Ακολουθήστε την «ΑΥΓΗ»
Ο επιλεγμένος κατάλογος δεν υπάρχει πλέον.

Το καρότσι του Νικολάκη και η εγγραμματοσύνη μιας γενιάς

"Έχετε βιβλία του Λουντέμη;" ήταν το σύνθημα. Αν ο υπαίθριος βιβλιοπώλης απαντούσε "θα ψάξω και θα σας βρω, περάστε σε δυο μέρες", το τοπίο ήταν καθαρό. Ήταν όντως ο Κώστας Νικολάκης "δικός μας άνθρωπος", ο βιβλιάνθρωπος που κατόρθωσε στα δύσκολα χρόνια της χούντας να φτιάξει το στέκι...

"Συχνά μιλάει το αγαθό τούτο θεριό για την εποχή με το Καρότσι, ή για το τάδε σπάνιο βιβλίο. Αγνοεί πως Καρότσι δεν υπάρχει, ούτε και σπάνιο βιβλίο. Το 'Καρότσι' ήταν ο ίδιος. Και το σπάνιο βιβλίο πάλι αυτός".

Γιάννης Βαρβέρης, "Το Καρότσι"

 

"Έχετε βιβλία του Λουντέμη;" ήταν το σύνθημα. Αν ο υπαίθριος βιβλιοπώλης απαντούσε "θα ψάξω και θα σας βρω, περάστε σε δυο μέρες", το τοπίο ήταν καθαρό. Ήταν όντως ο Κώστας Νικολάκης "δικός μας άνθρωπος", ο βιβλιάνθρωπος που κατόρθωσε στα δύσκολα χρόνια της χούντας να φτιάξει το στέκι των βιβλιόφιλων, λογοτεχνών και διανοουμένων, στο πεζοδρόμιο της οδού Χέυδεν αρχικά και στη συνέχεια από το υπόγειο της οδού 3ης Σεπτεμβρίου 91 να διατηρήσει ζωντανό, έως σήμερα, έναν δυναμικό πυρήνα πνεύματος αλλά και οινοπνεύματος στο κέντρο της Αθήνας.

Τα ρολά του βιβλιοπωλείου την περασμένη Τρίτη ήταν κλειστά. Το πρωί της ίδιας μέρας ο Κωστής Νικολάκης άφηνε την τελευταία του πνοή, στα 75 του χρόνια. Η καρδιά έδωσε τη λύση στο βάσανο της αρρώστιας. Η είδηση του θανάτου του δεν άργησε να μαθευτεί δυο στενά πιο κάτω, όπου οι γείτονες δακρυσμένοι έξω από το Τριανόν δεν μπορούσαν να χωνέψουν τον θάνατο του Λεωνίδα Παπαγεωργίου. Η γειτονιά σε ελάχιστες ώρες έχασε δυο από τις εμβληματικές μορφές της.

"Ριζωμένος, θαρρείς αλυσοδεμένος με το καρότσι, δεν διαλαλεί την πραμάτεια του, μα έχει το θεληματικό πρόσωπο ενός προλετάριου και το λέγειν ενός ρήτορα. Μελετητής των αριστερών κειμένων και μανιακός με τα παλιά βιβλία, τους χάρτες, την ιστορία, αυτός είναι ο Νικολάκης. Ένας καπετάνιος που ψάχνει να ναυτολογήσει πλήρωμα για το πλεούμενό του". Έτσι φιλοτέχνησε ο Μένης Κουμανταρέας το πορτρέτο του Κώστα Νικολάκη μέσα από τις σελίδες του βιβλίου "Το Καρότσι", στο οποίο γνωστοί λογοτέχνες μίλησαν για το εμβληματικό βιβλιοπωλείο του δρόμου που στοίχειωσε το βιβλιοπωλικό τοπίο και συνέβαλε στην εγγραμματοσύνη μιας γενιάς στις αρχές της δεκαετίας του '70, παίζοντας παράλληλα ένα ιδιότυπο αντιδικτατορικό πινγκ πονγκ με τους χαφιέδες και τους ασφαλίτες του καθεστώτος.

Γεννημένος το 1940 στην Εκάλη, ο Ναξιώτης στην καταγωγή Κώστας Νικολάκης συνέδεσε το όνομά του με την περιπέτεια του βιβλίου στην πολύ πρόσφατη ιστορία μας. Από το 1956 άρχισε να ασχολείται με την αγορά του βιβλίου και το 1968 ανέπτυξε για πρώτη φορά τα βιβλία του στη γωνία των οδών Πατησίων και Χέυδεν, γύρω από ένα ΚΑΦΑΟ του ΟΤΕ. Πουλώντας βιβλία μη αρεστά στο καθεστώς των συνταγματαρχών, του αφαιρείται η άδεια και του υποδεικνύεται να μετακινηθεί στο μέσον της Χέυδεν τοποθετώντας τα βιβλία του σε ένα καρότσι. "Σκοπός τους ήταν να απομακρυνθεί από το πέρασμα της Πατησίων" μας λέει ο ποιητής Γιώργος Μαρκόπουλος, στενός φίλος του ποιητή - βιβλιοπώλη και από τους φανατικούς θαμώνες στο στέκι γύρω από το Καρότσι αρχικά και στο υπόγειο βιβλιοπωλείο στη συνέχεια.

Το ιδιότυπο παιχνίδι της γάτας με το ποντίκι, που έπαιζαν ο Νικολάκης και οι φίλοι του με τη χούντα γύρω από εμβληματικό Καρότσι, συνεχίστηκε μέχρι το 1972. Γύρω από το Καρότσι γεννήθηκε ένα υπολογίσιμο πνευματικό στέκι της εποχής, στο οποίο έδιναν το "παρών" τους ο Τάσος Λειβαδίτης, ο Φίλιππος Βλάχος, ο Λουκάς Αξελός, ο σκηνοθέτης Γιώργος Μιχαηλίδης, ο μεταφραστής Τίμος Παπαδόπουλος, ο Στρατής Φιλιππότης, ο Γιάννης Βαρβέρης, η Βερονίκη Δαλακούρα, ο Ρήγας Καππάτος, ο Γιώργος Καραβασίλης, ο Φαίδων Ταμβακάκης, ο φιλόλογος Παναγιώτης Καρματζός, ο Περικλής Κοροβέσης, ο Μένης Κουμανταρέας, ο Μάριος Μαρκίδης, ο Γιάννης Κοντός, ο πεζογράφος Στέφανος Σταμάτης και πολλοί ακόμα.

"Μαζευόμασταν εκεί στο πεζοδρόμιο και πίναμε ένα ουζάκι από το διπλανό καφενείο και συζητούσαμε για τέχνη και χαμηλοφώνως για πολιτική" θυμάται ο Γιώργος Μαρκόπουλος. "Πηγαίναμε συνήθως όλοι μαζί, μέχρι που η πανταχού παρούσα ασφάλεια το 1972 αφαίρεσε εντελώς την άδεια από τον Κωστή, οπότε αναγκάστηκε να ανοίξει το ημιυπόγειο μαγαζί της 3ης Σεπτεμβρίου. Για κακό όμως της ασφάλειας, αντί να είμαστε στον δρόμο, έκτοτε αποκτήσαμε και στέγη. Ο Κώστας μάς προμήθευε βιβλία, σε τιμή χάρισμα, του απαγορευμένου εκδοτικού οίκου Θεμέλιο, τεύχη της Επιθεώρησης Τέχνης και πολλά άλλα σπάνια και δυσεύρετα έντυπα.

Υπήρξε για όλους εμάς ένα μεγάλο σχολείο, διότι συζητούσαμε, ανταλλάσσαμε απόψεις και επιπλέον γνωρίσαμε ανθρώπους του πνεύματος που στάθηκαν καθοριστικοί στην πορεία μας, όπως ο Τάσος Λειβαδίτης, τον οποίο γνώρισα στη μεταπολίτευση στα γραφεία της 'Αυγής' και πηγαίναμε μαζί στο υπόγειο".

Νέοι θαμώνες προστέθηκαν στο βιβλιοπωλείο μετά τη χούντα. Ο Αντώνης Φωστιέρης, ο Κώστας Παπαγεωργίου, ο Μιχάλης Γκανάς, που τον προσφωνούσε "γεια σου συνάδελφε", καθώς τότε δούλευε κι εκείνος σε βιβλιοπωλείο, ο Κώστας Μουρσελάς, ο Θανάσης Νιάρχος, αλλά και τα πιο ζωηρά παιδιά του τότε φοιτητικού κινήματος, ο Δημήτρης Παπαχρήστος, ο Μάκης Μπαλαούρας, ο Αντώνης Μαούνης, ο Κώστας Τσαλαπάτης, που μετέδωσε τη χαρά του στεκιού στον γιο του ποιητή Θωμά Τσαλαπάτη, ο οποίος συνέχιζε μέχρι τώρα να κατεβαίνει τα σκαλοπάτια του με τους, συνομηλίκους σχεδόν, ομότεχνούς του Σταμάτη Πολενάκη, Αλέξιο Μάινα, Σταμάτη Φίφη. Ήταν μεταδοτικό το "μικρόβιο".

Το 1970 ο Κωστής Νικολάκης πραγματοποίησε το όνειρό του να ιδρύσει και τον δικό του εκδοτικό οίκο. Οι εκδόσεις Κουλτούρα εξέδωσαν σημαντικά για την εποχή βιβλία, διηγήματα του Γιαροσλάβ Χάσεκ, γνωστού από το μυθιστόρημα Ο καλός στρατιώτης Σβέικ, βιβλία του Μαξίμ Γκόρκι, τα Ανέκδοτα κείμενα του Αναστάσιου Πολυζωίδη, τις μελέτες Πρωτοπόροι Φιλόσοφοι του Ιωνά Κο, Ο Όμηρος και οι καθηγητές του περιβόητου ομηριστή Στάινερ, τα ποιήματα του Πωλ Ελυάρ σε μετάφραση του Γιώργου Καραβασίλη, του πρωτοπόρου Γάλλου ποιητή Αντρέ Σπίρ κ.ά.

Η Κουλτούρα έδωσε τη θέση της στην Εκάτη, η οποία, όπως και το βιβλιοπωλείο, στα χέρια πια του Χρήστου Νικολάκη, γιου του Κωστή, συνεχίζει τη δραστηριότητά της στον χώρο του δοκιμίου, της ιστορίας, της καλής λογοτεχνίας, του ποιοτικού εν γένη βιβλίου.

Ο Κωστής Νικολάκης έγραφε ποιήματα επίσης. Εξέδωσε τις ποιητικές συλλογές Λαθραναγνώστης Ονείρων, Δημιουργική Αδράνεια, Χρόνος σε επιφυλακή και Ήχος Χάλκινος. Ασχολήθηκε με την ιστορία της τυπογραφίας παραδίδοντας την περίοδο 1996-1997 σειρά διαλέξεων στο μάθημα της Ιστορίας των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης στο New York College με θέμα Τυπογραφία, παραγωγή και έκδοση βιβλίου. Το 1998 οι φίλοι του Γιάννης Βαρβέρης, Γιώργος Μαρκόπουλος, Μάριος Μαρκίδης, Μένης Κουμανταρέας, Ρένος Αποστολίδης, Βερονίκη Δαλακούρα, Φώντας Κονδύλης, Περικλής Κοροβέσης, Δημήτρης Παπαχρήστος, Φαίδων Ταμβακάκης, Βασίλης Λαλιώτης, Κώστας Τσαλαπάτης κ.ά. έγραψαν προς τιμήν του Το Καρότσι. Ο ίδιος πάντως είχε ιδιαίτερη αδυναμία στα Ποιήματα που αγαπήσαμε, στο οποίο μαζί με τον Γιώργο Μαρκόπουλο ανθολόγησαν τα ποιήματα που καθόρισαν τις κουβέντες και τα έργα τους.

"Για μας ήταν μισός αιώνας πεπραγμένα ζωής" επιμένει ο Γιώργος Μαρκόπουλος.

Ποιητής και άνθρωπος του βιβλίου, επί της ουσίας ποιητής της ζωής, χιουμορίστας και άνθρωπος της γειτονιάς, εγγράμματος και ον πολιτικό ο Κώστας Νικολάκης δημιούργησε το δικό του πρότυπο βιβλιοφιλικό κόσμο, παραμένοντας συνεπής στην τέχνη του ωραίου και του ωφέλιμου σε έναν κόσμο άσχημο με βλαβερές συνήθειες. Σίγουρα το Καρότσι του δεν μπορεί να βρει εύκολα μιμητές. Αξίζει ωστόσο να παραμείνει στη μνήμη. Όπως και η επιμονή του στις αξίες του καλού βιβλίου, της τέχνης και της ηθικής, ως της άλλης όψης της πνευματικής ερημίας των καιρών μας.

 

Την Τρίτη 29 Απριλίου οι Βικτωριανοί, όπως από καιρό ήταν προγραμματισμένο, πραγματοποιούν εκδήλωση στη μνήμη του πλέον, στο Πολιτιστικό Κέντρο Εργαζομένων του ΟΤΕ (3ης Σεπτεμβρίου 110) στις 9 μ.μ. με βασικό ομιλητή τον Γιώργο Μαρκόπουλο.

 

ΑΘΑΝΑΣΙΑ
Χωρίς αυτόν τον χωρισμό θα ήμαστε αθάνατοι. Εκείνο το μανιτάρι είναι η σοδειά του λήθαργου πετρωμένου.
(από τη συλλογή Ήχος Χάλκινος, εκδόσεις Εκάτη)

Δείτε όλα τα σχόλια