HAYGH

Μια χώρα μινιόν έχει κόψει από το βράδυ του περασμένου Σαββάτου τα ήπατα πολλών τραπεζών στη γηραιά ήπειρο. Η Ισλανδία των 320.000 κατοίκων και των αμέτρητων ηφαιστείων προκαλεί εκρήξεις στα ψηλά πατώματα των γερμανικών τραπεζών -που έχουν επενδύσει εκεί 19 δισ. ευρώ- και στα υπουργεία Οικονομικών της Βρετανίας και της Δανίας.

Κι αυτό διότι οι πολίτες της αποφάσισαν με δημοψήφισμα ότι δεν πρόκειται να αποπληρώσουν τα χρέη των τραπεζών τους στους Άγγλους και Δανούς καταθέτες με τους όρους που τους επεβλήθησαν. Δεν είπαν «δεν πληρώνουμε», είπαν «δεν μας αρέσει η συμφωνία που έκανε η κυβέρνησή μας με τους πιστωτές μας και δεν πρόκειται να την τηρήσουμε. Ας τη διαπραγματευτεί ξανά».

Η ιστορία αυτού του δημοψηφίσματος είναι πρωτόγνωρη, εξίσου πρωτόγνωρα όμως ήταν όσα προηγήθηκαν. Η Ισλανδία των σκληρά εργαζόμενων ψαράδων εξελίχθηκε στις αρχές του 21ου αιώνα σε τραπεζικό παράδεισο. Μίνι τράπεζες στο Ρέικιαβικ έστησαν το ευφάνταστο προϊόν “icesave” (σ.σ. Οικονομία στον πάγο) και προσέλκυσαν πελάτες από την Ευρώπη -κυρίως την Αγγλία και τη Δανία- δίνοντάς τους για τις καταθέσεις τους παχυλά επιτόκια. Τα λεφτά των καταθετών τοποθετούνταν στην αμερικανική αγορά ακινήτων, αλλά, με το που έσκασε η φούσκα στις ΗΠΑ, η πρώτη παράπλευρη απώλεια μετά το κανόνι της Lehman Brothers ήταν το τραπεζικό σύστημα της Ισλανδίας.

Οι τράπεζες χρεοκόπησαν, η κυβέρνηση τις κρατικοποίησε και οι Ισλανδοί φορολογούμενοι καλούνται τώρα να πληρώσουν τις ζημίες. Μάλιστα οι κυβερνήσεις της Βρετανίας και της Δανίας έσπευσαν να αποζημιώσουν τους δικούς τους καταθέτες και τώρα ζητάνε πίσω τα λεφτά -σχεδόν 4 δισεκατομμύρια ευρώ- από τους Ισλανδούς μέσα σε 15 χρόνια και με τόκο 5,5%. Το κόστος της αποπληρωμής για τους Ισλανδούς είναι ακόμη βαρύτερο κι από αυτό των πρωτόγνωρων μέτρων λιτότητας που επέβαλε η κυβέρνηση Παπανδρέου στους Έλληνες υπό την πίεση της Ε.Ε. και των αγορών.

Βέβαια η ισλανδική κυβέρνηση έχει αρχίσει ήδη την επαναδιαπραγμάτευση μήνες πριν γίνει το δημοψήφισμα κι έχει μειώσει το επιτόκιο στο 2,75%, ωστόσο ακόμη δεν έχουν πέσει οι σχετικές υπογραφές, ενώ οι Ισλανδοί ήταν αποφασισμένοι να στείλουν ένα μήνυμα όχι μόνο στην κυβέρνησή τους αλλά και στον υπόλοιπο κόσμο.

Έστειλαν το μήνυμα -και δη με πλειοψηφία άνω του 90%- ότι θέλουν να έχουν λόγο για τους όρους με τους οποίους θα πληρώσουν τα χρέη της χώρας τους. Κι άναψαν φωτιές -πρώτα στις διαβόητες αγορές, που έχουν ταχύτερα ανακλαστικά από τους πολιτικούς.

Τι θα συμβεί εάν κάποια στιγμή οι πολίτες αρνηθούν να πληρώσουν τα σπασμένα των τραπεζών στις χώρες τους; Ή τα χρέη που στοιβάζουν οι κυβερνήσεις τους; Μέχρι τώρα οι τράπεζες και οι πολιτικοί δεν έκαναν ποτέ τον κόπο να εξηγήσουν ποια ρίσκα έπαιρναν. Θεωρούσαν δε αυτονόητο ότι στα δύσκολα οι φορολογούμενοι θα πλήρωναν τις επιλογές τους. Τι θα συμβεί, όμως, αν οι Ισλανδοί βρούνε και αλλού μιμητές;