HAYGH

Από τον ΑΝΤΑΙΟ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΙΔΗ

Δεύτερη συνέχεια στο αφιέρωμά μας για τα βιβλία που κυκλοφόρησαν από το καλοκαίρι και μετά. Ήδη από την περασμένη Κυριακή θα συνειδητοποιήσατε ότι η σοδειά είναι καλή, από τις καλύτερες των τελευταίων χρόνων. Το βιβλίο παραμένει προσιτό, ακόμα κι όταν προσφέρεται σε συσκευασία δώρου - μπορείτε, π.χ., να βρείτε κουτιά με συγκεντρωμένα έργα του Καλβίνο ή του Καμύ ή του Λε Καρέ, ή τόμους με συγκεντρωμένα τρία μυθιστορήματα ενός συγγραφέα, όπως έργα του Ράνκιν. Καλό διάβασμα, κατά προτίμηση με έναν κουραμπιέ στο χέρι.

Χιλιανό μυθιστόρημα. Πάνω που άρχισε να γίνεται διάσημος έξω από τα σύνορα της πατρίδας του, πέθανε σε ηλικία μόλις 50 χρόνων, χωρίς να προλάβει να χαρεί την επιτυχία που σήμερα γνωρίζει σε όλο τον κόσμο. Ο Ρομπέρτο Μπολάνιο θεωρείται πλέον ο σπουδαιότερος Λατινοαμερικανός συγγραφέας της γενιάς που ακολούθησε τη γενιά των Λιόσα και Φουέντες, κυρίως χάρη σε αυτό το πολυσέλιδο αλλά αριστουργηματικό «Οι άγριοι ντετέκτιβ» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου, εκδ. Καστανιώτη). Το μυθιστόρημα ξεκινά σαν μια τυπική αστυνομική αναζήτηση, γρήγορα όμως αλλάζει μορφή και χαρακτήρα και γίνεται ένα πολυπρισματικό έργο φτιαγμένο από την πάστα των πολύ σπουδαίων βιβλίων που ταξιδεύει τον αναγνώστη στις τέσσερις γωνιές της γης σε ένα χρονικό διάστημα μισού περίπου αιώνα κρατώντας τον δέσμιο της γοητείας του.

Μεξικάνικο μυθιστόρημα. Στα σύνορα ΗΠΑ-Μεξικού χιλιάδες κόσμος πηγαινοέρχεται, άλλοτε νομίμως και άλλοτε όχι, αναζητώντας ένα καλύτερο αύριο. Μικρές ανθρώπινες ιστορίες μπλέκονται με απάνθρωπες πολιτικές, η ελπίδα για το αύριο με ένα γενικευμένο μίσος για το σήμερα. Ένας μεγάλος συγγραφέας, ο Κάρλος Φουέντες, αναλαμβάνει μέσα από εννέα διαφορετικές ιστορίες να περιγράψει μια κατάσταση που είναι ταυτόχρονα ανθρώπινη και πολιτική. Τα «Κρυστάλλινα σύνορα» (μτφρ. Μαργαρίτα Μπονάτσου, εκδ. Καστανιώτη) θεωρείται -και είναι- από τα σπουδαιότερα έργα του Φουέντες.

Η Αυστρία των Αψβούργων. Με μεγάλη καθυστέρηση εκδίδονται πλέον τα βιβλία ενός από τους σημαντικούς συγγραφείς του 20ού αιώνα, του Αυστροεβραίου Γιόζεφ Ροτ ο οποίος πέθανε πολύ νέος (45 ετών), στο ξεκίνημα του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Το «Εμβατήριο του Ραντέτσκυ» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, εκδ. Άγρα) θεωρείται από τα καλύτερα έργα του συγγραφέα. Το μυθιστόρημα ασχολείται με την πορεία τριών γενεών μιας οικογένειας - ουσιαστικά με την άνοδο και την πτώση της ίδιας της αυστροουγγρικής αυτοκρατορίας. Κλασικό, σημαντικό έργο.

Ισπανικό μυθιστόρημα. Το «Μέρες και νύχτες» (μτφρ. Κυριάκος Φιλιππίδης, εκδ. Πόλις) του Αντρές Τραπιέγιο είναι ένα μυθιστόρημα για την ήττα αλλά και για την πίστη. Ήρωάς του είναι ένας μαχητής του Ισπανικού Εμφυλίου, ο οποίος αρχίζει την προσωπική του οδύσσεια πηγαίνοντας αρχικά στη Γαλλία και στη συνέχεια στο Μεξικό. Παρότι όλα καταρρέουν γύρω του, νιώθει την ανάγκη να μείνει προσκολλημένος στα ιδανικά για τα οποία αγωνίστηκε, ακόμα κι αν δύσκολα μπορεί κανείς να δικαιολογήσει μια τέτοια επιλογή. Όπως είναι φανερό, το θέμα θα μπορούσε να γραφτεί και από Έλληνα συγγραφέα (αλλά δεν γράφτηκε).

Πολιτικό δοκίμιο. Ο Τσόρτσιλ έπινε πολύ και έπασχε από κατάθλιψη. Ο Τζόνσον έπασχε από μελαγχολία, ο Νίξον ήταν αλκοολικός, κι ο Κέννεντι στην κρίση του κόλπου των Χοίρων πονούσε φρικτά στη μέση του. Ο Μπλερ ήταν υγιής αλλά έπασχε από το λεγόμενο «σύνδρομο της ύβρεως» ήδη από τον πόλεμο της Βοσνίας. Ο λόρδος Ντέιβιντ Όουεν (γιατρός, υπουργός εξωτερικών, συνιδρυτής του βρετανικού σοσιαλδημοκρατικού κόμματος, διαμεσολαβητής στον πόλεμο της πρώην Γιουγκοσλαβίας) στο βιβλίο του «Ασθενείς ηγέτες στην εξουσία» (μτφρ. Ρούλα Κοκολιού, εκδ. Καστανιώτη) αναλύει ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον θέμα: την επίδραση των ασθενειών των ηγετών του κόσμου στις πολιτικές τους πράξεις - στις ασθένειες συμπεριλαμβάνονται και αυτές που προκαλεί η αυθάδεια της εξουσίας. Ενδιαφέρον, διδακτικό και ευκολοανάγνωστο.

Λογοτεχνική κριτική. Τριάντα βιβλιοκρισίες δημοσιευμένες στο περιοδικό Νέα Εστία συγκροτούν αυτόν τον πολυσέλιδο τόμο που υπογράφει η Λίνα Πανταλέων με τον τίτλο «Αναγνωστικά δικαιώματα» (εκδ. Πόλις). Οι βιβλιοκρισίες αφορούν έργα γνωστών συγγραφέων (από τον Μάτεσι, τον Νόλλα και τη Δούκα, ως την Ευσταθιάδη, τον Μπράμο και τον Μαγκλίνη) και λόγω της έκτασής τους αποκτούν τη μορφή μελέτης ενός μεγάλου μέρους της νεοελληνικής λογοτεχνίας.

Τέσσερις ιστορίες από Βρετανία. Όποιος έχει διαβάσει έστω και μια φορά κάτι του Καζούο Ισιγκούρο ξέρει ότι αυτός ο ιαπωνικής καταγωγής Βρετανός συγγραφέας είναι από τους σπουδαιότερους της εποχής μας. Στο νέο του βιβλίο «Νυχτερινά» (μτφρ. Τόνια Κοβαλένκο, εκδ. Καστανιώτη) ο Ισιγκούρο ξεδιπλώνει το ταλέντο του σε πέντε ιστορίες για τη νύχτα και τη μουσική - κάτι σαν τα «Νυχτερινά» του Σοπέν μετασχηματισμένα σε λογοτεχνία. Ο διεθνής Τύπος αφιερώνει σελίδες επί σελίδων στο βιβλίο, πάντα με εγκωμιαστικά σχόλια.

Μυθιστόρημα από τις ΗΠΑ. Ο Ντέιβιντ Λίβιτ ανήκει στην παρέα εκείνων των συγγραφέων που αρέσκονται να μπλέκουν τη μυθοπλασία με την πραγματικότητα. Στο μυθιστόρημά του «Ο υπάλληλος από την Ινδία» (μτφρ. Ανδρέας Μιχαηλίδης, εκδ. Πόλις) μεταφέρεται στο Κέιμπριτζ των χρόνων του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, εκεί όπου μεταξύ άλλων κυκλοφορούν προσωπικότητες σαν τον Λώρενς, τον Ράσελ, τον Κέυνς. Κατά βάση μυθιστόρημα που αγαπάει τα μαθηματικά, το βιβλίο του Λίβιτ πραγματεύεται και άλλα θέματα: τι σημαίνει π.χ. αποικιοκρατία και ιδιοφυΐα, τι σημαίνει ενοχή και σεξουαλική ιδιαιτερότητα, τι σημαίνει πόλεμος και τι ειρήνη.

Ανέκδοτος Εμπειρίκος. Δύο μικρά βιβλία για δύο ανέκδοτα κείμενα του Ανδρέα Εμπειρίκου κυκλοφόρησαν από τις εκδόσεις Άγρα. Το πρώτο, με τίτλο «Ζεμφύρα ή Το μυστικόν της Πασιφάης» ανήκει στην τριλογία «Τα χαϊμαλιά του έρωτα και των αρμάτων» από την οποία γνωρίζαμε μονάχα την «Αργώ ή Πλους αεροστάτου». Σύντομο κείμενο που μοιάζει με επεισόδιο του «Μεγάλου Ανατολικού». Το δεύτερο είναι η διάλεξη που έδωσε ο Εμπειρίκος το 1935 «Περί Σουρρεαλισμού» (και τα δύο βιβλία σε επιμέλεια Γιώργη Γιατρομανωλάκη). Σήμερα, τόσα χρόνια μετά, και ζώντας σε μια Ελλάδα που ακόμα δυσκολεύεται να περάσει τον πανταχού παρόντα συντηρητισμό της, μπορούμε να φανταστούμε πόσο σημαντικός και τολμηρός υπήρξε για την εποχή του ο Εμπειρίκος, τον οποίο δεν «χωρούσαν» ούτε η αριστερά ούτε η δεξιά στην Ελλάδα.

Μικρά ελληνικά κείμενα. Ο Θανάσης Βαλτινός συγκέντρωσε σε ένα βιβλίο 300 σελίδων μια σειρά από μικρά σκόρπια κείμενα που έγραψε με αφορμή διάφορες και διαφορετικές περιπτώσεις. Κάποια διαβάζονται ευχάριστα λόγω της γλώσσας τους, κάποια άλλα λόγω του περιεχομένου τους και κάποια βρίσκονται στον τόμο για λόγους, θα έλεγε κανείς, απλής αρχειοθέτησης. Όπως όμως και να 'χει, το «Κρασί και νύμφες. Μικρά κείμενα επί παντός» (εκδ. Εστία) είναι μια συλλογή που έχει το ενδιαφέρον της, κυρίως γιατί προσθέτει μια άλλη διάσταση για τις σκέψεις και τις εμπειρίες του συγγραφέα στο βασικό κόρπους του έργου του.

Δύο ελληνικά αστυνομικά μυθιστορήματα. Δύο από τους γνωστούς μυθιστοριογράφους αστυνομικών ιστοριών, η Τιτίνα Δανέλλη και ο Φίλιππος Φιλίππου έβγαλαν ταυτόχρονα τα νέα τους πονήματα. Το «Τέσσερα μπαστούνια» της Δανέλλη (εκδ. Καστανιώτη) ξεκινά ως παζλ διαφορετικών ιστοριών που σιγά-σιγά δένονται μεταξύ τους. Το «Ο άντρας που αγαπούσαν οι γυναίκες» του Φιλίππου (εκδ. Πατάκη) ξεκινά ως ερωτική ιστορία με φιλολογικές αναφορές για να καταλήξει στο έγκλημα. Η Δανέλλη τριγυρίζει στα αστυνομικά γραφεία μιας Αθήνας που καίγεται χρησιμοποιώντας κάποιους από τους ήρωες των προηγούμενων βιβλίων της, ο Φιλίππου ταξιδεύει με νέους ήρωες στη Μαύρη Θάλασσα και στη θάλασσα της λογοτεχνίας, σπάζοντας την αφήγησή του με σχεδόν δοκιμιακά κεφάλαια. Και οι δύο κτίζουν τη σασπένς με την άνεση των έμπειρων συγγραφέων.

Δύο κλασικά αγγλοσαξονικά κείμενα. Ένας νέος εκδοτικός οίκος, οι Εκδόσεις Ασβός, δύο μικρά, άκρως φροντισμένα, βιβλία που αξίζουν την προσοχή μας. Το πρώτο είναι ένα ταξιδιωτικό του Μαρκ Τουέιν με τίτλο «Καν-καν, γάτες και πόλεις από στάχτη», κείμενο του 1869, στο οποίο περιλαμβάνεται μεταξύ άλλων κι ένα ταξίδι του σπουδαίου Αμερικανού συγγραφέα στην Ελλάδα. Οι (συχνά πικρόχολες αλλά πάντα με τη χιουμοριστική οξυδέρκεια που τον διέκρινε) παρατηρήσεις του θα σας κεντρίσουν το ενδιαφέρον. Το δεύτερο βιβλίο έχει τον τίτλο «Το ενδιαφέρον αφήγημα της ζωής του Ολόντα Εκουιάνο», όπου Ολόντα Εκουιάνο είναι ένας Αφρικανός που από μικρό τον πούλησαν ως σκλάβο στην Αμερική και, ως ελεύθερος άνθρωπος πλέον, στην Αγγλία του 1789, έγραψε τις εμπειρίες του.

Μυθιστόρημα από την Κούβα. Ο Ντανιέλ Τσαβαρία, Ουρουγουανός με παρελθόν που ταιριάζει περισσότερο σε ιδεολόγο τυχοδιώκτη παρά σε οκνηρό συγγραφέα, ζει χρόνια στην Κούβα. Το πιο πρόσφατο μυθιστόρημά του «Για τα μάτια σου» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος, εκδ. Opera) όμως ταξιδεύει σε πολλές χώρες - φτάνει ως την Αθήνα. Φαντασία, δράση, σασπένς, οξυδερκείς πολιτικές αναφορές, ετερόκλητοι μυθιστορηματικοί ήρωες: ένα κοκτέιλ που εδώ δίνει τα καλύτερα αποτελέσματα.

Καλά Χριστούγεννα