Ακολουθήστε την «ΑΥΓΗ»
Ο επιλεγμένος κατάλογος δεν υπάρχει πλέον.

Χωρίς λίκνο: δημιουργώντας έναν εαυτό στο ορφανοτροφείο

«Εκτός από τη μάνα σου κανείς δεν σε θυμάται» γράφει στα 1947 ο Νίκος Καββαδίας. Μάλλον το είχε υπόψη της η Μέλπω Αξιώτη, στην Κάδμω: «Έχετε μάνα;» μας ρωτούσε συχνά ένας δημοσιογράφος (στην εξορία)....

«Εκτός από τη μάνα σου κανείς δεν σε θυμάται» γράφει στα 1947 ο Νίκος Καββαδίας. Μάλλον το είχε υπόψη της η Μέλπω Αξιώτη, στην Κάδμω: «Έχετε μάνα;» μας ρωτούσε συχνά ένας δημοσιογράφος (στην εξορία). «Όχι, δεν έχομε τώρα πια μάνα». «Ε, τότε δεν θα σας θυμάται κανείς». Με τι αποφαντική βαρύτητα οι δύο λογοτέχνες μνημειώνουν τη δύναμη τη συνεκτική με τον κόσμο! Της σχέσης με τη μητέρα, που δίνει σχήμα στον Άνθρωπο, δρομολογεί τα συναισθήματα, λειτουργεί σαν αγωγός της κοινωνικοποίησης, του «ανήκειν». Μια πορεία για όλους σχεδόν κοινή, που δεν είναι η ορφάνια που την ανακόπτει, μια και η μητρική μορφή μπορεί να βρει υποκατάστατα, αλλά οι θεσμοί των ιδρυμάτων, των ασύλων. Εκεί αποδομείται η πρωταρχική προσκόλληση της μιας ψυχής στην άλλη, στον βωμό του χειρισμού μεγάλου αριθμών των παιδιών που φέρνει στην πόρτα τους η ανάγκη.

Σκέψεις μετά την ανάγνωση του βιβλίου του Αλέξανδρου Στεφανίδη "Το χάδι" (εκδόσεις Άγρα), μια συλλογή δώδεκα μικρών διηγημάτων. Σπαράγματα της παιδικής και της εφηβικής ηλικίας του αφηγητή. Η απομάκρυνση - η εγκατάλειψη από τη μητέρα και ο εγκλεισμός του σε ορφανοτροφείο.

«Το χάδι» δεν μπορεί να μη διαβαστεί στη σκιά των λογοτεχνικών σελίδων που στέκονται πίσω του, των σελίδων για τα ορφανά και τα βάσανά τους. Το ημερολόγιό μου περιλαμβάνει τον "Όλιβερ Τουίστ" του Ντίκενς, το "Χωρίς Οικογένεια" του Έκτορος Μαλό - εκεί όμως υπήρχε η τρυφερότητα της κυρα - Μπερμπερίνας - και τον "Θολό Βυθό" του Γιάννη Ατζακά (κρατικό βραβείο μυθιστορήματος) που έχει για θέμα τη ζωή στις παιδοπόλεις στην Ελλάδα μετά τον Εμφύλιο.

Διακρίνεται ωστόσο το νέο που έχει να πει, το παλιό που θα επιβεβαιώσει. Εκτός από τη μικρογραφημένη ανθρωπολογία των ιδρυμάτων, κυριαρχεί ένας απολογισμός του τραύματος. Της ενοχοποίησης από τη μητέρα και μιας διαρκούς εγκατάλειψης.

Οι δείκτες της αποανθρωποίησης, η μέθοδος, τα στάδια. Πρώτα από όλα η στέρηση του ονόματος: Κοινή σε όλες τις εποχές, σε όλες τις συνθήκες η αντικατάσταση του ανθρώπου και του ονόματός του με τον αριθμό που του έραβαν στα ρούχα του. Να θυμηθούμε τον νεογέννητο Όλιβερ Τουίστ, φασκιωμένο, «και με την ετικέτα και τη σωστή αρίθμηση, ήξερες με βεβαιότητα ότι ήταν παιδί της ενορίας, ορφανό του πτωχοκομείου».

Η γλώσσα του Αλέξανδρου Στεφανίδη είναι λιτή, σαφής, οξεία. Χωρίς λυρικές εξάρσεις. Ο πόνος, σωματικός και ψυχικός, μοιάζει απόκριση σε ερεθίσματα, απλή αντίδραση της φυσιολογίας. Πείνα, σωματικές κακώσεις, βία από τους επιμελητές και τον διευθυντή, σεξουαλική παρενόχληση από τον μεγαλύτερο φίλο, σεξουαλική κακοποίηση από τη μητέρα και τον εραστή της, διατυπώνονται με τρόπο ακριβολόγο, χαμηλόφωνα.

Εναγώνια η αναζήτηση της στοργής -η λέξη του τίτλου- από αυτήν που είναι υπεύθυνη για τον εγκλεισμό του στο ορφανοτροφείο. Διαψεύδει κάθε φορά τις ελπίδες του να τον πάρει μαζί της και τον ενοχοποιεί, εφόσον αποδίδει τον εγκλεισμό στο ότι «δεν ήταν καλό παιδί». Εσαεί αποχωρισμός στα επισκεπτήρια, διαρκές οξύ πένθος, σε όλη διάρκεια της παιδικής και εφηβικής ζωής. Αμφίβολη λύτρωση μετά τον θάνατό της.

Με τον θάνατο της μητέρας του, κλείνει για τον αφηγητή η διαπραγμάτευση της έλλειψης. Το κείμενο, η γραφή, μια δημιουργία εαυτού παρά τους μηχανισμούς του ιδρύματος. Ελπίζω στη συγχώρεση εκεί που ο αφηγητής, μικρούλης, της δείχνει πώς είναι ο σωστός τρόπος να στρώνει το κρεβάτι του. Επιβιώνει και συμβολικά αντικαθιστά το σχήμα της, την κοιλότητα της μητρικής αγκαλιάς, του λίκνου που λείπει από τα παιδιά του ιδρύματος. Πασχίζουν μόνα να στρώσουν ένα κρεβάτι επίπεδο, σκληρό, αψεγάδιαστο, που αποκαλούν με τη συνθηματική λέξη «Αεροδρόμιο».

Δείτε όλα τα σχόλια
Κύριο άρθρο

Η ΕΡΕ είναι εδώ

Είναι βγαλμένη από τις καλύτερες παραδόσεις της ΕΡΕ η πρακτική του Τ. Θεοδωρικάκου απέναντι στους δήμους. Ξεσήκωσε θύελλα διαμαρτυριών καταργώντας το πρόγραμμα "Φιλόδημος" που είχε σχεδιάσει η προηγούμενη κυβέρνηση

Δειτε ολοκληρο το αρθρο