Το σοκ από την ανείπωτη καταστροφή στην ανατολική Αττική κρατάει ακόμη τους ανθρώπους μουδιασμένους, η αγωνία για τους αγνοούμενους αυξάνεται ώρα με την ώρα, το κύμα αλληλεγγύης που έχει καλύψει τη χώρα λειτουργεί σαν βάλσαμο στις πληγές. Ωστόσο, αυτή η “μεγα-πυρκαγιά”, όπως την χαρακτήρισαν πολλοί, θέτει επώδυνα ερωτήματα, που απαιτούν επίσης επώδυνες απαντήσεις. Και θα πρέπει να αναζητηθούν με ψυχραιμία - και με επίγνωση ότι το καλοκαίρι είναι ακόμη μακρύ.
Μια πρώτη προσέγγιση κάνουν οι δασολόγοι και οι πολεοδόμοι, θυμίζοντας το διαρκές έγκλημα στο Μάτι και σε άλλες περιοχές της Αττικής και ολόκληρης της Ελλάδας. Η άναρχη δόμηση μέσα στο δάσος, η έλλειψη ενημέρωσης του κοινού για το πώς πρέπει να αντιδράσει στα δύσκολα, σε συνδυασμό με ένα ακραίο φαινόμενο, όπως οι ασυνήθιστα ισχυροί άνεμοι της περασμένης Δευτέρας, αποδείχθηκαν θανατηφόρα παγίδα για πάρα πολλούς ανθρώπους.
Κι αν η η μία όψη του νομίσματος είναι η όψη της χρόνιας αυθαιρεσίας, υπάρχει και μια άλλη όψη, που έχει να κάνει αφενός με το μοντέλο ανάπτυξης στη Μεσόγειο, αφετέρου με την κλιματική αλλαγή.
Αττική και Πορτογαλία
Σύμφωνα με τον ερευνητή του Ινστιτούτου Μαξ Πλανκ, ειδικευμένου στη μελέτη των δασών, Γιόχαν Γκόλνταμερ, “αυτό που συνέβη στην Αττική είναι δραματικό και μου θυμίζει την κατάσταση στην Πορτογαλία πέρυσι, όπου σε δύο πυρκαγιές πέθαναν πάνω από 100 άνθρωποι”. Ο Γερμανός επιστήμονας υποστηρίζει ότι το βασικό πρόβλημα είναι κοινό σε όλες τις μεσογειακές χώρες: “Στις πρώην αγροτικές περιοχές γύρω από την Αθήνα η καλλιεργήσιμη γη δεν αξιοποιείται τόσο εντατικά όσο παλαιότερα. Αντ’ αυτού γύρω από τις μεγάλες πόλεις έχουν αναπτυχθεί αστικές δομές με ακαλλιέργητα χωράφια και κήπους. Αυτό κάνει την κατάσταση τόσο επικίνδυνη. Στο παρελθόν τα αιγοπρόβατα τρέφονταν από το γρασίδι και τους χαμηλούς θάμνους στις περιοχές αυτές και έτσι το τοπίο φαινόταν μεν γυμνό, αλλά δεν ξεσπούσαν μεγάλες, καταστροφικές πυρκαγιές. Σήμερα οι άνθρωποι δεν εκμεταλλεύονται τη γη αυτή, υπάρχουν περισσότερα εξοχικά, κήποι και δέντρα - αυτό είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα σε πολλές νοτιοευρωπαϊκές χώρες. Έτσι τα προάστια πόλεων είναι συνήθως πιο ευάλωτα σε πυρκαγιές. Εκεί οι φωτιές γίνονται ανεξέλεγκτες».
Προδιαγεγραμμένη επανάληψη
Σύμφωνα με τον Στέφαν Ρέμερμαν, ειδικό σε θέματα πυρκαγιών από το Διεθνές Παρατηρητήριο Πυρκαγιών στο Φράιμπουργκ, υπάρχει εξήγηση γιατί οι πυρκαγιές στην Ελλάδα προκάλεσαν τόσα πολλά θύματα: “Είναι η αρχή της σεζόν των πυρκαγιών στην Ευρώπη. Θυμόμαστε ότι πέρυσι είχαμε μεγάλες πυρκαγιές με πάνω από 100 νεκρούς στην Πορτογαλία. Τώρα είναι η Ελλάδα. Πρόκειται για μια επανάληψη, την οποία θα πρέπει να αναμένουμε κάθε χρόνο. Δυστυχώς πολλοί άνθρωποι δεν είναι σωστά προετοιμασμένοι για να αντιδράσουν σε καταστάσεις οι οποίες φυσικά μπορεί να επιφέρουν ραγδαίες εξελίξεις. Δυστυχώς δεν μπορούμε να αποτρέψουμε τα πάντα, παρά το γεγονός ότι σε αυτές τις χώρες -σε αντίθεση με τη Σουηδία- κάθε χρόνο έχουμε πυρκαγιές”.
Ο λόγος που το σύνολο του ευρωπαϊκού Τύπου ασχολήθηκε εξαντλητικά με την “ελληνική τραγωδία” στο Μάτι δεν έχει να κάνει μόνο με το τεράστιο μέγεθος της καταστροφής. Έχει να κάνει και με την αδυναμία που εμφάνισαν το τελευταίο διάστημα να αντιμετωπίσουν “ασυνήθιστες” πυρκαγιές -σε αντίθεση με τις “συνηθισμένες” στη Μεσόγειο- οι καλά οργανωμένες χώρες του ευρωπαϊκού Βορρά. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Σουηδίας, με τα δεκάδες μέτωπα πυρκαγιών, πολλά πάνω από τον Αρκτικό Κύκλο, που χρειάστηκε τη βοήθεια των Ιταλών και των Νορβηγών για να τις θέσει υπό έλεγχο - όχι πάντοτε επιτυχώς. Και δεν θρήνησε ανθρώπινα θύματα επειδή αφενός είναι αραιοκατοικημένη, αφετέρου δεν πάσχει από την άναρχη δόμηση του Νότου. Αλλά και η Γερμανία δυσκολεύεται πολύ να τα βγάλει πέρα με τις πυρκαγιές στο Βρανδεμβούργο, καθώς δεν διαθέτει τις απαραίτητες υποδομές. “Διαπιστώσαμε πως εάν είχαμε να αντιμετωπίσουμε παρόμοιες καταστάσεις δεν έχουμε πυροσβεστικά αεροσκάφη”, επισημαίνει ο Ρέμερμαν.
Και στο βάθος... πλημμύρες
Οι επιστήμονες παρακολουθούν με ανησυχία μια σειρά από φαινόμενα - εξαιρέσεις που γίνονται τα τελευταία χρόνια κανόνας: έντονη ξηρασία σε περιοχές που οι βροχές είναι συχνές -π.χ. στην Ελλάδα αυτό τον χειμώνα ή στη Βόρεια Ευρώπη και τον Αρκτικό Κύκλο αυτό το καλοκαίρι- και κατακλυσμοί τύπου... Ινδονησίας στη γειτονιά μας. Δεν είναι τυχαίο ότι η Βουλγαρία προειδοποίησε χθες τις ελληνικές και τις τουρκικές αρχές για το ενδεχόμενο πλημμυρών τις προσεχείς ημέρες εξαιτίας των ισχυρών βροχοπτώσεων που αναμένεται να ανεβάσουν τη στάθμη των ποταμών Άρδα και Έβρου. Το φράγμα Ιβαΐλοφγκραντ στον Άρδα ποταμό στα όρη της βουλγαρικής Ροδόπης πιθανότατα θα υπερχειλίσει τις επόμενες λίγες ημέρες λόγω των βροχοπτώσεων, προειδοποίησε χθες το βράδυ το υπουργείο Εξωτερικών της Βουλγαρίας. Η Σόφια προειδοποίησε ότι περιμένει σήμερα τεράστια αύξηση του όγκου του νερού στον Έβρο, κοντά στην πόλη Σβίλενγκραντ, στα σύνορα της Βουλγαρίας με την Τουρκία.
