονότητα των περιπτώσεων από τα πιο συντηρητικά στοιχεία δεν μπορούν όπως είναι φυσικό να επιτελέσουν κανένα έργο ανανέωσης της ελληνικής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Επιπλέον, ο επαρχιωτισμός του Υπουργείου Παιδείας, ο οποίος πριμοδότησε υπέρ το δέον τη συμμετοχή πανεπιστημιακών από την αλλοδαπή, οδήγησε τα Συμβούλια κυριολεκτικά στη αδράνεια. Η συντριπτική πλειοψηφία των προερχομένων από το εξωτερικό δεν μπορούν να παρευρίσκονται στις συνεδριάσεις των οργάνων, των οποίων σε αρκετές περιπτώσεις προΐστανται. Η αιτία είναι από τη μια, οι πολλαπλές τους υποχρεώσεις, ενώ από την άλλη, ότι οι όποιες δυνατότητες άμεσης και αυτοπρόσωπης συμμετοχής εξανεμίζονται από τις ανύπαρκτες οικονομικές δυνατότητες των Ελληνικών ΑΕΙ. Και βεβαίως δια του …Skype δεν μπορούν να επιλυθούν τα σοβαρά έως τραγικά προβλήματα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.

Η εκ της Εσπερίας προέλευση πολλών μελών των Συμβουλίων δεν τα εμποδίζει μόνον να είναι παρόντα στις συνεδριάσεις, αλλά ταυτόχρονα τους στερεί τη δυνατότητα να διαθέτουν στοιχειώδεις γνώσεις για τα τεκταινόμενα, όχι μόνον στο ελληνικό πανεπιστήμιο, αλλά και στην κοινωνία ευρύτερα. Έτσι, μέλος Συμβουλίου αναρωτιόταν φωναχτά τι είναι το …ΦΠΑ.

Η ανάδειξη των μελών των Συμβουλίων έγινε σε ατομική βάση, χωρίς δηλαδή πρόγραμμα και κατά συνέπεια, χωρίς καμία δέσμευση σε μια ομάδα, σαν τη δέσμευση, για παράδειγμα, που αναλάμβαναν υποψήφιοι πρυτάνεις και αντιπρυτάνεις στη - στενή έστω - ομάδα που αποτελούσε ένα προς εκλογή πρυτανικό σχήμα. Αυτό έχει δύο ειδών συνέπειες: Η πρώτη, η πλέον εμφανής κατά τη διάρκεια της Συνεδρίασης των Συμβουλίων, είναι να παράγεται εκείνη η κακοφωνία η οποία γεννιέται όταν στα συλλογικά όργανα τα μέλη τους δεν υπακούν, παρά μόνον σε ατομικές επιλογές και αρνούνται να ακολουθήσουν τον κοινό σκοπό. Η δεύτερη, λιγότερο εμφανής αυτή, είναι ότι τα σε ατομική βάση εκλεγμένα μέλη των Συμβουλίων, εφόσον δεν ενοποιούνται σε εκείνου του είδους τις συνθέσεις που τα κεντρικά συλλογικά όργανα πρέπει και - απ' ό,τι έχει δείξει η εμπειρία - μπορούν να πραγματοποιήσουν, αρκούνται, δυστυχώς, στο να αναπαράγουν διαστάσεις, διχόνοιες, τσακωμούς που υπάρχουν ήδη στο εσωτερικό της ακαδημαϊκής κοινότητας. Με άλλα λόγια, η μέχρι τα τώρα λειτουργία των Συμβουλίων Ιδρυμάτων όχι μόνον δεν ενοποιεί την σε αρκετές περιπτώσεις πολυδιασπασμένη, και ως συνέπεια ευρύτερων κοινωνικών λόγων, ακαδημαϊκή κοινότητα, αλλά αντίθετα μεγεθύνει την πολυδιάσπαση αυτή, προσφέροντας της την νομιμότητα που ένα κεντρικό θεσμικό όργανο με τη λειτουργία του είναι σε θέση να προσφέρει.

Στα παραπάνω ας προστεθεί το γεγονός ενός σχετικού «εθισμού» της ακαδημαϊκής κοινότητας στις δημοκρατικές διαδικασίες και στα οργανικά γεννήματα αυτών των δημοκρατικών διαδικασιών. Τα Συμβούλια δεν παύουν αρκετούς μήνες από την ανάδειξη τους να αποτελούν «ξένα σώματα» και κατά συνέπεια να απορρίπτονται από την ίδια την ακαδημαϊκή κοινότητα.

Συμπερασματικά, τα Συμβούλια δεν συνέβαλαν ούτε στο ελάχιστο στη λύση των χρόνιων προβλημάτων των ΑΕΙ, προβλημάτων που επιτάθηκαν από τις πολιτικές της τελευταίας πενταετίας. Η ίδια άλλωστε η κυβέρνηση που από τη μια πριμοδοτεί τα Συμβούλια, από την άλλη, όταν βρίσκεται μπροστά σε αποφάσεις που δεν θέλει να πάνε κόντρα στα πελατειακά της συμφέροντα, τα …αγνοεί. Κορυφαίο παράδειγμα αποτέλεσε το γεγονός ότι τα έγραψε στα παλαιότερα των υποδημάτων της αναφορικά με το σχέδιο «Αθηνά». Καμία συνδρομή δεν τους ζητήθηκε, σε καμία διαβούλευση μαζί τους δεν προσήλθε.

Καταληκτικά, για όλους τους παραπάνω λόγους, πιστεύω, ότι η κατάργηση των Συμβουλίων Ιδρύματος αποτελεί μονόδρομο για μια προοδευτική διακυβέρνηση της χώρας. Όπως επίσης πιστεύω ότι αυτή η κατάργηση από μόνη της, δεν επιλύει κανένα πρόβλημα, αν δεν προτείνει η Αριστερά ένα καινούργιο σχέδιο λειτουργίας που θα σέβεται το αυτοδιοίκητο των Πανεπιστημίων και θα είναι πάνω απ' όλα ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΟ.

Δείτε όλα τα σχόλια

Όλες οι Ειδήσεις