Ακολουθήστε την «ΑΥΓΗ»
Ο επιλεγμένος κατάλογος δεν υπάρχει πλέον.

Χαρούκι Μουρακάμι: Ένας Γιαπωνέζος συγγραφέας με δυτική κουλτούρα

του Φίλιππου Φιλίππου* O Χαρούκι Μουρακάμι, γεννημένος στο Κιότο τo 1949, βραβευμένος με ποικίλα βραβεία στην Ιαπωνία και το εξωτερικό, τα τελευταία χρόνια βρίσκεται σταθερά ανάμεσα στους υποψήφιους...

του Φίλιππου Φιλίππου*

O Χαρούκι Μουρακάμι, γεννημένος στο Κιότο τo 1949, βραβευμένος με ποικίλα βραβεία στην Ιαπωνία και το εξωτερικό, τα τελευταία χρόνια βρίσκεται σταθερά ανάμεσα στους υποψήφιους για το Νομπέλ Λογοτεχνίας. Θα έλεγε κανείς πως τη βράβευσή του την επιδιώκει με κάθε τρόπο και ο ίδιος, κάτι που φαίνεται από μια δήλωσή του (του 1991) ότι όταν ξεκίνησε ήθελε να γίνει ένας διεθνής συγγραφέας. Η έκδοση της μυθιστορηματικής τριλογίας του 1Q84, η οποία χαρακτηρίζεται ως το magnus opus του, του χάρισε τη διεθνή φήμη που αποζητούσε. Πόσοι σύγχρονοι συγγραφείς ανά τον κόσμο μπορούν να ισχυριστούν κάτι παρόμοιο; Οι δύο πρώτοι τόμοι του πολυσυζητημένου αυτού έργου εκδόθηκαν στην ελληνική γλώσσα από τις εκδόσεις Ψυχογιός τον Νοέμβριο του 2012, ενώ ο τρίτος αναμένεται να κυκλοφορήσει την επόμενη Πέμπτη 18 Απριλίου.

Μολονότι ο Μουρακάμι δεν ανήκει στη χορεία των συγγραφέων αστυνομικής λογοτεχνίας (θαυμαστής ωστόσο του Ρέιμοντ Τσάντλερ), στο 1Q84 δημιουργεί μια συναρπαστική ιστορία με σασπένς και ανατροπές, καθώς οι δύο κεντρικοί του ήρωες, η Αομάμε, γυμνάστρια και επαγγελματίας δολοφόνος, η οποία λατρεύει τη Ιστορία και τον αθλητισμό, και ο Τένγκο, καθηγητής μαθηματικών και επίδοξος συγγραφέας, αναζητούν ο ένας τον άλλο. Είχαν γνωριστεί στο σχολείο και μετά χάθηκαν. Το ζευγάρι ζει μια τρυφερή ιστορία αγάπης, η οποία ούτως ειπείν ευοδώνεται ύστερα από είκοσι χρόνια, και η συνάντηση τους πραγματοποιείται με σχεδόν μεταφυσικό τρόπο.

Το 1Q84, που εκτυλίσσεται το έτος 1984, παραπέμπει στο εμβληματικό 1984 του Τζορτζ Όργουελ. Σε αυτό ο συγγραφέας θίγει προβλήματα όπως η ενδοοικογενειακή βία, οι πρώην αριστεροί που μετεξελίχθηκαν σε ψυχρούς επιχειρηματίες, η δημιουργία σεχτών που παραπλανούν τις μάζες και το σεξ ως μέσον καταπολέμησης της μοναξιάς ή επιβολής εξουσίας πάνω σε αδύναμα πλάσματα.

Εύκολα ο προσεκτικός αναγνώστης συμπεραίνει πως ο πραγματικός ήρωας σε όλα τα βιβλία του Μουρακάμι είναι ο ίδιος, απλώς αλλάζει το όνομα των ηρώων του: αρκετοί έχουν συγγραφικές φιλοδοξίες. Στην ουσία γράφει συνεχώς το ίδιο μυθιστόρημα με ποικίλες παραλλαγές. Για να κατανοήσει κανείς αυτό το φαινόμενο, θα πρέπει να γνωρίζει το βιογραφικό του. Ο Μουρακάμι σπούδασε θέατρο στο πανεπιστήμιο και η πρώτη δουλειά του ήταν πωλητής σε κατάστημα δίσκων.

Το 1971, αρκετά νωρίς, παντρεύτηκε. Το 1974, μαζί με τη γυναίκα του, τη Γιόκο, με την οποία γνωρίστηκαν στο πανεπιστήμιο, άνοιξαν στο Τόκιο ένα τζαζ κλαμπ, το Peter Cat. Ξαφνικά, το 1978, στη διάρκεια ενός αγώνα μπέιζ μπολ, αποφάσισε ν' ασχοληθεί με τη λογοτεχνία. Άρχισε να γράφει το πρώτο του βιβλίο, το Άκου το τραγούδι του ανέμου, και να μεταφράζει Αμερικανούς συγγραφείς τον Φράνσις Σκοτ Φιτζέραλντ, τον Τρούμαν Καπότε, τον Τζον Ίρβινγκ, τον Ρέιμοντ Κάρβερ, τον Πολ Θέροου).

Το 1981 πούλησε το κλαμπ και το 1986 έκανε ένα ταξίδι στην Ευρώπη. Το 1982 άρχισε να τρέχει ως ερασιτέχνης αθλητής. Το 1987 εξέδωσε το Νορβηγικό δάσος, του οποίου η απρόσμενη επιτυχία τον έστρεψε αποκλειστικά στο γράψιμο. Το 1991 ταξίδεψε στις Ηνωμένες Πολιτείες και δίδαξε στα πανεπιστήμια Πρίνστον και Ταφτ.

Στα έργα του, μικρά και εκτενέστερα, υπάρχουν συγγραφικές εμμονές που τις συναντά ο αναγνώστης τόσο στο Νορβηγικό δάσος (στην Ελλάδα ευτύχησε να μεταφραστεί δύο φορές από τη Μαρία Αγγελίδου για την Ωκεανίδα και την Αργυρώ Μαντόγλου για τις εκδόσεις Ψυχογιός), όσο και στο 1Q84. Οι εμμονές έρχονται και επανέρχονται: ένας μεγάλος έρωτας, αναφορές στο σεξ (ονειρώξεις, αυνανισμός, εκπαρθένευση, λεσβιασμός, παιδοφιλία, αιμομειξία), όνειρα, ενοράσεις, εξαφανίσεις, αυτοκτονίες και απόπειρες αυτοκτονίας, συχνές αναδρομές στα παλιά.

Το παρελθόν στοιχειώνει τον εκάστοτε βασικό ήρωα, ο οποίος θυμάται τον εαυτό του νοσταλγώντας την παιδική και την εφηβική του ηλικία. Ένα άλλο χαρακτηριστικό της γραφής του είναι το ότι οι ήρωες και οι ηρωίδες νομίζουν πως βρίσκονται σε άλλη διάσταση, σε έναν παράλληλο κόσμο. Διαβάζουμε στο 1Q84: «Τα φαινόμενα απατούν. Η πραγματικότητα είναι μόνο μία». Ωστόσο, η δράση των προσώπων είναι απολύτως ρεαλιστική και δεν έχει καμιά σχέση με την επιστημονική φαντασία, ωστόσο διακρίνουμε σε αυτήν μια μεταφυσική εκδοχή της πραγματικότητας.

Ας δούμε περιληπτικά τα λογοτεχνικά βιβλία του που έχουν μεταφραστεί στα ελληνικά. Στο Νορβηγικό δάσος, το ερωτικό ζευγάρι το αποτελούν ο Τόρου, ο αφηγητής, και η Ναόκο, η μεγάλη του αγάπη, το κορίτσι του καλύτερου φίλου του, η οποία αυτοκτονεί για λόγους που συνδέονται με την κατάθλιψη που με τη σειρά της σχετίζεται με την ερωτική πράξη. Το βιβλίο είναι πλημμυρισμένο από μουσική και τραγούδια των Μπιτλς, μα και άλλη ευρωπαϊκή και αμερικανική σύγχρονη μουσική, ακόμα και κλασική.

Στο Κουρδιστό πουλί (Ωκεανίδα) ο αφηγητής Τόρου κάνει τηλεφωνικό σεξ με άγνωστες γυναίκες, ενώ η σύζυγός του Κουμίκο εξαφανίζεται με το πρόσχημα πως της έκανε απιστίες και συνάπτει σεξουαλικές σχέσεις με άλλον άντρα.

Στο Νότια των συνόρων, δυτικά του ήλιου (Ωκεανίδα), ο αφηγητής Χατζίμε, ευτυχισμένος οικογενειάρχης και επιχειρηματίας, ιδιοκτήτης ενός τζαζ κλαμπ, συναντάει ύστερα από πολλά χρόνια τον μεγάλο του παιδικό έρωτα, τη Σιμαμότο, η εμφάνιση της οποίας απειλεί να τινάξει στον αέρα τη ζωή του.

Στο Σπούτνικ, αγαπημένη (Ωκεανίδα), που διαδραματίζεται σε ένα ελληνικό νησί, μάλλον την Κάλυμνο, όπου ο Μουρακάμι έμεινε για λίγο το 1986, ο αφηγητής, ο Κ., είναι ερωτευμένος με τη Σουμίρε, η οποία είναι ερωτευμένη με τη Μίου.

Στη συλλογή διηγημάτων Ο ελέφαντας εξαφανίζεται (εκδόσεις ΚΟΑΝ) υπάρχουν παράξενες ιστορίες και συμβαίνουν πράγματα ανεξήγητα που μοιάζουν υπερφυσικά, ενώ συνδέονται άμεσα με την καθημερινότητα.

Ο Μουρακάμι, λάτρης του δυτικού πολιτισμού, είναι και θαυμαστής της Ελλάδας: τον Ιούλιο του 1983 έκανε μόνος του ανάποδα τη διαδρομή του κλασικού μαραθώνιου δρόμου της Αθήνας (από το Παναθηναϊκό Στάδιο στον Μαραθώνα). Γι' αυτό το θέμα έγραψε στο αυτοβιογραφικό του βιβλίο Γιατί πράγμα μιλάω όταν μιλάω για το τρέξιμο (Ωκεανίδα). Πολιτικά είναι απολύτως συνειδητοποιημένος, χωρίς να είναι ακτιβιστής. Ενώ βρισκόταν στο Ισραήλ για να παραλάβει ένα βραβείο, μίλησε υπέρ των Παλαιστινίων και το δικαίωμά τους να έχουν το δικό τους κράτος. Μετά την έκρηξη στο πυρηνικό εργοστάσιο στη Φουκουσίμα και την καταστροφή που ακολούθησε, τάχθηκε κατά της πυρηνικής ενέργειας.

Συμπερασματικά ο Μουρακάμι, ο πλέον «δυτικός» συγγραφέας της Ιαπωνίας και ο πιο διάσημος στον κόσμο, μιλάει για την πατρίδα του, για τη ζωή στις πόλεις της, ιδίως στο Τόκιο, για την αποξένωση και τη μοναξιά με ένα αδιόρατο χιούμορ, αλλά κάνει συχνές αναφορές στη δυτική κουλτούρα, κυρίως τη λογοτεχνία και τη μουσική, στην οποία μυήθηκε από την παιδική του ηλικία (ως ενήλικος λάτρεψε την αμερικανικό τρόπο ζωής (τηλεόραση, αυτοκίνητα, ρούχα).

Ίσως εξαιτίας αυτής της ροπής του ξεχωρίζει από τους συμπατριώτες του συγγραφείς και το όνομά του συζητείται συνεχώς για το Νόμπελ (ο συμπατριώτης του Κενζαμπούρο Όε το έλαβε το 1994), το οποίο το έχει σνομπάρει σε σχετική ερώτηση με τη φράση «Όχι, δεν θέλω βραβεία. Διότι αυτό σημαίνει πως είσαι τελειωμένος».

Κάτι που αξίζει να αναφερθεί ακόμα είναι μια επίσης παλιά του δήλωση: «Θέλω να γράψω ένα ιαπωνικό μυθιστόρημα με διαφορετικό υλικό, με διαφορετικό ύφος, αλλά στα ιαπωνικά. Πιστεύω πως αυτό θα βοηθούσε να αλλάξει η ιαπωνική λογοτεχνία εκ των έσω». Και ιδού το αποτέλεσμα: το 1Q84.

* Ο Φίλιππος Φιλίππου είναι συγγραφέας

Δείτε όλα τα σχόλια
Κύριο άρθρο

Η ΕΡΕ είναι εδώ

Είναι βγαλμένη από τις καλύτερες παραδόσεις της ΕΡΕ η πρακτική του Τ. Θεοδωρικάκου απέναντι στους δήμους. Ξεσήκωσε θύελλα διαμαρτυριών καταργώντας το πρόγραμμα "Φιλόδημος" που είχε σχεδιάσει η προηγούμενη κυβέρνηση

Δειτε ολοκληρο το αρθρο