Ο ηλεκτρονικός κατάλογος των ελληνικών βιβλίων του 19ου αιώνα στο Διαδίκτυο 21/12/2008

Ακούγοντας τη λέξη "βιβλιογραφία", ο αναγνώστης συχνά φαντάζεται μια ξερή απαρίθμηση και λίστες βιβλίων, όπου συγγραφείς και τίτλοι αραδιάζονται καταλογάδην: με δυο λόγια, μια υπόθεση ανιαρή.

Και όμως, αρκεί να γνωρίσει κανείς τον τρόπο με τον οποίο ο Φίλιππος Ηλιού και η Πόπη Πολέμη (πλαισιωμένοι κατά καιρούς και από άλλους συνεργάτες) δούλεψαν τις τελευταίες δύο δεκαετίες, για να αντιληφθεί πόσο εσφαλμένη είναι η παραπάνω εντύπωση. Η συνεργασία αυτή μας είχε δώσει μέχρι τώρα, εκδοτικά, δύο μεστούς καρπούς: τον πρώτο τόμο της Ελληνικής Βιβλιογραφίας του 19ου αιώνα (1997) και την τετράτομη Ελληνική Βιβλιογραφία 1864-1900. Συνοπτική αναγραφή. Εντελώς πρόσφατα είχαμε και ένα τρίτο μεγάλο επίτευγμα (με τη συμβολή, στην τελική φάση της Αναστασίας Μυλωνοπούλου και της Ειρήνης Ριζάκη): τον ηλεκτρονικό κατάλογο των ελληνικών βιβλίων του 19ου αιώνα, προσιτό στον διαδικτυακό τόπο του Μουσείου Μπενάκη. Αρκεί κανείς να ξεφυλλίσει ή να διατρέξει --ηλεκτρονικά πλέον-- τον κατάλογο αυτό, για να καταλάβει ότι μια τέτοια δουλειά είναι όχι μόνο απαραίτητο εργαλείο για τους μελετητές του 19ου αιώνα, αλλά κάτι πολύ περισσότερο: ένα παράθυρο στην κοινωνική και πνευματική ιστορία του νεοελληνικού κράτους, καθώς μέσα από τους τίτλους των βιβλίων αναδύεται ένας ολόκληρος κόσμος, κόσμος συναρπαστικός και καθοριστικός για τις ιδεολογικές διαδρομές της κοινωνίας μας --οι συγγραφείς, οι εκδότες, τα τυπογραφεία και οι τυπογράφοι, το παραδοσιακό και το νεωτερικό βιβλίο, οι θεματικές και γεωγραφικές κατανομές κ.ά.

Με την ευκαιρία αυτή, και σε μέρες, είναι αλήθεια, λιγότερο ή ασφυκτικές, συζητήσαμε με την Πόπη Πολέμη, ξεκινώντας από το παρόν εγχείρημα και προχωρώντας στη σημασία της βιβλιογραφίας, στο βιβλιογραφικό και ιστορικό έργο του Φίλιππου Ηλιού, στα έργα και τις ημέρες του «Βιβλιολογικού Εργαστηριού» που φέρει το όνομά του.

Στρατής Μπουρνάζος

 

 

 

* Ξεκινάω με μια γενική ερώτηση:  Πώς προέκυψε η ιδέα για έναν ηλεκτρονικό κατάλογο; Αν δεν κάνω λάθος, οι απαρχές του εγχειρήματος πάνε αρκετά πίσω στον χρόνο, στα τέλη της δεκαετίας του 1980. Πώς προχωρήσατε και τι άλλαξε από τότε;

 

Τον ηλεκτρονικό κατάλογο της ελληνικής βιβλιογραφίας του 19ου αιώνα αρχίσαμε να τον συγκροτούμε με τον Φίλιππο  ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του '80 για ίδια χρήση. Σαν μπούσουλα, δηλαδή, για να ξέρουμε ανά πάσα στιγμή τι είναι βιβλιογραφημένο και τι όχι, πού υπάρχουν αντίτυπα του κάθε εντύπου κλπ. Είχαμε ξεκινήσει με την terra incognita, την περίοδο μετά το 1863, για ευνόητους λόγους: ουδέποτε είχε βιβλιογραφηθεί συνολικά και επομένως έπρεπε να τιθασευτεί ένα τεράστιο καινούργιο υλικό. Αργότερα προχωρήσαμε στα οθωνικά χρόνια, και μετά το θάνατο του Φίλιππου έγινε η εισαγωγή των λημμάτων του πρώτου και του υπό έκδοση δεύτερου τόμου της Ελληνικής Βιβλιογραφίας του 19ου αιώνα (1801-1832). Σημειωτέον ότι ο πρώτος εκείνος τόμος είχε πραγματωθεί και ο δεύτερος καταστρωθεί χωρίς τη βοήθεια του ηλεκτρονικού υπολογιστή.

Στο μεταξύ, ένα μεταξύ που αισίως απλώνεται σε δυο δεκαετίες, τα δεδομένα άλλαξαν. Κατέστη πλέον δυνατό από τη συνοπτική ηλεκτρονική μορφή, έναν "Τιπούκειτο" (τι πού κείται) για εσωτερική χρήση, να μπορούμε να σχεδιάσουμε και έντυπες εφαρμογές, που ήταν έτσι κι αλλιώς η έγνοια και ο στόχος μας.

Έτσι, με πολλούς ενδοιασμούς πρέπει να σου πω, συμφιλιώθηκε ο Φίλιππος, τα εντελώς τελευταία χρόνια, με την ιδέα να προχωρήσουμε στην έκδοση της συνοπτικής αναγραφής των ελληνικών βιβλίων της περιόδου 1864-1900. Είχε ήδη συγκεντρωθεί εντυπωσιακός όγκος υλικού. Θυμίζω ότι στην αντίστοιχη βιβλιογραφία --σε πάνω από 4.100 σελίδες με τα ευρετήρια να φτάνουν τις 400 σελίδες-- παρουσιάστηκαν 32.156 εγγραφές-έντυπα. Όλη αυτή η συγκομιδή ήταν κρίμα να περιμένει την ολοκλήρωση του έργου για να δημοσιοποιηθεί. Γιατί η ολοκλήρωση αυτή, με τη σύνθετη μορφή που είχε ιδεαστεί ο Φίλιππος, ήταν βέβαιο ότι θα αργούσε να πραγματοποιηθεί. Εξάλλου, κάθε μορφή δημοσιοποίησης προκαλεί, ως γνωστόν, προσθήκες και διορθώσεις, που είναι, όπως καταλαβαίνεις, άκρως πολύτιμες.

Από τη στιγμή, τώρα, που ο εμβρυακός ηλεκτρονικός κατάλογος συμπληρώθηκε ενόψει της έκδοσης, ενώ παράλληλα καταλογογραφήθηκαν και οι εγγραφές της προηγούμενης περιόδου, θεώρησα πως ήταν επίσης κρίμα όλος αυτός ο πλούτος να μη γίνει κοινό κτήμα μέσω του Διαδικτύου. Ομολογουμένως, δεν ξέρω αν θα συμφωνούσε ο Φίλιππος με αυτή την εξέλιξη, αλλά δεν πιστεύω ότι προδίδεται ο συνολικός σχεδιασμός. Αντιθέτως, υποβοηθείται.

Φυσικά, όλα αυτά δεν θα είχαν προχωρήσει, τουλάχιστον με τον ρυθμό που προχώρησαν, αν το Βιβλιολογικό Εργαστήρι δεν είχε την ομόθυμη συμπαράσταση εκ μέρους του Μουσείου Μπενάκη.

 

 

* Ένας "μη ειδοποιημένος" αναγνώστης σκέφτεται, ίσως, μια ατέλειωτη λίστα με βιβλία ή τις βιβλιογραφίες που παρατίθενται στο τέλος των μελετών. Δώσε μας, σε παρακαλώ, μερικά παραδείγματα της χρησιμότητας του ηλεκτρονικού καταλόγου για τον ερευνητή  και, γενικότερα, τον πεπαιδευμένο αναγνώστη.

 

Ο ηλεκτρονικός κατάλογος έχει κυρίως τεκμηριωτική χρησιμότητα. Ποιος έγραψε ή μετέφρασε και τι, πότε, πού και από ποιον εκδόθηκε, σε ποιες βιβλιοθήκες απόκεινται αντίτυπα των συγκεκριμένων βιβλίων και σε ποιες διευθύνσεις υπάρχουν ψηφιοποιημένα αντίτυπα στο Διαδίκτυο είναι ορισμένα από τα ζητούμενα στα οποία έρχεται να ανταποκριθεί με πληρότητα και ταχύτητα.

Προσφέρεται στον νεοελληνιστή, ιστορικό και φιλόλογο, ερευνητή ή σπουδαστή, αλλά και τον συλλέκτη που αναρωτιέται για τη σπανιότητα της συλλογής του, τον τοπικό λόγιο που θέλει να γνωρίσει τις εκδόσεις του τόπου του ή για τον τόπο του, και εν γένει τον φιλέρευνο χρήστη του Διαδικτύου, με ποικίλες περιέργειες, που μπορεί να προχωρήσει σε συνδυαστικές επί μέρους ζητήσεις.

 

 

* Έχουμε λοιπόν ένα παραδοσιακό εργαλείο, με μακρά ιστορία (τη βιβλιογραφία), σε νέα μορφή (την ηλεκτρονική). Ποιες δυνατότητες  μας προσφέρει αυτός ο συγκερασμός; Και πιστεύεις ότι η  ηλεκτρονική μορφή υποκαθιστά τη "χαρτώα" έκδοση;

 

Η ηλεκτρονική μορφή είναι από τη φύση της δυναμική. Επιδέχεται διαρκή ενημέρωση. Στην προκειμένη περίπτωση, νέες προσθήκες που συνεχώς καταφτάνουν, διόρθωση των λημμάτων από αυτοψίες που δεν είχαν σταθεί άλλοτε δυνατές, πρόσθετα αντίτυπα σε βιβλιοθήκες ήδη καταγραμμένες ή καινούργιες, νέες ψηφιοποιήσεις εντύπων που ολοένα και πληθαίνουν.

Ωστόσο, πιστεύω, πως η έντυπη μορφή της εθνικής αναδρομικής βιβλιογραφίας --και όχι μόνο-- ήταν και παραμένει αναντικατάστατη για τη δυνατότητα που παρέχει συνολικής θέασης της βιβλιακής παραγωγής μιας περιόδου. Για τη δυνατότητα, διαμέσου αυτής, να μελετηθεί η κίνηση των ιδεών, οι κυρίαρχες νοοτροπίες και πρακτικές, οι πυκνώσεις των φαινομένων που θα έλεγε και ο Κ. Θ. Δημαράς, το προφίλ της λογιοσύνης (καταγωγή, συγγραφική διαδρομή, επαγγέλματα), όπως αποτυπώνεται στα βιβλία που εξέδωσε. Εν ολίγοις, με δεδομένο ότι τα νοητικά εργαλεία εξελίσσονται με πιο αργούς ρυθμούς απ' ό,τι η τεχνολογία, πιστεύω πως εξακολουθεί να είναι προσφορότερη για τη διατύπωση επαληθεύσιμων υποθέσεων, τον στοχασμό και την ιστορική κατανόηση των φαινομένων.

 

* Θα ήθελα, εδώ, να κάνουμε μια μικρή, αλλά απολύτως αναγκαία, πιστεύω, παρέκβαση:Υπήρξες η πιο στενή συνεργάτρια του Φίλιππου Ηλιού για πολλά χρόνια και, σήμερα, συνεχίζεις το έργο του.  Θα ήθελα λοιπόν  --όσο αυτό είναι δυνατόν στον δεδομένο χώρο μιας συνέντευξης-- να μας μιλήσεις για τον  Φίλιππο, το βιβλιογραφικό και το γενικότερο έργο του.

 

Ο Φίλιππος, το ξέρεις πολύ καλά κι εσύ, ήταν πρώτ' απ΄ όλα μαχόμενος αριστερός. Η ροπή προς την ιστορία υπήρχε βέβαια από τα μαθητικά χρόνια, χρόνια δίσεκτα που οπωσδήποτε τα σημάδεψε η πολιτική στράτευση. Στράτευση και ενασχόληση με την ιστορία δεν είναι φυσικά ασύμβατα. Το αντίθετο μάλιστα. Η ιστορική κατανόηση του κοινωνικού γίγνεσθαι ήταν και εξακολουθεί να παραμένει ένα από τα απαραίτητα εργαλεία στα χέρια όποιου ευαγγελίζεται την αλλαγή, είτε είναι μαρξιστής είτε όχι. Στην περίπτωση του Φίλιππου, η σταδιακή απογοήτευση από την ενεργό δράση, απογοήτευση από το διεθνές και το ελληνικό κομμουνιστικό κίνημα, χωρίς ποτέ να οδηγήσει σε συνολική αποστράτευση, έγειραν την πλάστιγγα προς την ιστορία. Κερδίσαμε έτσι τον πολίτη-άπολι ιστορικό που γνωρίσαμε.

 

* Και η βιβλιογραφία;

 

Υπάρχει οπωσδήποτε στη ρίζα η έγνοια του λίγο-πολύ "περιθωριοποιημένου" αριστερού επιστήμονα που, για να μπει επί ίσοις όροις στη συζήτηση, πρέπει να έχει τεκμηριωτική επάρκεια πολλαπλάσια από τον ιδεολογικό αντίπαλο. Ελαχιστοποιείται έτσι το ενδεχόμενο να αμφισβητηθούν τα πορίσματα της έρευνάς του, καθώς ακυρώνονται εκ των προτέρων οι ενστάσεις για ελλιπή γνώση.

Κοντά σ' αυτό, θα πρέπει να πούμε, πως για τον Φίλιππο, με τη γνωστή αισιοδοξία που τον χαρακτήριζε, η βιβλιογραφία εντασσόταν σε ένα ευρύτερο, μεγαλόπνοο και σαφώς φιλόδοξο σχέδιο για την υποδομή της νεοελληνικής, ιστορικής και φιλολογικής έρευνας, την οποία υπηρέτησε και με λιγότερες, απ' όσο θα θέλαμε, συνθετικές μελέτες, πρότυπες ωστόσο στο είδος τους. Θυμίζω τους κοινωνικούς αγώνες στη Σμύρνη, τον Κοραή του Άμστερνταμ, την ιδεολογική χρήση της ιστορίας,  το Τύφλωσον Κύριε τον λαόν σου, τις ιδεολογικές χρήσεις του κοραϊσμού, το σχήμα του ελληνικού εμφυλίου πολέμου, το σχήμα του νεοελληνικού διαφωτισμού, τις ασέβειες του ιστορικού. Την υπηρέτησε ασφαλώς και με παράλληλες "δράσεις", όπως τις ονομάζουν σήμερα, ιδίως το περιοδικό Τα Ιστορικά και τα ΑΣΚΙ.

Σαφώς, η βιβλιογραφία για τον Φίλιππο δεν ήταν ποτέ αυτοσκοπός. Προσφερόταν, αντίθετα --τουλάχιστον για τη συγκριτικά φτωχή από τεκμηριωτική άποψη περίοδο της τουρκοκρατίας--, για να συγκροτηθούν σειρές γύρω από πολυσύνθετα πνευματικά φαινόμενα, να αναδειχθούν οι αδράνειες και οι μακρές διάρκειες πρακτικών και νοοτροπιών, μέσα από την εμμονή, λόγου χάριν,  στο εκκλησιαστικό βιβλίο, τις λαϊκές φυλλάδες και τα συγχωροχάρτια, αλλά και να εντοπιστούν οι τομές και οι ρήξεις, μέσα από τα εκάστοτε νεωτερικά και ανατρεπτικά αναγνώσματα ή τις ανακατατάξεις και τις μεταλλαγές στη σύνθεση του αναγνωστικού κοινού μέσα από τη διεξοδική μελέτη των καταλόγων των συνδρομητών. Όλα αυτά προϋπέθεταν ακριβείς καταγραφές και πολλαπλές μετρήσεις.

Και μιλώ μόνο για Τουρκοκρατία, γιατί θα πρέπει να πούμε πως ο Φίλιππος διέθετε βέβαια την εποπτεία, αλλά δεν τον απασχόλησε ή, μάλλον, δεν πρόλαβε να ασχοληθεί αρκετά με τα τεκταινόμενα στο ελληνικό βασίλειο τον 19ο αιώνα. Υπήρξε  ιστορικός της Τουρκοκρατίας και του 20ού αιώνα.

Ούτως ή άλλως, πάντως, και από τα βιβλιολογικά μελετήματα του Φίλιππου, που συγκεντρώσαμε με την Άννα Ματθαίου και μαζί σου πριν από τρία χρόνια (εννοώ τις Ιστορίες του ελληνικού βιβλίου, που βγήκαν από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης), αλλά και από τη συγκεκριμένη βιβλιογραφική του πρόταση, όπως την εικονογραφεί ο μνημειώδης πρώτος τόμος της Ελληνικής Βιβλιογραφίας του 19ου αιώνα, συνάγεται αβίαστα ότι διά της βιβλιογραφίας σκοπούμενο ήταν η κοινωνική ιστορία του βιβλίου και της ανάγνωσης, και δι' αυτής η κοινωνική ιστορία της παιδείας.

 

 

* Ο ηλεκτρονικός κατάλογος, όπως διαβάζω στο σχετικό φυλλάδιο, αποτελεί "την πρώτη κωδικοποίηση και συνοπτική παρουσίαση όσων συναφών στοιχείων έχουν συγκεντρωθεί στην τελευταία εικοσαετία στο Βιβλιολογικό Εργαστήρι "Φίλιππος Ηλιού". Θα ήθελα λοιπόν να σε ρωτήσω για το εργαστήρι αυτό: την ιστορία, το έργο του και τους στόχους του.

 

Το Βιβλιολογικό Εργαστήρι το έστησε ο Φίλιππος το 1986, απογοητευμένος μάλλον από την ανταπόκριση επίσημων θεσμών, ως άτυπο φορέα, υπό τη φιλόξενη στέγη του ΕΛΙΑ. Ήθελε έτσι να πλαισιώσει τα πολυπληθή ερευνητικά και εκδοτικά του σχέδια, που είχαν σχέση με την ιστορία του ελληνικού εντύπου. Στο 46ο τεύχος των Ιστορικών έχω καταθέσει ένα σύντομο χρονικό του. Μέσα σε αντίξοες συνθήκες, και παρά τις καθυστερήσεις, δεν είναι και λίγα όσα έγιναν.

Αυτονόητη απάντηση στην πρόκληση του θανάτου του, τον Μάρτιο του 2004, ήταν η αναβάπτιση σε "Βιβλιολογικό Εργαστήρι Φίλιππος Ηλιού". Έκτοτε ήρθε αρωγός το Μουσείο Μπενάκη, το οποίο το ενέταξε στα προγράμματά του από τον Μάρτιο του 2006. Εννοείται ότι οι εκδόσεις που σχεδιάζονται, θα πραγματοποιηθούν πάντα με τη συνεργασία του ΕΛΙΑ και του ΜΙΕΤ, με το οποίο πλέον συμπορεύεται.

Στη νέα αυτή φάση, με συνεργάτριες την Αναστασία Μυλωνοπούλου και την Ειρήνη Ριζάκη, ελπίζουμε να μετατραπεί σε κύτταρο έρευνας και παιδείας για τον ελληνικό 19ο αιώνα. Πρέπει να πω εδώ ότι στο χώρο όπου στεγαζόμαστε,  εκτός από το σύνολο του σχετικού υλικού που είχαμε συγκεντρώσει με τον Φίλιππο,  ήρθε να προστεθεί ένα τμήμα της βιβλιοθήκης του, δωρεά της Μαρίας και του Ηλία Ηλιού.

 

* Τελειώνοντας, πες μας δυο λόγια για τα  μελλοντικά σας σχέδια στο "Βιβλιολογικό Εργαστήρι".

 

Εκτός από τη  συνεχή ενημέρωση και επέκταση του ηλεκτρονικού καταλόγου, που αποτελεί σταθερό μέλημα μας, υπάρχουν πολλά σχέδια, λιγότερο ή περισσότερο μακροπρόθεσμα. Εντός των ημερών αναμένεται να κυκλοφορήσει  η συναγωγή των αγγελιών των προεπαναστατικών εντύπων από τα κατάλοιπα του Φίλιππου, προβλέπεται για το σύντομο μέλλον η έκδοση του δεύτερου τόμου της Ελληνικής Βιβλιογραφίας του 19ου αιώνα (έτη 1819-1832) τον οποίο άφησε ο Φίλιππος ημιτελή, καθώς και η δημοσιοποίηση, έντυπη και ηλεκτρονική, και η αξιοποίηση της βάσης των 930.000 συνδρομητών ελληνικών βιβλίων των χρόνων 1749-1922.

Επίσης είναι στα σκαριά η έκδοση του τόμου με επιφυλλίδες του Κ. Θ. Δημαρά (Σύμμικτα Δ'. Λόγια περί μεθόδων) τον οποίο είχε σχεδιάσει ο Φίλιππος, καθώς και η αναλυτική εργογραφία του ίδιου, για την οποία έχουμε δεσμευτεί μαζί με την Άννα Ματθαίου. Προβλέπονται, ακόμη, και σχολιασμένες εκδόσεις άξιων λόγου κειμένων του 19ου αιώνα, ενώ η συνέχιση του βιβλιογραφικού εγχειρήματος της Ελληνικής Βιβλιογραφίας με τις προδιαγραφές των δύο πρώτων τόμων, η επέκτασή του στα μονόφυλλα και η αξιοποίηση της προσωπογραφικής δελτιοθήκης του Φίλιππου, καθώς και όσων καταλοίπων μπορούν να αξιοποιηθούν, ανήκουν στα πιο μακροπρόθεσμα σχέδιά μας.

Εκτός από τη θεσμική υποστήριξη, προσδοκούμε την έμπρακτη βοήθεια νέων συνδρομητών, αλλά και παλαιών φίλων στους οποίους δεν μπορείς να αρνηθείς ότι ανήκεις.

 

* Αποδεχόμενος μετά χαράς τον χαρακτηρισμό του παλαιού φίλου, προτείνω να συνεχίσουμε, και με άλλες ευκαιρίες, τη συζήτησή μας για ζητήματα βιβλιολογικά, βιβλιογραφικά και ιστορικά, ωφέλιμα άμα και τερπνά για τους αναγνώστες της "Αυγής": η επικείμενη έκδοση των "Αγγελιών" μπορεί να είναι μια τέτοια ευκαιρία.

 

Τι είναι ο ηλεκτρονικός κατάλογος της Ελληνικής Βιβλιογραφίας του 19ου αιώνα

 

Ο ηλεκτρονικός κατάλογος περιέχει όλα τα βιβλιογραφημένα ελληνικά φυλλάδια και βιβλία --πλην μονοφύλλων, διφύλλων και χαρτών-- ή, με άλλα λόγια, όλα τα βιβλιογραφημένα αυτοτελή έντυπα, σε ελληνική γλώσσα, που απευθύνονται σε ελληνόγλωσσο αναγνωστικό κοινό. Έχει συγκροτηθεί:

--για την περίοδο 1801-1832 με βάση τον πρώτο τόμο της Ελληνικής Βιβλιογραφίας του 19ου αιώνα του Φίλιππου Ηλιού και τον υπό έκδοση δεύτερο τόμο

--για την περίοδο 1833-1863 με βάση την Ελληνική Βιβλιογραφία 1800-1863 των Δημητρίου Γκίνη και Βαλερίου Μέξα, τις συστηματικές σειρές προσθηκών που ακολούθησαν, εμπλουτισμένα με πρόσθετα στοιχεία

--για την περίοδο 1864-1900 με βάση την Ελληνική Βιβλιογραφία 1864-1900 των Φίλιππου Ηλιού και Πόπης Πολέμη

- νέες προσθήκες για όλες τις περιόδους που έχουν συσσωρευτεί στο Βιβλιολογικό Εργαστήρι και εν καιρώ θα οδεύσουν κι αυτές προς δημοσίευση.

 

Ο χρήστης μπορεί να επιλέξει είτε την ελεύθερη αναζήτηση στο σύνολο των πληροφοριών που έχουν καταχωριστεί είτε τη συνδυαστική αναζήτηση, με βάση επιλεγμένα πεδία (τίτλο, συγγραφέα-μεταφραστή-φιλολογικό εκδότη, τόπο έκδοσης, χρόνο έκδοσης, τυπογράφο-εκδότη-βιβλιοπώλη, βιβλιογραφική πηγή, θέματα-φορείς).

Οι 45.100 εγγραφές συνοδεύονται από την ένδειξη των βιβλιογραφικών πηγών καθώς και του συνόλου των ελληνικών και ξένων βιβλιοθηκών στις οποίες έχουν εντοπιστεί αντίτυπα του κάθε εντύπου (ο λόγος εδώ για εκατοντάδες χιλιάδες αντίτυπα σε εκατοντάδες βιβλιοθήκες). Επισημαίνεται, επίσης, η ηλεκτρονική διεύθυνση ψηφιοποιημένων αντιτύπων που είναι διαθέσιμα στο διαδίκτυο και διαρκώς πληθαίνουν, επιτρέποντας την άμεση πρόσβαση στα έντυπα καθαυτά. Παρέχεται, τέλος, ευρετήριο συντομογραφιών των βιβλιογραφικών πηγών και των βιβλιοθηκών που έχουν αποδελτιωθεί, καθώς και ευρετήριο συγγραφέων-μεταφραστών-φιλολογικών εκδοτών, ενώ προβλέπεται ευρετήριο θεματικών όρων.

Πόπη Πολέμη

 

(από ενημερωτικό κείμενο της Πόπης Πολέμη στο τχ. 48 του περ. Τα Ιστορικά)

 

 

Ο ηλεκτρονικός κατάλογος είναι προσιτός στη διεύθυνση: www.benaki.gr/bibliology και η πρόσβαση είναι ελεύθερη.

 

 

Όλο το εικονογραφικό υλικό του δισέλιδου προέρχεται από την Ελληνική Βιβλιογραφία του 19ου αιώνα. Βιβλία-φυλλάδια,  τόμ. Α΄: 1801-1818, του Φίλιππου Ηλιού, εκδ. Βιβλιολογικό Εργαστήρι-Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο, Αθήνα 1997.

 

Ο Μεγαλέξανδρος αλφαβητίζει την Ανατολή. Χαλκογραφημένος πίνακας από τον Παιδαγωγόν των Νέων... του Ιωάννη Κοκκώνη, Κωνσταντινούπολη 1817.

 

Ομήρου έπη. Χαλοκογραφημένη παράσταση από την Ιλιάδα του Ομήρου, μετά παλαιάς παραφράσεως εξ ιδιοχείρου του Θεοδώρου του Γαζή..., Φλωρεντία 1811

 

Συντάκτης : Καταχωρητής 1