HAYGH

Του ΝΙΚΟΥ ΚΟΥΡΜΟΥΛΗ

"Βασανιστές" του Θοδωρή Κ. Ραχιώτη, Εκδόσεις: Καστανιώτη, σελ. 357, τιμή: 20 ευρώ.

Τα αίτια της εγκαθίδρυσης και της παραπέρα μορφολογικής εξέλιξης της δικτατορικής επταετίας, έχουν τονιστεί σε αναρίθμητες αναλύσεις πολιτικοκοινωνικού όσο και ιστορικού χαρακτήρα. Οι απαίδευτοι, βλαχομπαρόκ ευτραπελισμοί των ιθυνόντων του καθεστώτος, κατέχουν επίσης υψηλή θέση στην πυραμίδα της σάτιρας. Η πληγή συνεχίζει να φτύνει αίμα, όμως από πού; και ειδικότερα προς ποια κατεύθυνση; Ο αέρας από τους ευκαλύπτους στο ΕΑΤ-ΕΣΑ παιανίζει στο ρυθμικό κροτάλισμα των ΕΣΑτζήδικων κλομπ. Τα δημόσια είδη τακτοποιημένα άψογα: «Διοικητήριον», «Τμήμα Διώξεως-Αμέσου Δράσεως», «Επιλοχάδικο», «Κρατητήρια». Ξυλοδαρμοί, τάξη, και ασφάλεια.

Η σιδηρά χειρ των Απριλιανών ως ενοποιημένο σώμα άσκησης εξουσίας, έχει εγγράψει τα μωλωπισμένα κεφάλαια της στη σύγχρονη Ιστορία. Η μέχρι τούδε χαρτογράφηση των βασανιστηρίων, οι μαρτυρίες βασανιζόμενων όπως και η ειδεχθής μεθοδολογία που ακολουθούνταν, φρικιαστικές ανακαλύψεις ανθρωπίνου πόνου, έχουν τρυπώσει πάνω σε δεκάδες κορμιά που τόλμησαν να αντισταθούν. Ελάχιστοι μέχρι σήμερα συγγραφείς και βιογράφοι δρασκέλισαν την άλλη πλευρά, αναζητώντας τους Κεκαρμένους κάτω από τα βλοσυρά μπλε πηλίκια. Όχι ως ταυτότητες, αλλά ως οντότητες. Ακρωτηριασμένες, βάναυσες. Πώς αποκτηνώθηκαν, πώς λαγούμιασαν και το τελευταίο ξέφτι ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Από πού προέρχονται; Ερωτήματα που ο Θόδωρος Ραχιώτης με τόλμη πρωτόγνωρη αναρτά. Ορμά στις κρυψώνες των ατόμων που επάνδρωσαν τον μηχανισμό του αφανισμού.

Ο δρόμος του μίσους ξεκινά αθώα, σαν την τραμπάλα της παιδικής χαράς και της λύπης. Εκρήξεις εσωτερικές, Ερινύες συσσωρευμένης οργής. Σε πηγαίνει με αυτόματο πιλότο μέχρι του γκρεμού την άκρη. Πάνω από όλα όμως ο οξυδερκής Ραχιώτης, επιχειρηματολογεί στην έννοια του κράτους. Το κράτος σαν η εφαρμοσμένη εκδοχή της υπερβατικής εθνικής συλλογικότητας, διατρέχεται από έναν απλοϊκό κανόνα: την άσκηση της εξουσίας, δια μέσο οργανωτικών δομών. Η κοινωνία βρίσκεται εκτός. Όποιος δεν υπακούει, εξοβελίζεται. Τα «μάτια» του μυθιστορήματος είναι ο Λάμπρος Παπάνθημος. Δίπλα του άοκνος μοχλός πίεσης, ο Θεόφιλος. Αυτός που του έκλεψε τη ζωή.

Ο πρώτος λειτουργεί σαν τυφλό όργανο, ένα δοχείο εντολών. Για εκείνον το κράτος εμφανίζεται με τον προστατευτικό μανδύα του πατέρα. Ο δεύτερος αποτυπώνει τον σκληρό φλοιό του κράτους, τον αριβισμό. Αμφότεροι βασανιστές επί χούντας. Τους χωρίζει ένας προαιώνιος σχεδόν ανταγωνισμός, τους ενώνει ο κοινός τόπος καταγωγής και η απόρριψη. Δυο άνθρωποι της υπαίθρου. Με καριέρες τόσο ίδιες και τόσο ξεχωριστές. Ο Θεόφιλος γιος μιας απολυταρχικής και άκρως καταπιεστικής δασκάλας. Η μητέρα ονειρεύεται ακαδημαϊκά μεγαλεία. Ο γιος από την άλλη διακατέχεται από κρίσεις μεγαλοϊδεατισμού. Είναι ρωμαλέος και ποθεί το κορμί της θείας του. Γίνονται εραστές για μερικές μέρες. Ο πρώτος μεγάλος του έρωτας πάνω που αφυπνίζει τις αισθήσεις του, κατακρημνίζεται ως απαγορευτικός για τα χρηστά ήθη. Η κανονικότητα του Θεόφιλου διακόπτεται απότομα και περνά στην εκδίκηση. Η απόρριψη στρέφεται προς την εκμετάλλευση των δεξιοτήτων της πονηριάς και της επιβολής. Το στέρεο κράτος της αμοιβαίας έλξης διαλύεται. Καιρός να φτιάξει τους δικούς του νόμους.

Ο Λάμπρος είναι αγράμματος. Γόνος μιας απορριπτέας κύησης. Αγνώστου πατρός. Στο χωριό αποκαλείται ως «μούλος» ή «ο γιος της αυτηνής». Αναθεματίζει τον εαυτό του απαξιωτικά και τον θεωρεί ένα κακοσουλούποτο χωριατόπαιδο. Ντροπαλό με παθητική στάση. Λόγο παραστήματος διαλέγεται σαν υποψήφιος ΕΣΑτζής. Ύστερα από ανηλεή βασανιστήρια και καψώνια στο Κέντρο Εκπαίδευσης, φτάνει στον πάτο των εξευτελισμών. Από αυτούς αντλεί δύναμη και με σύμμαχο την καλοσιδερωμένη, επιβλητική στολή, μεταμορφώνεται σε αδίστακτο τραμπούκο. Στον δισταγμό μόνο ένα «α» στερητικό χρειάζεται να προσθέσεις για να ξεκουβαριαστεί ο φανατικός θηρευτής που ελλοχεύει στα έγκατα της λογικής. Ο Θοδωρής Ραχιώτης βάζει το μαχαίρι στην πληγή και κατεργάζεται την απύθμενη έκταση του πόνου, απογυμνώνοντας ταμπού και ιδεολογίες. Επί χούντας οι υπηρεσίες ασφαλείας (ΚΥΠ, ΕΣΑ, Αστυνομία και Χωροφυλακή) ήταν ένα καλά οργανωμένο μέτωπο τρόμου. Στελεχωμένο από πρόσωπα που δεν είχαν απορίες. Ούτε είδωλο στον καθρέφτη.

Τους υπόσχονταν ότι μετά τη θητεία, θα έχουν σίγουρη θέση στον Δημόσιο Τομέα. Τα αδικήματα παραγράφονταν. Κουκούλωμα και ασυλία. Οι πελατειακές σχέσεις που κατατρώγουν την κρατική διάρθρωση και στις μέρες μας έχουν παρελθόν βαθύ, στερεωμένο στις καταφαγωμένες πλάτες τόσων και τόσων αγωνιστών. Για τον Θεόφιλο η χούντα είναι το όχημα κοινωνικής αναρρίχησης. Για τον Λάμπρο είναι ένα μέσο αναβάπτισης της εξουθενωμένης αυτοπεποίθησης και παράλληλα η υπηρεσία μιας αναγκαίας όσο και αδιασάλευτης ιεραρχίας. Ωφελιμιστής ο πρώτος, κυνηγόσκυλο ο δεύτερος. Κρίκοι της ίδιας προπαγάνδας, που έδωσε το εναρκτήριο λάκτισμα για ένα υπερτροφικό κράτος, που τα μέλη του αποζητούν εύκολη και γρήγορη εξουσία με οποιοδήποτε κόστος. Το δίλημμα παραμένει έωλο: Γεννιέσαι βασανιστής ή γίνεσαι; Κατά τον Θοδωρή Ραχιώτη η αποκοτιά χτίζεται αργά. Πυροδοτείται από ένα μακρύ φιτίλι ατάκτως ερριμμένο όπου σφίγγεται γύρω από τα πρώτα βήματα της κοινωνικοποίησης του ατόμου. Όμως εκεί που το στάδιο της απόλυτης ελευθερίας του ατόμου, αντεστραμμένο συναντά την αχαλίνωτη εξουσία. Ο ύμνος του αυταρχισμού, ακούγεται στη διαπασών. Το πρώτο μυθιστόρημα του Θοδωρή Ραχιώτη ανατέμνει θαρραλέα το ζόφο, που σφράγισε την πορεία της νεότερης μας Ιστορίας. Μια χαρακιά μνήμης, ένα παράθυρο στο μέλλον.