|
Του
Πολυμερη Βογλη
Όσοι
κατέβηκαν στους δρόμους για να διαδηλώσουν
τις πρώτες μέρες μετά τη δολοφονία του
δεκαπεντάχρονου μαθητή κατάλαβαν ότι
συμμετείχαν σε ένα πρωτόγνωρο γεγονός.
Διαφορετικό από το 1980, το 1985 ή το 1991. Αυτό
που συνέβαινε είχε τα χαρακτηριστικά
μιας εξέγερσης: ξέσπασε αιφνιδιαστικά
και εξαπλώθηκε γρήγορα, είχε μαζικότητα,
αυθορμητισμό, πολυμορφία και, αναπόφευκτα,
δυστυχώς, βία. Χιλιάδες 'συνηθισμένοι'
νέοι για λίγες ώρες μετατράπηκαν σε
'κουκουλοφόρους'. Οι δυνάμεις της
Αριστεράς που συμμετείχαν στις διαδηλώσεις
ήταν ανίσχυρες να μετατρέψουν το
εξεγερμένο πλήθος σε συγκροτημένη
δύναμη διαμαρτυρίας, με συνέπεια η βία
να απογυμνωθεί από κάθε περιεχόμενο
και να αποκαλυφθεί ο σκληρός πυρήνας
της: η μανία καταστροφής. Σύντομα, όμως,
η έκρηξη της ανεξέλεγκτης βίας
υπερκεράστηκε από την πολύμορφη δράση
των εξεγερμένων νέων: αποχές από τα
μαθήματα, διαδηλώσεις, μπλοκάρισμα
δρόμων, καθιστικές διαμαρτυρίες,
συγκεντρώσεις έξω από αστυνομικά
τμήματα. Η εξέγερση διαχύθηκε στις
συνοικίες της Αθήνας, εξαπλώθηκε ταχύτατα
σε όλες της πόλεις της Ελλάδας και ο
αντίκτυπός της έγινε αισθητός και στο
εξωτερικό. Τις μέρες που ακολούθησαν η
δημόσια συζήτηση επικεντρώθηκε στη
βία, και λιγότερο στο ίδιο το γεγονός
της εξέγερσης και τη σημασία της.
Η
εξέγερση της νεολαίας δείχνει το βάθος
της κρίσης που διαπερνά την ελληνική
κοινωνία. Η 'υπόσχεση' της ανοδικής
κοινωνικής κινητικότητας μέσω της
εκπαίδευσης, που χαρακτήριζε
την ελληνική κοινωνία για δεκαετίες,
έχει από καιρό πλέον πάψει να έχει
αντίκρισμα. Οι περισσότεροι νέοι θα
μπουν σε ένα υποβαθμισμένο πανεπιστήμιο
έπειτα από το οποίο τους περιμένει
ένα δυσοίωνο μέλλον: συμβασιούχοι,
'ενοικιαζόμενοι', κακοπληρωμένοι
εργαζόμενοι και καταχρεωμένοι καταναλωτές.
Δεν έχουν προοπτική, δεν έχουν μέλλον
κι αυτό τροφοδοτεί την οργή τους. Ναι,
όμως, θα αντιτείνει κάποιος, οι νέοι που
κατέβηκαν στους δεν είναι απόκληροι,
προέρχονται από μεσοαστικές οικογένειες,
'δεν τους λείπει τίποτα'. Ακόμη και εάν
είναι έτσι (δεν γνωρίζουμε αρκετά για
την ταξική προέλευση των εξεγερμένων
νέων), η διαπίστωση αυτή μόνο φαινομενικά
είναι ορθή. Ιστορικά, αυτοί που οργάνωσαν
ή στελέχωσαν επαναστάσεις ή εξεγέρσεις
δεν ήταν οι απόκληροι, αλλά φτωχά και
μεσαία στρώματα που απειλούνταν από
την κρίση. Σήμερα στην Ελλάδα πλήττεται
από την κρίση η ιδιαίτερα εκτεταμένη
μεσαία τάξη, η οποία εξέθρεψε τα παιδιά
της με το όραμα της κοινωνικής ανόδου
μέσω της εκπαίδευσης. Οι νέοι αντιλαμβάνονται
ότι η ευμάρεια στην οποία ζουν είναι
επίπλαστη, στηρίζεται στον δανεισμό
και την υπερεργασία των γονιών τους. Η
υπερχρέωση των ελληνικών νοικοκυριών
προδιαγράφει την ανατροπή της 'υπόσχεσης':
οι νέοι όχι μόνο δεν θα ανέλθουν κοινωνικά,
αλλά πάρα πολλοί δεν θα μπορέσουν να
διατηρήσουν το επίπεδο ζωής που τους
παρέχει η οικογένειά τους. Η έκρηξη της
νεολαίας με φόντο την κρίση της μεσαίας
τάξης (κρίση που θα επιδεινωθεί σε
συνθήκες διεθνούς οικονομικής ύφεσης)
είναι που ανησυχεί και τους υπόλοιπους
ευρωπαίους ηγέτες, οι οποίοι φοβούνται
ανάλογες εξεγέρσεις στις χώρες τους.
Η
εξέγερση της νεολαίας δείχνει, επίσης,
την κρίση του πολιτικού συστήματος.
Εξαιτίας της κρίσης εμπιστοσύνης της
κοινωνίας προς τα δύο μεγάλα κόμματα
δεν είναι πλέον δεδομένο ότι η κοινωνική
δυσαρέσκεια θα μπορεί πάντα να διοχετεύεται
μέσα από τα δύο μεγάλα κόμματα, με
αποτέλεσμα να ενυπάρχει ο κίνδυνος της
κοινωνικής έκρηξης -- αυτό δηλαδή που
συνέβη τον Δεκέμβριο. Πιο συγκεκριμένα,
η κοινωνική έκρηξη κατέδειξε την
απονέκρωση των θεσμών διαμεσολάβησης
και των διαύλων επικοινωνίας μεταξύ
των πολιτικών ελίτ και της κοινωνίας.
Οι κομματικοί μηχανισμοί και οργανώσεις
δεν μπόρεσαν ούτε να προβλέψουν ούτε
να ελέγξουν την κοινωνική έκρηξη που
προκάλεσε η δολοφονία. Οι --ενίοτε
πανίσχυρες-- κομματικές νεολαίες
εξαφανίστηκαν. Οι εξεγερμένοι νέοι
δημιούργησαν τους δικούς τους θεσμούς
για να οργανώσουν τη δράση τους και τους
δικούς τους οριζόντιους διαύλους
επικοινωνίας στο Διαδίκτυο. Η εξέγερση
έκανε ορατό σε όλους το χάσμα που χωρίζει
τις πολιτικές ελίτ από την κοινωνία.
Η
δολοφονία αποτέλεσε τη σοβαρή αφορμή
για να εκδηλωθεί η εξέγερση ως σύμπτωμα
της πολύπλευρης κρίσης της ελληνικής
κοινωνίας. Δύσκολα μπορεί να περιμένει
κανείς ότι η παρούσα κυβέρνηση ή η
επερχόμενη θα αντιμετωπίσουν τα αίτια
της κρίσης. Πιο πολύ θα ενδιαφερθούν
για τα συμπτώματα εκδήλωσής της, με την
έννοια ότι η εξέγερση του Δεκεμβρίου
συνιστά ένα προηγούμενο και η όποια
κυβέρνηση θα λάβει μέτρα ώστε να μην
ξανασυμβεί στο μέλλον. Η νεολαία, ειδικά
το πιο ανήσυχο κομμάτι της, θα τεθεί υπό
επιτήρηση (αστυνόμευση, παρακολούθηση,
κάμερες, συγκέντρωση στοιχείων, καταστολή,
ποινικοποίηση). Ο κίνδυνος που διαφαίνεται
είναι το κομμάτι αυτό της νεολαίας να
εγκλωβιστεί στον φαύλο κύκλο των
συγκρούσεων με την αστυνομία και της
βίας, και οι χιλιάδες άλλοι νέοι που
ήταν στους δρόμους να αποσυρθούν. Από
αυτή την άποψη, η πρόκληση για την
Αριστερά είναι να μετατρέψει το κοινωνικό
αδιέξοδο σε πρόταση, την οργή σε
διεκδίκηση, την εξέγερση της νεολαίας
σε μαζικό κοινωνικό κίνημα.
Ο
Πολυμέρης Βόγλης διδάσκει μεταπολεμική
ιστορία στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας
|