Ακολουθήστε την «ΑΥΓΗ»
Ο επιλεγμένος κατάλογος δεν υπάρχει πλέον.

Χένρι Ζιρού: Ο νεοφιλελευθερισμός απειλεί το δημόσιο πανεπιστήμιο

Η λαίλαπα του νεοφιλελευθερισμού, που σαρώνει εργασιακές σχέσεις, εισοδήματα, δημοκρατικά δικαιώματα, αξίες και όλες τις βασικές κατακτήσεις των εργαζομένων της...

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟΝ Χ.Ι. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΟΥ*

Η λαίλαπα του νεοφιλελευθερισμού, που σαρώνει εργασιακές σχέσεις, εισοδήματα, δημοκρατικά δικαιώματα, αξίες και όλες τις βασικές κατακτήσεις των εργαζομένων της εποχής του βιομηχανικού καπιταλισμού, απειλεί πλέον ανοικτά και προκλητικά και το δημόσιο πανεπιστήμιο, μια από τις τελευταίες δημόσιες σφαίρες που έχουν απομείνει για την προάσπιση της δημοκρατικής κουλτούρας και τη διαμόρφωση ενός εναλλακτικού κοινωνικού υποδείγματος.

Στη συνέντευξη που ακολουθεί, ο Αμερικανός ριζοσπάστης κοινωνικός αναλυτής, Χένρι Ζιρού, καθηγητής στην έδρα Πολιτιστικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο McMaster του Καναδά και διευθυντής του Κέντρου για τη Δημόσια Έρευνα στο εν λόγω πανεπιστήμιο, ένας από τους πατέρες της κριτικής παιδαγωγικής, μιλάει στην «Αυγή» για τη νεοφιλελεύθερη επίθεση στη δημόσια ανώτατη εκπαίδευση και τις πιθανές συνέπειες της κατάρρευσης του δημόσιου πανεπιστημίου.

Πριν από τον Καναδά, δίδαξε για πολλά χρόνια ως καθηγητής έδρας στα πανεπιστήμια της Πενσυλβανίας και της Βοστώνης. Διαθέτει τεράστιο συγγραφικό έργο που πλησιάζει τα 60 βιβλία και ξεπερνά τα 200 επιστημονικά κείμενα. Είναι επίσης αρθρογράφος στο "Τruthout" και ιδρυτής του προγράμματος "Δημόσιοι Διανοούμενοι".

* Χένρι, αναγνωρίζεσαι ως ένας από τους κορυφαίους κριτικούς παιδαγωγούς και ριζοσπαστικούς κοινωνικούς αναλυτές στον κόσμο. Ποιος είναι ο ρόλος και ποια η αποστολή του πανεπιστημίου;

Το πανεπιστήμιο δεν είναι τίποτε αν δεν μπορεί να είναι δημόσιο λειτούργημα και κοινωνικό αγαθό - δηλαδή ένας κρίσιμος θεσμός, εμποτισμένος με την υπόσχεση της καλλιέργειας της πνευματικής διορατικότητας, της φαντασίας, της περιέργειας, της ανάληψης ρίσκου, της κοινωνικής ευθύνης και του αγώνα για ελευθερία και δικαιοσύνη. Στην καλύτερη περίπτωση, τα πανεπιστήμια θα πρέπει να είναι στο επίκεντρο μιας έντονης δημόσιας συζήτησης για τα μεγάλα προβλήματα της εποχής μας, ένα κέντρο για την κριτική σκέψη και μια δημοκρατική δημόσια σφαίρα που προωθεί την παθιασμένη μάθηση και τη δεσμευμένη συμμετοχή των πολιτών στα πολιτικά, οικονομικά, κοινωνικά και περιβαλλοντικά ζητήματα των καιρών.

* Η μαζική τριτοβάθμια εκπαίδευση είναι προϊόν της δημοκρατίας και, κυρίως, προϊόν του δημόσιου πανεπιστήμιου. Όμως, το δημόσιο πανεπιστήμιο δέχεται λυσσαλέα επίθεση σήμερα από τον νεοφιλελευθερισμό και η τριτοβάθμια εκπαίδευση χρησιμοποιείται ως όχημα για τη δημιουργία ευκαιριών κέρδους καθώς και για την εκπαίδευση των φοιτητών στο πλαίσιο των αναγκών των επιχειρήσεων. Η διαδικασία αυτή είναι απλά σκανδαλώδης από εκπαιδευτική και ηθική σκοπιά ή μήπως έχει πολιτικές προεκτάσεις, ακόμη και στην ίδια τη δημοκρατία;

Η εξέλιξη που περιγράφεις απεικονίζει τη σημερινή κατάσταση. Είναι σκανδαλώδης από ηθική και πολιτική σκοπιά επειδή καθιστά ορατές προσπάθειες από την πλευρά της αγοράς, του στρατιωτικού συμπλέγματος και των συντηρητικών και νεοφιλελεύθερων φονταμενταλιστών να μετατρέψουν το πανεπιστήμιο από μια δημοκρατική δημόσια σφαίρα σε ένα πρόσθετο συστατικό της καπιταλιστικής επιχείρησης και του κράτους εθνικής ασφάλειας.

Αυτή η συσσώρευση συντηρητικών δυνάμεων, όλων προσκολλημένων στην πολιτική της λιτότητας και στον αστικό αναλφαβητισμό, στοχεύει στη μετατροπή των φοιτητών σε πελάτες, επιφορτισμένους μάλιστα με χρέος σε βαθμό που θα τους προκαλέσουν μούδιασμα οι απαιτήσεις της κριτικής παιδείας, και στην υποβάθμιση του ακαδημαϊκού προσωπικό στην κατηγορία των χαμηλά αμειβόμενων. Αυτές οι εξελίξεις σηματοδοτούν τον θάνατο της κριτικής εκπαίδευσης και τη στροφή του πανεπιστημίου από την παιδεία στην κατάρτιση. Αυτό με τη σειρά του θα έχει τρομερές συνέπειες για τη δημοκρατία επειδή η τριτοβάθμια εκπαίδευση είναι μία από τις λίγες δημόσιες σφαίρες που έχουν απομείνει.

Το παραδοσιακό πανεπιστήμιο παραμένει ο μοναδικός ίσως χώρος όπου οι φοιτητές και οι φοιτήτριες μπορούν να αποκτήσουν κριτική σκέψη και θεώρηση για τον κόσμο και να διαμορφώσουν κοινωνική και υπεύθυνη συνείδηση με την εκμάθηση για την αμφισβήτηση της εξουσίας και του αγώνα γύρω από το νόημα και την υπόσχεση μιας ριζοσπαστικής δημοκρατίας.

* Φυσικά, στην προσπάθεια αυτή που περιγράφεις, ελλοχεύει πάντα ο θανάσιμος κίνδυνος της διολίσθησης της πολιτικής εκπαίδευσης στην πολιτικοποίηση της εκπαίδευσης. Πώς διαχωρίζεις την πολιτική εκπαίδευση από την πολιτικοποίηση της εκπαίδευσης;

-Η πολιτική εκπαίδευση διδάσκει στους φοιτητές να αναλαμβάνουν ρίσκα, να αμφισβητήσουν αυτούς που έχουν εξουσία. Η πολιτική εκπαίδευση προτείνει ότι ο ρόλος του πανεπιστημιακού δασκάλου ως δημόσιου διανοούμενου δεν είναι να συμβάλλει στην εδραίωση της εξουσίας, αλλά να την αμφισβητεί και να την ανακρίνει, και ότι οι εκπαιδευτικοί και οι φοιτητές θα πρέπει να μετριάζουν οποιαδήποτε αναφορά για την εξουσία με μια αίσθηση κριτικής συνείδησης και έντονης επιθυμίας να την κρατούν υπόλογη για τις συνέπειες των πράξεών της.

Επιπλέον η πολιτική εκπαίδευση τοποθετεί την παιδεία όχι στο πλαίσιο των επιταγών της ειδίκευσης και της επαγγελματοποίησης, αλλά στο πλαίσιο ενός έργου σχεδιασμένου να επεκτείνει τις δυνατότητες της δημοκρατίας με τη σύνδεση της εκπαίδευσης με τρόπους πολιτικής δράσης που προάγουν την κριτική συμμετοχή του πολίτη στα κοινά.

Από την άλλη μεριά η πολιτικοποίηση της εκπαίδευσης στο όνομα της ορθοδοξίας υπονομεύει τον διάλογο, την επιστημονική αναζήτηση και την κριτική δέσμευση. Η πολιτικοποίηση της εκπαίδευσης συχνά στηρίζεται σε έναν συνδυασμό φαρισαϊσμού και ιδεολογικής καθαρότητας που οδηγεί στην απόρριψη της κριτικής σκέψης και ακολούθως στην αποσιώπηση των φοιτητών δεδομένου ότι θεσπίζει «σωστές» θέσεις.

Η πολιτικοποίηση της εκπαίδευσης δεν μπορεί να αποκρυπτογραφήσει τη διάκριση μεταξύ της κριτικής διδασκαλίας και της παιδαγωγικής τρομοκρατίας, επειδή οι προασπιστές της δεν έχουν καμία αίσθηση της διαφοράς μεταξύ της ενθάρρυνσης της ανθρώπινης δράσης και της κοινωνικής ευθύνης και της διαμόρφωσης του φοιτητικού πνεύματος σύμφωνα με τις επιταγές μιας αδιαφιλονίκητης ιδεολογικής θέσης και μιας χειρουργικής ραφής παιδαγωγικού σεναρίου.

Η πολιτικοποίηση της εκπαίδευσης έχει να κάνει περισσότερο με μια θρησκευτική παρά με μια κοσμική προσέγγιση και σχετίζεται πολύ περισσότερο με την κατάρτιση παρά με την εκπαίδευση. Τρέφει μεγάλη απέχθεια για περίπλοκα θέματα, την προώθηση του κριτικού διαλόγου και τη δημιουργία μιας κουλτούρας της αμφισβήτησης.

* Πώς εξηγείς το γεγονός ότι η τεράστια πλειοψηφία των διανοουμένων σήμερα έχουν γυρίσει την πλάτη τους στο όραμα μιας δίκαιης και αξιοπρεπούς κοινωνίας και αφιερώνουν τον εαυτό τους αποκλειστικά στα στενά ερευνητικά τους ενδιαφέροντα;

-Πολλοί καθηγητές σήμερα δεν έχουν καν χρόνο για έρευνα, δεδομένου ότι πολλοί από αυτούς έχουν υπερφορτωμένο πρόγραμμα διδασκαλίας, κατέχουν θέσεις μερικής απασχόλησης και έχουν πολύ λίγο ελεύθερο χρόνο για τη διεξαγωγή έρευνας που ασχολείται με σημαντικά κοινωνικά ζητήματα. Αυτοί που έχουν μονιμότητα, αυτοί που σίγουρα έχεις στον νου, έχουν παγιδευτεί στην έννοια του επαγγελματισμού που καθοδηγείται από πολύ περιορισμένης εμβέλειας θέματα. Γράφουν για ακαδημαϊκές επιθεωρήσεις που ανταμείβουν τον θεωρητικισμό -δηλαδή θεωρία για χάρη της θεωρίας- και υπερηφανεύονται για τη χρήση ενός είδους φρασεολογίας με την οποία κανείς δεν ασχολείται πέρα από τα εκατό ή διακόσια άτομα του κλάδου τους.

Αυτοί οι λεγόμενοι «διανοούμενοι» δεν απειλούν κανέναν και συχνά ανταμείβονται πλουσιοπάροχα από τα πανεπιστήμια. Από την άλλη μεριά, υπάρχουν πολλοί «διανοούμενοι», οι οποίοι, επειδή επιθυμούν να επωφεληθούν από τα εταιρικά και στρατιωτικά ερευνητικά κονδύλια που είναι διαθέσιμα προς τα ακαδημαϊκά ιδρύματα, αποφασίζουν να γράψουν και να δημοσιεύσουν με τρόπους που προάγουν τα ιδανικά του στρατιωτικού - βιομηχανικού - ακαδημαϊκού συμπλέγματος. Οι «διανοούμενοι» αυτοί έχουν πουλήσει την ψυχή τους στην αποπλάνηση της εξουσίας και στα συνοδά ωφελήματα.

Τέλος, νομίζω ότι υπάρχουν πολλοί διανοούμενοι που απλά φοβούνται να αντιμετωπίσουν ανοικτά σημαντικά προβλήματα από φόβο ότι δεν θα πάρουν μονιμότητα ή δεν θα προαχθούν. Η αποπλάνηση της εξουσίας, η πολιτική της συμμόρφωσης και το κλίμα του φόβου έχουν διαπεράσει πολλά πανεπιστήμια σε όλο τον κόσμο σήμερα.

* Στο Truthout, το δημοφιλέστερο πλέον και πιο προοδευτικό / ριζοσπαστικό ηλεκτρονικό έντυπο στις ΗΠΑ, έχεις δημιουργήσει το πρότζεκτ των Δημόσιων Διανοουμένων. Ποιες είναι οι ελπίδες και οι προσδοκίες σου σχετικά με αυτό το εγχείρημα όσον αφορά την υπεράσπιση του ρόλου του δημόσιου πανεπιστημίου;

Το πρότζεκτ Δημόσιοι Διανοούμενοι αποτελεί μια προσπάθεια να έρθουν κοντά, από όλο τον κόσμο, ακαδημαϊκοί, καλλιτέχνες, διανοούμενοι, δημοσιογράφοι και άλλοι πνευματικοί εργάτες που θα αναλύουν σημαντικά ζητήματα των καιρών μας με τρόπο που είναι ταυτόχρονα αυστηρός και προσβάσιμος. Ο στόχος είναι να προωθηθεί η δημόσια έρευνα, να υπάρχει ένας χώρος όπου μπορεί αυτό να γίνει, και να προσφερθεί στους διανοούμενους η ευκαιρία να απευθυνθούν σε ένα διευρυμένο, παγκόσμιο ακαδημαϊκό και λαϊκό κοινό.

Αυτό στο οποίο μπορεί τουλάχιστον να συνεισφέρει το συγκεκριμένο εγχείρημα είναι η δυνατότητα της διαμόρφωσης ενός εναλλακτικού λόγου για τους διανοούμενους με σκοπό να επανακαθοριστεί το πανεπιστήμιο ως μια δημοκρατική σφαίρα, να συνδεθεί η μάθηση με την κοινωνική αλλαγή και να προσφερθεί χώρος στους διανοούμενους να χτίσουν διεθνείς συμμαχίες και οργανώσεις μέσα από τις οποίες θα μπορούν να κινητοποιηθούν εκπαιδευτικοί, πολιτιστικοί εργάτες και νέοι άνθρωποι για να συνδεθεί η μάχη για το πανεπιστήμιο ως κεντρικό σημείο του αγώνα για την ίδια τη δημοκρατία.

* Ο Χ.Ι. Πολυχρονίου είναι ερευνητής στο Levy Economics Institute και μέλος του πρότζεκτ Δημόσιοι Διανοούμενοι στο Truthout, που ίδρυσε και κατευθύνει ο Χένρι Ζιρού

Δείτε όλα τα σχόλια
Κύριο άρθρο

Κατάντια για μια παραγραφή

Η κωμωδία που ανεβάζουν στην Προανακριτική η Ν.Δ. και το ΚΙΝ.ΑΛΛ. συνεχίστηκε και χθες. Το υπόμνημα που είχε καταθέσει ο εισαγγελέας Αγγελής από τις 6 Δεκεμβρίου διέρρευσε σε ιστοσελίδες πριν δοθεί στα ίδια τα μέλη της Επιτροπής. Και η προσπάθεια δημιουργίας εντυπώσεων έδωσε και πήρε.

Δειτε ολοκληρο το αρθρο