|
Του
Γιώργου ΛΙΛΛΗ
ΜΑΞΙΜΟΣ
ΟΣΥΡΟΣ, Η τεχνική του πραγματικού,
ποιήματα, εκδόσεις Νεφέλη, σελ. 48
Πρόκειται
για ένα ιδιαίτερο και άκρως τολμηρό
ποιητικό βιβλίο που φανερώνει με ακρίβεια
έναν λογοτέχνη που με προσοχή εδώ και
χρόνια σμιλεύει την φωνή του στα όρια
μιας αισθητικής εγκλεισμού. Οι ήρωες
του Οσύρου είναι εγκλωβισμένοι σ' έναν
ακαθόριστο χώρο, όπου τα ίχνη τους
χάνονται μέσα στο σκοτάδι. Από τα παράδοξα
κείμενα της «Εύης Βουτσάρα», όπου
η γραφή συντρίβεται ανάμεσα σε πολυσχιδείς
εικόνες, μέχρι την νεκρική πομπή του
«Μονοπατιού της Μέταξας», όπου ο
λυρισμός κατακερματίζεται μέσα στο
άγριο σκηνικό της θνησιγενής μας φύσης,
ως την τραγική μορφή που περιγράφεται
στη «Νοσταλγία του ψυχιατρείου»,
ο Οσύρος επιθυμεί να κινείται στα άκρα,
ακριβώς όπως και η στάση του ως λογοτέχνης,
αποκηρύσσοντας την εξωτερική δράση και
τη ματαιοδοξία, για να εμπεδώσει
ανεπηρέαστος τον στόχο της κατάκτησης
μιας ιδιαίτερα συμβολικής γραφής, όπου
ο πεζός λόγος δεσμεύεται να μιλήσει
ποιητικά και οι αντιποιητικές εικόνες
μεταγλωττίζονται σε λυρικές εξάρσεις.
Εξομολογητικός, χωρίς όμως ποτέ να
φτάνει στο σημείο να φανερώσει τις
πραγματικές του προθέσεις, ο Οσύρος
είναι μια ξεχωριστή περίπτωση στη
λογοτεχνική μας σκηνή, όπου έχει επιλέξει
να χτίσει την προσωπική του ενδοχώρα,
τη διείσδυση στον διαλογισμό και τη
φιλοσοφία, χωρίς όμως να χάνει τις
ποιητικές του ρίζες.
Στην
Τεχνική του πραγματικού, ο ποιητής
ψαύει μια νέα διάσταση της πραγματικότητας,
ένα καινούριο κεφάλαιο που θα μπορεί
κάποιος να διαβάσει το κόσμο. Ο Οσύρος
θέτει ξεκάθαρα αυτό το ζήτημα, της
ανατροπής του κατεστημένου. Γι' αυτό
επιστρατεύει κοινότοπες καταστάσεις,
για να τις τυλίξει μέσα σ' έναν
υπερρεαλιστικό μύθο, όπου η μεταφυσική
συγκρούεται με την ψυχρή λογική, και οι
άνθρωποι αγωνίζονται να ξεφύγουν από
την αμαρτωλή τους ζωή, καλλιεργημένη
μέσα στα πλαίσια του κακού και του καλού,
άρα εγκλωβισμένη στα δύο αυτά άκρα της
ανθρώπινης συνείδησης. Ένα παράδειγμα
από το πρώτο κεφάλαιο της συλλογής, με
τίτλο «Υπέρθεση»:
Η
εμφάνιση του σερβιτόρου με τον δίσκο
στην είσοδο δεν επηρεάζει την ποσόστωση
του πιθανού, αλλά παροξύνονται οι δείχτες
στην ατολμία σου να υποβάλεις το ερώτημα.
Δοκιμάζει ένα βερίκοκο, γεγονός που
ανεβάζει την ένταση, αφού το φέρνει να
ελέγχει το παιχνίδι. Τριάντα ώρες μετά
τη λήξη του αγώνα, ο λεξικογράφος από
την μια, λιαστός με ανοιχτά σπλάχνα και
ραμφισμένο συκώτι, κι ο πωλητής καφέδων
απ' την άλλη, με γυναίκα και παιδί στη
σκιά μιας σπιτωμένης γκόμενας. Στ'
αλήθεια, βρέθηκε ο χώρος στην άκρη της
καφετέριας να συγκροτήσω ένα πάρκο
πιθανών. Που δεν υστερεί σε χρωματισμούς,
αλλά πρωτίστως οι αποπλήξεις των όντων
του, παρακάμπτοντας σχολιαστικές
λειτουργίες του λόγου, διαπραγματεύονταν
το ναι με τον περίεργο που διστάζει να
ρωτήσει.
Η
παραβατικότητα και η αψήφησή της. Η
παραλλαγμένη πραγματικότητα. Κι όλα
αυτά μέσα σ' ένα καθοριστικά γυμνό χώρο.
Δύσκολη γραφή, που τα κλειδιά της
κρύβονται, για να μας δοκιμάσει ο ποιητής
στα όρια του μοντέρνου, στην αγωνία του
να εκφραστεί με γνώμονα τους δικούς του
πειραματισμούς στην γλώσσα. Ο Οσύρος
είναι ένας λεξιλάγνος δραματουργός,
που δεν φοβάται τις λέξεις ούτε τα
λογοτεχνικά μοτίβα. Κινείται με άνεση
έξω από γενιές και τάσεις, αντιτάσσεται
στις κατατάξεις και στο έργο του
καταφέρνει να εμποδίσει το χρόνο να
καταστήσει τις γλωσσικές του επιθέσεις
ακίνδυνες. Ο λυρικός τρόπος που εκφράζεται,
κατατροπώνεται μέσα στην πεζολογία και
καταλήγει να μεταμορφώνεται σ' ένα
δοκιμιακό μανιφέστο, όπου η ιδέα χάνεται
μέσα στα αυστηρά πλαίσια της δομής της,
δείχνοντας πως γνωρίζει από πρώτο χέρι
πώς να χρησιμοποιήσει τα υλικά του, πώς
η επιμονή του και η υπομονή του
καταδεικνύουν ότι έχει φτάσει στην
προσωπική του Ιθάκη, μακριά από το
εφήμερο και το στατικό:
Γνωρίζεις
με το όνομά του τον καθένα από το πλήθος
στην παραλία, μέχρι τους αμμόλοφους.
Ορίσατε τους σχηματισμούς, προβλέψατε
τις συσπειρώσεις. Παγιδέψατε με ρίγανη
τα περάσματα. Διαβάζεις το τραύμα του
καθενός. Το συλλαβόγραμμα του όφεως με
τον αετό στο λαχούρι των μαχητών. Φαίνεται
πως οι εξελίξεις ακολουθούν τα όνειρά
μας, αλλά και η ήττα θα σημαίνει την
προσέγγιση με τον μη προβλέψιμο στα
λινά με άρωμα από μαγιονέζα αντίπαλο
και θα είναι ο θησαυρός μας. Είμαστε
περισσότεροι, και ορθώσου και ανταπόδωσε
χαιρετισμό, μεγάλος να γίνει θόρυβος.
Ο
Οσύρος είναι ένας μηδενιστής. Οραματίζεται
τον κόσμο μέσα σε χαλάσματα. Η θνητότητα
παρελαύνει μέσα στο έργο του σαν μια
υψίστης σημασίας συνειδητοποίησης του
κενού. Κι επειδή αυτός ο ποιητής δεν
καταπιάνεται με εύκολες λύσεις, ο ορισμός
του πραγματικού είναι μια ανισόρροπη
εικόνα, ένα θολό τοπίο, ένα διαστρεβλωμένο
κάτοπτρο. Όπως και ο κόσμος μας. Όπως
και τα ένστικτά μας. Η διανοητική χώρα
του Οσύρου κρύβει στην ουσία της το
πένθος του έκπτωτου ανθρώπου, υμνεί την
ατέλεια και τη βία, αγορεύει ρητορείες
για να απομακρύνει τη μοναξιά του,
αναζητά απεγνωσμένα τη θαλπωρή, όταν ο
σαρκασμός και η ωμότητα τον αφήνουν
ολόγυμνο απέναντι στο κόσμο του. Εξερευνά
τα ανθρώπινα όρια, αναλίσκεται σε
περιγραφές λησμονημένων αισθήσεων,
γίνεται ερωτικός ως αντίδραση σΆ ό,τι
εσκεμμένα αποκόβει την ψυχή από το να
εκφράζεται μέσα από συναισθήματα,
αναλαμβάνει να μας ξεναγήσει στην
παράδοξη κοσμογονία του χτισμένη μες
στα ερείπια της σύγχρονης Ευρώπης,
προφήτης που μιλά με συλλαβόγριφους
και με οράματα.
Η
Τεχνική του πραγματικού αποτελεί
ένα αυτόνομο γλωσσικό μανιφέστο, όπου
η ποίηση συγκρούεται με τον πεζό λόγο
για να μεταμορφώσει τις έννοιες σε
δραματικά στιγμιότυπα. Ένα ώριμο έργο,
που αναμετριέται με το ακριβοθώρητο
γούστο του δημιουργού του. Σέβομαι τη
στάση του και την ηθελημένη του απομάκρυνση
από τους λογοτεχνικούς κύκλους και
θεωρώ τη τολμηρή του γραφή ως ένα σπουδαίο
και συνάμα αναγκαίο έργο. Ο Οσύρος με
την ποιητική αυτή σύνθεση ολοκληρώνει
την αναμέτρησή του με τη φθορά και
ανοίγει τους ορίζοντές του προς μια νέα
πραγματικότητα, όπως εκείνος ο παρατημένος
κήπος, στο τελευταίο κεφάλαιο του
βιβλίου, όπου μπορείς, αν είσαι προσεκτικός,
να εντοπίσεις μέσα στα ξεραμένα λουλούδια
και τις στάχτες την ομορφιά που δεν
γινόταν η μακρόχρονη εγκατάλειψη να
σκοτώσει. Έναν κήπο όπου ο υποψιασμένος
επιστρέφει, όπως στις μνήμες, για να
αγαπήσει ξανά τον εαυτό του.
Ο
Γιώργος Λίλλης είναι ποιητής
|