Ακολουθήστε την «ΑΥΓΗ»
Ο επιλεγμένος κατάλογος δεν υπάρχει πλέον.

Αποτυχία της ευρωπαϊκής αποστολής στο Κόσοβο

Ατιμώρητα εγκλήματα, κολοσσιαίο εμπορικό έλλειμμα, κάτοικοι που προσπαθούν να φύγουν από τη χώρα για να γλυτώσουν από τη μαζική ανεργία, ηγέτες με μεγαλεπήβολα σχέδια για τη «Μεγάλη Αλβανία»: το Κόσοβο μοιάζει παραδομένο στους δαίμονές του. Η κηδεμονία της Ευρωπαϊκής...

Ατιμώρητα εγκλήματα, κολοσσιαίο εμπορικό έλλειμμα, κάτοικοι που προσπαθούν να φύγουν από τη χώρα για να γλυτώσουν από τη μαζική ανεργία, ηγέτες με μεγαλεπήβολα σχέδια για τη «Μεγάλη Αλβανία»: το Κόσοβο μοιάζει παραδομένο στους δαίμονές του. Η κηδεμονία της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν του έχει επιτρέψει να ορθοποδήσει, ενώ υποθέσεις διαφθοράς κηλιδώνουν τη διεθνή αποστολή που έχει ως στόχο την εγκαθίδρυση κράτους δικαίου.

 

Της Ana Otasevic*

 

Μέσα σε λιγότερο από έναν χρόνο, υπολογίζεται ότι σχεδόν 100.000 Κοσοβάροι προσπάθησαν να περάσουν σε εδάφη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι ροές διογκώθηκαν με τον ερχομό της άνοιξης. Κάθε μέρα, ολόκληρες οικογένειες, γονείς, παιδιά, ηλικιωμένοι, διασχίζουν τη Σερβία για να φτάσουν στα σύνορα με την Ουγγαρία. Σύμφωνα με το Βελιγράδι, 60.000 Κοσοβάροι Αλβανοί ζήτησαν σερβικό διαβατήριο για να πάρουν ευρωπαϊκή βίζα.

«Επτά χρόνια μετά την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας και την κηδεμονία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έχουμε φτάσει στην πανωλεθρία», μας διαβεβαιώνει ο Αντρέα Καπουσέλα, ο οποίος, μέχρι τον Απρίλιο του 2011, ήταν διευθυντής οικονομικών υποθέσεων του International Civilian Office (ICO), μίας από τις βασικές αποστολές που είχαν εγκατασταθεί στο Κόσοβο. «Η κατάσταση είναι χειρότερη απ' ό,τι πριν από την άφιξη της ευρωπαϊκής αποστολής», προσθέτει ο Ιταλός ειδικός, ο οποίος μόλις δημοσίευσε ένα βιβλίο - καταπέλτη για την ευρωπαϊκή πολιτική στα Βαλκάνια.1 Σύμφωνα με τον Καπουσέλα, η κατάσταση δεν θέτει σε κίνδυνο απλώς τις επενδύσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη βαλκανική χώρα -πάνω από 4 δισεκατομμύρια ευρώ κατά την περίοδο 1999-2013-, αλλά και την ίδια την αξιοπιστία της εξωτερικής πολιτικής της.

Από το περασμένο φθινόπωρο, η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Φεντερίκα Μογκερίνι, προσπαθεί να σβήσει τη φωτιά που καίει την Ευρωπαϊκή Αποστολή για την Εγκαθίδρυση Κράτους Δικαίου στο Κόσοβο (Eulex). Η αποστολή, που συστάθηκε τον Φεβρουάριο του 2008, στόχο έχει την ενίσχυση του δικαστικού και του αστυνομικού μηχανισμού. Με ετήσια χρηματοδότηση ύψους 111 εκατομμυρίων ευρώ, αριθμεί 1.600 άτομα με κύριο σκοπό την καταπολέμηση της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος. Αρκετά από τα στελέχη της, όμως, βαρύνονται με υποψίες για ατασθαλίες, ενώ η υπηρεσία κατηγορείται ότι έχει συγκαλύψει τις παρεκτροπές.

«Εδώ και έναν χρόνο, όχι μόνο αποσιωπούν, αλλά και θέτουν σε κίνδυνο τις έρευνες», καταγγέλλει η Μαρία Μπέιμι, μέσω της οποίας αποκαλύφθηκε το σκάνδαλο. Η Βρετανίδα εισαγγελέας εργαζόταν για λογαριασμό της ανεξάρτητης δύναμης επέμβασης σε εγκληματικές υποθέσεις, στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής αποστολής. Σε έκθεση του 2012, είχε προειδοποιήσει τους προϊστάμενούς της για υποψίες διαφθοράς που βάραιναν κυρίως δύο ανώτερους αξιωματούχους: τον Ιταλό δικαστή Φραντσέσκο Φλορίτ, τότε πρόεδρο της συνέλευσης δικαστών της Eulex, και τη γενική εισαγγελέα Γιαροσλάβα Νοβότνα. Η Βρετανίδα δικαστικός στηρίζει τους ισχυρισμούς της στις υποκλοπές τηλεφωνικών συνομιλιών μεταξύ του πρώην γραμματέα του υπουργού Υγείας του Κοσσυφοπεδίου, Ιλίρ Τολάι, κατά του οποίου ασκήθηκε δίωξη για διαφθορά και φοροδιαφυγή το 2010, και διαφόρων μεσαζόντων. Τα πρόσωπα αυτά τον διαβεβαίωναν ότι βρίσκονταν σε επαφή με τους δύο δικαστικούς, οι οποίοι είχαν διάθεση κατανόησης...2

 

«Οι επικεφαλής μας δειπνούν με μαφιόζους»

Η εισαγγελέας επικαλείται κι άλλες υποθέσεις συγκάλυψης που αγγίζουν την Eulex. Ιδιαίτερα την υπόθεση του Φατμίρ Λιμάι, πρώην υπουργού Μεταφορών με πολύ μεγάλη επιρροή, ο οποίος καταδικάστηκε για συμμετοχή σε δραστηριότητες του οργανωμένου εγκλήματος και για υπεξαίρεση, ή του Εμβέρ Σεκιράκα, μαφιόζου από την Πρίστινα, ο οποίος ενεπλάκη σε βομβιστική επίθεση. Κατά περίεργη σύμπτωση, ο φάκελός του εξαφανίζεται και δεν δίνεται καμία συνέχεια στην υπόθεση.

Τον Οκτώβριο του 2014, διάφορα στοιχεία του φακέλου περιέρχονται στην κατοχή της μεγαλύτερης εφημερίδας του Κοσόβου, της «Koha Ditore». Η εφημερίδα καταφέρνει να πάρει συνέντευξη από την Κάθριν Φίαρον, σύμβουλο για πολιτικά θέματα του νέου επικεφαλής της Eulex, του Ιταλού Γκαμπριέλε Μεούτσι. Ο δημοσιογράφος Βέχμπι Καϊτάζι διαβεβαιώνει ότι, κατά τη διάρκεια της συνάντησής τους, η Φίαρον του ζήτησε επιτακτικά να αποκαλύψει τις πηγές του και τον απείλησε με δικαστική δίωξη. Παρά τις πιέσεις, η εφημερίδα αρχίζει να δημοσιεύει σχετική έρευνα στις 27 Οκτωβρίου 2014. Οι αποκαλύψεις έχουν ως αποτέλεσμα την... αποπομπή της Μπέιμι! «Εξάντληση λόγω φόρτου εργασίας», αποφαίνεται ο Μεούτσι, ο οποίος καταλογίζει, επίσης, στη Βρετανίδα εισαγγελέα τη διαρροή πληροφοριών στα μέσα ενημέρωσης. Η Μπέιμι, που έχει επιστρέψει στο Λονδίνο, κατηγορεί τους προϊστάμενούς της ότι βρίσκονται πολύ κοντά σε ισχυρούς πολιτικούς που εξετάζονται στο πλαίσιο δικαστικών ερευνών για διάφορα εγκλήματα. «Πώς μπορούμε να εκπληρώσουμε την αποστολή μας, όταν οι επικεφαλής μας δειπνούν με Κοσοβάρους μαφιόζους και πολιτικούς ύποπτους για διαφθορά;».

Μπροστά στο σκάνδαλο, η Μογκερίνι διατάζει έρευνα, η οποία ανατίθεται στον καθηγητή Ζαν-Πολ Ζακέ, πρώην διευθυντή του Ινστιτούτου Ανώτατων Ευρωπαϊκών Σπουδών του Στρασβούργου. Αυτός ο ειδικός σε θέματα Διεθνούς Δικαίου διετέλεσε, από το 1992 έως το 2008, επικεφαλής της νομικής υπηρεσίας του Συμβουλίου Υπουργών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δηλαδή του θεσμού που αποφάσισε την αποστολή της Eulex στο Κοσσυφοπέδιο. Στην έκθεσή του, η οποία δόθηκε στη δημοσιότητα στις 14 Απριλίου, δεν θεωρεί ότι κάποια υπόθεση συγκαλύφθηκε. Διαπιστώνει μάλλον μια σειρά διοικητικών αστοχιών. Οι Βρυξέλλες δεν ήταν επαρκώς ενημερωμένες για το έγγραφο που ανέφερε αναλυτικά τις υποψίες για στελέχη της Eulex, ενώ τα ανώτερα στελέχη της αποστολής φέρονται να καθυστέρησαν να ερευνήσουν, καθώς δεν θεωρούσαν το περιεχόμενο των τηλεφωνικών συνομιλιών «ιδιαίτερα αξιόπιστο». Κρίνει, ωστόσο, ότι η έρευνα «θα έπρεπε να είχε ξεκινήσει αμέσως» μετά την προειδοποίηση της Μπέιμι προς τους ανωτέρους της. Όσον αφορά τις απειλές προς τον Καϊτάζι,3 ο Ζακέ εκτιμά ότι η σύμβουλος του επικεφαλής της αποστολής «προειδοποίησε τον δημοσιογράφο να μη δημοσιοποιήσει πληροφορίες που αφορούν υποθέσεις εγκλημάτων, καθώς κάτι τέτοιο θα παραβίαζε τη νομοθεσία της χώρας».

Για τον Καϊτάζι, η έκθεση Ζακέ δεν μπορεί να θεωρηθεί ανεξάρτητη: «Καταλήγει στο συμπέρασμα ότι δεν δέχθηκα απειλές. Επρόκειτο για λάθος στην επικοινωνία. Η αλήθεια είναι ότι η αποστολή της Eulex με απείλησε με διώξεις εάν δημοσίευα σχετικό άρθρο», μας διαβεβαιώνει ο δημοσιογράφος. «Ο Ζακέ προσπάθησε να ελαχιστοποιήσει την πιθανότητα η αποστολή να εμπλέκεται σε υποθέσεις διαφθοράς».

Πάντως, η έκθεση παίρνει αποστάσεις από την επίσημη ρητορική των ευρωπαϊκών θεσμών, οι οποίοι παρουσιάζουν την αποστολή στο Κόσοβο ως υπόδειγμα ανασυγκρότησης. Ο καθηγητής διαπιστώνει σοβαρές δυσλειτουργίες στην αντιπροσωπεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και περιγράφει την «πανταχού παρούσα» διαφθορά στη βαλκανική χώρα, διευκρινίζοντας ότι «το δικαστικό σώμα δεν αποτελεί εξαίρεση». Επτά χρόνια δράσης με στόχο την εγκαθίδρυση κράτους δικαίου δεν στάθηκαν αρκετά για να εξαλειφθούν οι παρεκτροπές, «θα έπρεπε, όμως, να έχει καταστεί δυνατόν να μπουν τα θεμέλια ενός συστήματος ικανού να καταπολεμήσει τη διαφθορά». Σύμφωνα με τον Ζακέ, η παρουσία της Eulex -της οποίας το έργο ολοκληρώνεται το 2016- θα χάσει το νόημά της εάν η αποστολή δεν μεταρρυθμιστεί. Ο καθηγητής θεωρεί, όμως, ότι η απόσυρσή της θα ήταν πρόωρη, καθώς το τοπικό δικαστικό σύστημα δεν μοιάζει σε θέση να χειριστεί ορισμένες υποθέσεις.

Σε ανοικτή επιστολή προς τον Ζακέ, η Μπέιμι κρίνει την έκθεσή του απογοητευτική και ανακριβή. Τη θεωρεί περισσότερο εσωτερική αναφορά και λιγότερο ανεξάρτητη έρευνα. «Οι απομαγνητοφωνήσεις [των συνδιαλέξεων] δείχνουν ότι τα χρήματα καταβλήθηκαν», υπογραμμίζει η Βρετανίδα δικαστικός. Δηλώνει τη λύπη της που η έρευνα δεν περιλαμβάνει και τη γενική εισαγγελέα Νοβότνα. Και λυπάται, επίσης, που η έρευνα για τον Φλορίτ δεν ξεκίνησε παρά το 2013, μετά τη διαβίβαση πληροφοριών από τις γερμανικές μυστικές υπηρεσίες και όχι με βάση τη δική της εσωτερική αναφορά, η οποία παραδόθηκε στους προϊστάμενούς της το 2012. Αναφέρει, επίσης, τα ονόματα πρώην συναδέλφων που την υποστήριξαν και υποχρεώθηκαν να εγκαταλείψουν τη Eulex.

Μετά τις παλινωδίες του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου για την πρώην Γιουγκοσλαβία (ΔΠΔΓ)4 και αναμένοντας ακόμη τις δικαστικές ενέργειες μετά από την έκθεση του Αμερικανού εισαγγελέα Κλιντ Ουίλιαμσον για την εμπορία ανθρώπινων οργάνων και τα εγκλήματα του Απελευθερωτικού Στρατού του Κοσσυφοπεδίου (UCK),5 η υπόθεση Μπέιμι αποκαλύπτει το μέγεθος των ευρωπαϊκών ευθυνών: «Μιλάμε για τη διαφθορά, για το οργανωμένο έγκλημα, αλλά δεν λέμε ποτέ ότι έχουμε δημιουργήσει ένα ημι-εδραιωμένο αυταρχικό καθεστώς και ότι μια ελίτ εγκληματιών που προέρχεται από τον UCK κλέβει το δημόσιο χρήμα και έχει θρονιαστεί στην εξουσία», δηλώνει με αγανάκτηση ο Καπουσέλα, ο οποίος εργάστηκε τέσσερα χρόνια στο Κοσσυφοπέδιο για λογαριασμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ο UCK, βασική δύναμη του αντάρτικου που υποστήριξαν οι Δυτικοί στη σύγκρουση του 1999, πήρε την εξουσία μετά τους βομβαρδισμούς του ΝΑΤΟ και τη συνθηκολόγηση της Σερβίας. Οι έρευνες της εισαγγελέως του ΔΠΔΓ Κάρλα ντελ Πόντε και, στη συνέχεια, του Ντικ Μάρτι, για λογαριασμό του Συμβουλίου της Ευρώπης, έδειξαν ότι η πολιτοφυλακή είχε επιδοθεί σε φρικαλεότητες σε βάρος Σέρβων και τσιγγάνων αμάχων, καθώς και σε βάρος των Αλβανών πολιτικών αντιπάλων της. Μέρος των φόνων, απαγωγών, φυλακίσεων και βασανιστηρίων έλαβαν χώρα τα πρώτα χρόνια μετά τον πόλεμο, ενώ βρίσκονταν ήδη στο Κόσοβο στρατεύματα του ΝΑΤΟ και της Αποστολής Προσωρινής Διοίκησης των Ηνωμένων Εθνών στο Κόσοβο (UNMIK), της οποίας πρώτος επικεφαλής ήταν ο Γάλλος Μπερνάρ Κουσνέρ (σ.σ.: πρώην υπουργός Υγείας σε κυβέρνηση σοσιαλιστών και πρώην υπουργός Εξωτερικών σε κυβέρνηση Δεξιάς).

«Η αποστολή δεν ήταν σε θέση να προστατεύσει τους αμάχους», εκτιμά ο Κρίστοφερ Ντέκερ, που έφτασε στο Κόσοβο το 1999 ως μέλος του International Crisis Group, πριν μεταπηδήσει στον Οργανισμό για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ). «Η αστυνομία του ΟΗΕ δεν είχε κατάλληλο εξοπλισμό και δεν ήταν καθόλου καλά προετοιμασμένη. Ήταν εύκολο για τον UCK να καταφύγει στη βία», εξηγεί ο Αμερικανός, ο οποίος πέρασε δώδεκα χρόνια στη βαλκανική χώρα. «Η διεθνής κοινότητα επαναλαμβάνει τα ίδια λάθη: επεμβαίνει στρατιωτικά και, στη συνέχεια, αφήνει εγκληματικά στοιχεία να πάρουν την εξουσία, γεγονός που εμποδίζει την εγκαθίδρυση κράτους δικαίου», αναφέρει με λύπη ο Ντέκερ.

Από την αρχή, η τοπική ελίτ, «τα μεγάλα ψάρια», ήταν στο απυρόβλητο, γιατί, σε διαφορετική περίπτωση, θα μπορούσε να διαταραχθεί η νέα τάξη πραγμάτων και να προκληθεί αστάθεια. Η Ντελ Πόντε δηλώνει όχι μόνον ότι τα ανώτατα στελέχη του UCK αποτελούσαν κίνδυνο για την εκπλήρωση της αποστολής της, αλλά και ότι μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο το σύνολο της ειρηνευτικής διαδικασίας στα Βαλκάνια: «Ο Χασίμ Θάτσι [πρωθυπουργός από το 2008 έως το 2014] και ο Αγκίμ Τσέκου [από το 2006 έως το 2008] ήταν σε θέση να προκαλέσουν βιαιότητες στην ΠΓΔΜ, στη νότια Σερβία και σε άλλες περιοχές, καλώντας τις εξεγερμένες αλβανικές μειονότητες στα όπλα».6

«Στην αρχή, έμεινα έκπληκτος από την άγνοια, την ανικανότητα και την οκνηρία που βασίλευαν στους κόλπους της αποστολής. Αργότερα, κατάλαβα ότι η στάση αυτή οφειλόταν, σε κάποιο βαθμό, σε πολιτική επιλογή», διηγείται ο Καπουσέλα. «Εκείνοι που ήθελαν να εξευρωπαΐσουν το Κοσσυφοπέδιο, βαλκανοποιήθηκαν οι ίδιοι», εκτιμά ο Κοσοβάρος πολιτικός επιστήμονας Μπελούλ Μπεκάι. Στα στοιχεία αυτά ας προστεθεί και η κουλτούρα ατιμωρησίας που χαρακτηρίζει όλες τις διεθνείς αποστολές, καθώς τα μέλη τους δεν μπορούν να διωχθούν δικαστικά. «Οι υπάλληλοί τους δεν λογοδοτούν στη Δικαιοσύνη. Τα κράτη δεν θέλουν οι εθνικοί αντιπρόσωποί τους να δικάζονται», μας εξηγεί ο Σίαν Τζόουνς, ειδικός της Διεθνούς Αμνηστίας για το Κόσοβο.

 

Διώξεις αθώων

Στο βιβλίο του, ο Καπουσέλα έχει καταρτίσει κατάλογο εξώφθαλμων αστοχιών της Eulex, τόσο στον οικονομικό τομέα όσο και σε ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Συγκεκριμένα, η αποστολή δεν ερεύνησε τις υποθέσεις διαφθοράς που συνδέονταν με τις ιδιωτικοποιήσεις (τηλεπικοινωνίες, τσιμεντοβιομηχανία), με την κατασκευή δρόμων, με τις απαλλοτριώσεις γης, με τα κρούσματα εκλογικής νοθείας, με τον εκφοβισμό δημοσιογράφων, με πολιτικές δολοφονίες, αλλά και με ορισμένα εγκλήματα πολέμου.

Ακόμη χειρότερα, σε κάποιες περιπτώσεις η Eulex κινήθηκε εναντίον αθώων. Για παράδειγμα, η αποστολή έθεσε για τέσσερις μήνες σε κράτηση τον διοικητή της κεντρικής τράπεζας χωρίς να γνωστοποιήσει τις εναντίον του κατηγορίες - οι οποίες, αργότερα, αποσύρθηκαν. Για τον Ιταλό οικονομολόγο, ο οποίος προειδοποίησε τη Eulex ότι οι κατηγορίες έμοιαζαν ελάχιστα στέρεες, ο κεντρικός τραπεζίτης συνελήφθη επειδή αντιτασσόταν στα συμφέροντα ισχυρών προσώπων.

Με τη διαφθορά και την ατιμωρησία που βασιλεύουν στο Κόσοβο, η ένταση κλιμακώνεται. Οι πολιτικοί, με πρώτο τον ισχυρό άνδρα της χώρας Χασίμ Θάτσι, προσπαθούν να στρέψουν την προσοχή προς το εξωτερικό: «Χάρη στα δίκτυά τους, μπορούν να προκαλέσουν ταραχές στη ΠΓΔΜ, όπου η κατάσταση είναι ιδιαίτερα ασταθής, επεισόδια σε βάρος των Σέρβων του Κοσόβου ή των εκπροσώπων της Ευρωπαϊκής Ένωσης», εκτιμά ο Καπουσέλα. «Με τον τρόπο αυτό, θα έστελναν ένα μήνυμα στις Βρυξέλλες και στην Ουάσινγκτον: "Περνάτε την κόκκινη γραμμή"». Αλλά και για τον Ντέκερ, η ελίτ του Κοσόβου γνωρίζει πώς να εκμεταλλεύεται τη βία: «Εάν δεν γίνονταν οι ταραχές το 2004 [σε βάρος των Σέρβων και άλλων μειονοτήτων], δεν θα υπήρχαν τόσες πιέσεις για την ανεξαρτησία».

Η ανικανότητα της UNMIK και, στη συνέχεια, της Eulex να συγκροτήσει ένα λειτουργικό δικαστικό σύστημα δεν θέτει μόνο το ερώτημα των πόρων που έχει επενδύσει η Ευρωπαϊκή Ένωση στην αποστολή -πάνω από ένα δισεκατομμύριο ευρώ- αλλά και το ζήτημα του σεβασμού των δικαιωμάτων των Κοσοβάρων πολιτών και της διατήρησης της ειρήνης στην περιοχή.

 

* H Ana Otasevic είναι δημοσιογράφος

 

1 Andrea Lorenzo Capussela, «State-Building in Kosovo: Democracy, Corruption and the EU in the Balkans», I. B. Tauris, Λονδίνο, 2015.

2 Julian Borger, «EU's biggest foreign mission in turmoil over corruption row», «The Guardian», Λονδίνο, 7 Νοεμβρίου 2014.

3 «Un journaliste d'investigation menacé par la mission européenne au Kosovo», Reporters sans frontières, 31 Οκτωβρίου 2014, http://fr.rsf.org.

4 Βλ. Jean-Arnault Dérens, «Justice borgne pour les Balkans», «Le Monde diplomatique», Ιανουάριος 2013.

5 «Statement by the Chief Prosecutor of the Special Investigative Task Force (SITF) on investigative findings», 29 Ιουλίου 2014, http://sitf.eu. Μετά την έκθεση αυτή, το κοινοβούλιο του Κοσόβου είχε προθεσμία μέχρι τα τέλη Μαΐου για να συγκροτήσει ειδικό δικαστήριο για τα σχετικά εγκλήματα, τα οποία δεν εμπίπτουν στη δικαιοδοσία του ΔΠΔΓ.

6 Carla del Ponte, «La Traque, les criminels de guerre et moi», Editions Héloïse d'Ormesson, Παρίσι, 2009.

 

Επιμέλεια: Χάρης Λογοθέτης

 

Δείτε όλα τα σχόλια

Κύριο άρθρο

Με την κοινωνία όρθια

Το έργο της σημερινής κυβέρνησης ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο του 2015 κάτω από τις πιο δύσκολες συνθήκες. Η κοινωνία ήταν σε τέτοιο βαθμό επιβαρυμένη από τα καταστροφικά μέτρα της προηγούμενης...

Δειτε ολοκληρο το αρθρο