Ακολουθήστε την «ΑΥΓΗ»
Ο επιλεγμένος κατάλογος δεν υπάρχει πλέον.

Νίκος Θεοχαράκης, καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας: Ο Στουρνάρας δεν εκβιάζεται από την τρόικα, υιοθετεί τη συλλογιστική της

Η επίθεση που έχει εξαπολύσει η κυβέρνηση στα πανεπιστήμια έχει στόχο να πλήξει συνολικά τον δημόσιο και δωρεάν χαρακτήρα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, τονίζει ο Νίκος Θεοχαράκης, αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, στη συνέντευξη που μας παραχώρησε

Συνέντευξη στον Χρήστο Σίμο

 

Η επίθεση που έχει εξαπολύσει η κυβέρνηση στα πανεπιστήμια έχει στόχο να πλήξει συνολικά τον δημόσιο και δωρεάν χαρακτήρα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, τονίζει ο Νίκος Θεοχαράκης, αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, στη συνέντευξη που παραχώρησε στην "Αυγή" της Κυριακής. Ο Ν. Θεοχαράκης σημειώνει ότι ο ΣΥΡΙΖΑ οφείλει να ξεκαθαρίσει πως το σχέδιό του δεν έχει καμία σχέση με την Ελλάδα της προ κρίσης περιόδου.

 

* Με δεδομένο ότι τα πανεπιστήμια δεν μπορούν να λειτουργήσουν χωρίς διοικητικούς υπαλλήλους, πού στοχεύει το μέτρο της διαθεσιμότητας στα δύο μεγαλύτερα ΑΕΙ της χώρας, σε ό,τι αφορά τις εργασιακές σχέσεις, αλλά και την ακαδημαϊκή λειτουργία των ιδρυμάτων;

Για πολύ κόσμο δεν είναι προφανές ότι τα πανεπιστήμια δεν θα μπορέσουν να λειτουργήσουν αν γίνουν οι σχεδιαζόμενες περικοπές. Οι κυβερνώντες, ως σκύμνοι ωρυόμενοι, έχουν αποδυθεί σε μια συστηματική προσπάθεια να δείξουν ότι οι διοικητικοί υπάλληλοι είναι ένα κηφηναριό που περίμεναν την τρόικα και τους υποτακτικούς της για να αποκατασταθεί η τάξη και να δουλέψουν οι τεμπέληδες. Δυστυχώς η ψιττάκωση είναι ενδημική ασθένεια του ελληνικού Τύπου και οι «λουφαδόροι που παινεύουν τη δουλειά» κάθε άλλο παρά ευάριθμοι είναι. Σε κάθε περίπτωση, είναι σαφές, από το «ήθος και ύφος» των δήθεν αναφορών του υπουργείου Παιδείας και από την απουσία κάθε επιστημονικής μεθοδολογίας στον προσδιορισμό των αναγκαίων θέσεων, ότι η όλη άσκηση είναι προσχηματική. Ο Μινώταυρος θέλει εννέα νέους και εννέα νέες και ο Αιγέας Σαμαράς θα τους προσφέρει. Εξάλλου και οι ίδιοι οι νομικοί σύμβουλοι της κυβέρνησης δήλωσαν στο Συμβούλιο της Επικρατείας ότι η διαθεσιμότητα, η κινητικότητα και άλλα εις -ότητα λήγοντα ουσιαστικά (εξαιρούνται τα πραγματικότητα και συνταγματικότητα) είναι μνημονιακή υποχρέωση και ως εκ τούτου δεν μπορούμε να κάνουμε και πολλά πράγματα. Εξάλλου το Σύνταγμα της χώρας -ιδιαίτερα το Άρθρο 16, παράγραφος 5, περί του αυτοδιοίκητου των ΑΕΙ- αποτελεί πλέον μάκτρο στίλβωσης υποδημάτων.

Αν κρίνω από το διαχειριστικό έλλειμμα που διακρίνει την κυβέρνηση, μια πρώτη ανάγνωση των προθέσεών τους θα ήταν ότι το μόνο που θέλουν είναι να είναι οι οτρηροί θεράποντες της τρόικας τοις κείνων ρήμασι πειθόμενοι και ότι τα πανεπιστήμια θα είναι απλώς παράπλευρες απώλειες. Σιγά που θα τους νοιάξει. Αλλά ένας νεοφιλελεύθερος δύσκολα αντιστέκεται στο να αφήσει μια ωραία κρίση να πάει χαμένη, χωρίς να τη μετατρέψει σε κόλαση για τους φορείς της μισθωτής εργασίας. Άρχισαν έτσι τα όργανα: κατηγορίες ολόκληρες εργαζομένων καταργούνται για να περάσουν με outsourcing στα χέρια εταιρειών, π.χ., φύλαξης και σίτισης, που με το αζημίωτο -ας υποθέσουμε καλόπιστα ότι δεν θα υπάρξει και άνομη νομή της δημιουργηθησομένης προσόδου- θα προσφέρουν αυτές τις υπηρεσίες με εργαζόμενους που στην καλύτερη περίπτωση θα παίρνουν το βασικό και θα είναι ασφαλισμένοι. Αυτό βέβαια έχει ήδη αρχίσει με καθαριότητα και σίτιση, με εξαιρετικά προβληματικά αποτελέσματα. Όσοι διδάσκοντες νομίζουν πως αυτή η υποβάθμιση των εργασιακών σχέσεων θα αφορά αποκλειστικά το διοικητικό προσωπικό, είναι βαθιά νυχτωμένοι. Ήδη έχει αρχίσει να δημιουργείται μια κατηγορία διδασκόντων που θα πληρώνεται από υποτροφίες, δωρεές και δίδακτρα μεταπτυχιακών -και, σύντομα υποψιάζομαι, προπτυχιακών- προγραμμάτων. Αυτό θα ενταθεί και σύντομα θα έχουμε στα χέρια μας ένα εξαθλιωμένο ακαδημαϊκό πρεκαριάτο που θα τρέχει αλαλιασμένο να διδάξει ό,τι του ζητηθεί. Ήδη οι μισθοί των μόνιμων πανεπιστημιακών είναι στο όριο της αξιοπρέπειας και αρκετοί θα πάψουν εξ ανάγκης να αφιερώνονται ολόψυχα στο έργο τους. Ο χορός για την κατάργηση της δημόσιας δωρεάν παιδείας έχει ξεκινήσει κάνοντας δημοσιονομικά αδύνατο τον σεβασμό των συνταγματικών επιταγών. Σε λίγο θα έχουμε, αντί για πανεπιστήμια, τα άθλια ΙΕΚ, τα οποία ο υπουργός φαίνεται ότι θεωρεί εκπαιδευτικά πρότυπα.

 

* Ο συνάδελφός σας, και υπουργός Οικονομικών, Γ. Στουρνάρας, είπε πρόσφατα ότι το Μνημόνιο είναι το μοναδικό ολοκληρωμένο σχέδιο για την οικονομία της χώρας. Ποια είναι η άποψη σας;

Αρκετοί κυβερνητικοί αποδέχονται ότι η πολιτική των Μνημονίων βυθίζει τη χώρα στην ύφεση, αλλά ισχυρίζονται ότι υποκύπτουν στον εκβιασμό της τρόικας για να αποτραπεί μια άμεση καταστροφή. «Είναι κι αυτή μια στάσις. Νιώθεται» [Κ.Π. Καβάφης, Στα 200 π.Χ., γραμμή Πατήσια - Αμπελόκηποι]. Ο Στουρνάρας, όμως, κάνει ένα βήμα παραπέρα και υιοθετεί τη συλλογιστική των δανειστών λέγοντας ουσιαστικά ότι, αν δεν υπήρχε η τρόικα, θα έπρεπε να την εφεύρουμε, γιατί το φάρμακό της είναι αυτό που χρειάζεται η οικονομία μας. Το «μοναδικό ολοκληρωμένο σχέδιο», όμως, κρίνεται εκ του αποτελέσματος. Το περιλάλητο success story έχει αυτονομηθεί από την πραγματικότητα. Δεν χρειάζεται να είναι κανείς βαρύς οικονομολόγος για να αντιληφθεί ότι η ακολουθούμενη στρατηγική έχει βαρέσει τοίχο και ότι η οικονομία και η κοινωνία δεν μπορεί πλέον να ζήσει με ποσοστό δημοσίων δαπανών στο ΑΕΠ παρόμοιο με αυτό της Βουλγαρίας, και ότι η ύφεση κάνει αδύνατη την αύξηση των εσόδων. Ακόμα και στο στρατόπεδο των ορθόδοξων οικονομολόγων πληθαίνουν οι φωνές -αρχίζουν μάλιστα να γίνονται πλειοψηφία- που λένε ότι το πρόγραμμα δεν βγαίνει. Το όποιο πρωτογενές πλεόνασμα έχει προκύψει μέσω μιας εσωτερικής στάσης πληρωμών δεν αρκεί για να μειώσει το χρέος σε απόλυτους αριθμούς, ενώ η πτώση του ΑΕΠ δεν μειώνει το κλάσμα χρέος προς ΑΕΠ. Εν τω μεταξύ ο δύσμοιρος πληθυσμός νιώθει στο πετσί του τις συνέπειες της μυελοκαγκελικής δεξιάς και των χορηγών της, ενώ απαιτείται ένας προϊών αυταρχισμός καταστολής για την εφαρμογή του προγράμματος.

 

* Με αφορμή τον ενιαίο φόρο ακινήτων, έχει ανοίξει μια συζήτηση γύρω από τη φορολόγηση της ακίνητης περιουσίας. Σε ποια στοιχεία πρέπει να βασιστεί η πρόταση της Αριστεράς γι' αυτό το θέμα;

Εδώ χρειάζεται προσοχή. Η φορολογία ακινήτων δεν μπορεί να λείπει από μια οικονομική στρατηγική της Αριστεράς. Μια δίκαιη φορολογική πολιτική πρέπει να είναι προοδευτική, δηλ. να φορολογούνται αναλογικά περισσότερα τα υψηλότερα εισοδήματα, να αφορά όλες τις πηγές εισοδήματος, μερίσματα, ενοίκια, αμοιβές και να στοχεύει στις ροές και όχι στα αποθέματα, εκτός από μία εφάπαξ ή σταδιακή αναδιανεμητική διόρθωση. Προέχει επίσης η γενικευμένη σύλληψη της φορολογητέας ύλης. Η Αριστερά δεν μπορεί να χαϊδεύει αυτιά λέγοντας πως δεν θα φορολογήσει την ακίνητη περιουσία επειδή στην Ελλάδα η μικροïδιοκτησία είναι ποσοστιαία μεγαλύτερη από τις υπόλοιπες χώρες. Πρέπει να γίνει σαφές ότι οι πραγματικοί μικροϊδιοκτήτες δεν πρόκειται να θιγούν, ενώ, από την άλλη, η εφαρμογή του κριτηρίου του τι συνιστά μικροïδιοκτησία πρέπει να γίνει με τρόπο δίκαιο έτσι ώστε ολίγα τετραγωνικά μέτρα ή μια μεταβολή στις αντικειμενικές αξίες να μην αναγορεύουν έναν μικροϊδιοκτήτη σε μεγαλοϊδιοκτήτη.

Πάντως, με δεδομένη την έκταση της φοροδιαφυγής, η φορολόγηση της ακίνητης περιουσίας λειτουργεί ως μερικό αντίδοτο. Στην παρούσα συγκυρία, όμως, η αγορά ακινήτων έχει καταρρεύσει και πολλά ακίνητα δεν επιφέρουν κανενός είδους πρόσοδο. Έτσι, οι ιδιοκτήτες, ούτε τα ακίνητά τους μπορούν να πουλήσουν ούτε έχουν έσοδα για να πληρώσουν τους φόρους. Σε κανονικές συνθήκες πρέπει να φορολογείται προοδευτικά το εισόδημα από όλες τις πηγές, στο οποίο να συμπεριλαμβάνεται το τεκμαρτό ενοίκιο από ιδιοκατοίκηση.

 

* Πολύς λόγος γίνεται επίσης και για το οικονομικό πρόγραμμα του ΣΥΡΙΖΑ. Με ποιον τρόπο μπορεί να εμπλουτιστεί ώστε να γίνει πιο πειστική η εναλλακτική πρόταση του;

Με δύο τρόπους: Πρώτον, να τονιστεί ότι δεν υπόσχεται επιστροφή στην προ της κρίσης εποχή, ότι αυτή έχει περάσει ανεπιστρεπτί και αυτό προϋποθέτει σημαντικές μεταρρυθμίσεις στον δημόσιο τομέα, κυρίως στο επίπεδο των παρεχομένων υπηρεσιών και στην πραγματική μεταρρύθμιση της Δημόσιας Διοίκησης. [Ο ΣΥΡΙΖΑ δεν πρέπει να θεωρείται ως το νέο ΠΑΣΟΚ]. Δεύτερον, την περιγραφή της εναλλακτικής στρατηγικής, αν η στρατηγική της διαπραγμάτευσης με την Ευρώπη αποτύχει. Χρειάζεται επίσης ειδική στρατηγική για την κατανόηση του προγράμματος με απλό τρόπο από τον κάθε πολίτη και προσπάθεια για να κερδηθεί η ιδεολογική ηγεμονία που αφορά τις αρχές -ιδίως της συλλογικότητας και της κοινωνικής αλληλεγγύης- πάνω στις οποίες βασίζεται μια αριστερή πολιτική πρόταση.

 

* Πώς επηρέασε τη διαχείριση της κρίσης, από πλευράς Ευρωπαϊκής Ένωσης, η αρχιτεκτονική της Ευρωζώνης; Ποιες αλλαγές πρέπει να γίνουν στη νομισματική πολιτική της Ε.Ε. και στη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας;

Η διαχείριση της κρίσης ήταν η χειρότερη δυνατή από την αρχή. Αυτό μπορεί να το δει κανείς σε σύγκριση με τις ΗΠΑ, που διαχειρίστηκαν την κρίση άμεσα, φθάνοντας μάλιστα να δανείζουν με σχεδόν μηδενικό επιτόκιο, ακόμη και γερμανικές τράπεζες, εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια.1 Αν η Ε.Ε. αντιμετώπιζε τα κράτη-μέλη της με την ίδια ευελιξία και γενναιοδωρία με την οποία αντιμετώπισε τις τράπεζές της, οι επιπτώσεις της κρίσης θα είχαν αμβλυνθεί. Η ΕΚΤ αγόρασε ελληνικά ομόλογα με έκπτωση από ιδιώτες, τα οποία έτσι εξαιρέθηκαν από το κούρεμα, και επιμένει να τα πληρωθεί εις το ακέραιο. Πολλές από τις προτάσεις που έχουν γίνει -όπως η ύπαρξη ενός ενιαίου μηχανισμού ελέγχου των τραπεζών και χρηματοδότηση της κεφαλαιοποίησης των τραπεζών κεντρικά και όχι μέσω δημοσίου χρέους των επιμέρους χωρών- έχουν νόημα στον μακρύ καιρό. Οι νεοφιλελεύθεροι φρόντισαν πολλές από τις αλλαγές που επιθυμούσαν να τις περάσουν καταστατικά στην Ε.Ε. Η μεταβολή τους τώρα και η δημιουργία μιας νέας αρχιτεκτονικής που θα κάνει την Ένωση βιώσιμη είναι πολιτικά εξαιρετικά δυσχερής, αλλά κυρίως -ακόμα και αν υποθέσουμε ότι θα επιτευχθεί, πράγμα αμφίβολο- μέχρι να γίνουν οι αναγκαίες διορθώσεις η ελληνική οικονομία δεν θα έχει επιζήσει.

 

1 United States Government Accountability Office, Federal Reserve System, Opportunities Exist to Strengthen Policies and Processes for Managing Emergency Assistance, Ιούλιος 2011, GAO-11-696, www.gao.gov/new.items/d11696.pdf‎

Δείτε όλα τα σχόλια

Κύριο άρθρο

Η κοινωνία πρέπει να μείνει όρθια

Οι προειδοποιήσεις των ειδικών δεν επιτρέπουν κανέναν εφησυχασμό. "Θα έχουμε εκατόμβες θυμάτων", "αν συνεχίσουν να αυξάνονται τα κρούσματα με τέτοιους αλματώδεις ρυθμούς, θα αυξηθούν και οι διασωληνώσεις" επισημαίνουν εφιστώντας την προσοχή όλων, μα όλων μας, στις θερινές αποδράσεις.

Δειτε ολοκληρο το αρθρο