HAYGH

«Είναι ότι κάτι γινόταν, κάτι άλλαζε»

«Δεν ξέραμε ακριβώς τι θέλαμε, αλλά ξέραμε ότι αυτό που έχουμε δεν ήταν καλό, δεν μας έκανε». «Ήταν ένα “ακούστε μας, υπάρχουμε”». Έτσι ερμήνευσαν ο Γιώργος και η Λίνα από το 2ο Πειραματικό Αμπελοκήπων την παρουσία των μαθητών στην εξέγερση του περασμένου Δεκέμβρη.

 

Ο Δημήτρης Παπανικολόπουλος συζητά με το Γιώργο και τη Λίνα.

Συζητά και σχολιάζει τη συμμετοχή των μαθητών ΣΤΟΝ ΠΕΡΣΙΝΟ ΔΕΚΕΜΒΡΗ.

τα γιατί και τα πως της Εξέγερσης

Πολλοί και πολλές προσπάθησαν να ερμηνεύσουν τη μαζική και πληθωρική αυτή παρουσία. Μίλησαν για την κατάσταση της εκπαίδευσης, τη ζωή του εφήβου-μαθητή, την κρίση των θεσμών κοινωνικοποίησης (σχολείο, οικογένεια) στο έδαφος της οποίας αναπτύχθηκε μια επιτρεπτική-ατομικιστική-ηδονιστική κουλτούρα των νέων, μίλησαν για την οικονομική κρίση και τη ματαίωση των προσδοκιών τους που συνδέεται με αυτήν, για την απαξίωση της θεσμικής πολιτικής που αδυνατεί να ικανοποιήσει τα αιτήματα και να επιλύσει τα προβλήματα, καθώς και για πολλούς άλλους παράγοντες. Όλα αυτά είναι λίγο έως πολύ σωστά. Όμως δεν εξηγούν ούτε γιατί τα γεγονότα έλαβαν χαρακτήρα εξέγερσης ούτε γιατί αυτή είχε τέτοια μαζικότητα, τέτοια συγκρουσιακότητα, τέτοια εξέλιξη και τέτοια έκβαση. Όλοι οι παράγοντες που μνημονεύουν οι παραπάνω προσεγγίσεις προϋπήρχαν της εξέγερσης τροφοδοτώντας διάφορα κοινωνικά φαινόμενα, αλλά όχι εξεγέρσεις. Η συσσώρευση /επιδείνωση αυτών των παραγόντων απ’ τη μια και η ύπαρξη μιας αφορμής απ’ την άλλη δείχνουν αρκετές για να ερμηνεύσουν ένα κοινωνικό ξέσπασμα, όχι όμως τη μορφή, την ένταση, την έκταση, τη διάρκεια και την έκβαση αυτού του ξεσπάσματος. Κοινωνικοί αυτοματισμοί δεν υπάρχουν, γι αυτό πρέπει να αποφεύγονται τα λογικά άλματα. Προσπαθήσαμε λοιπόν, με τη βοήθεια του Γιώργου και της Λίνας, να εντοπίσουμε τους συνδετικούς κρίκους, προκειμένου να μην αφήσουμε την ερμηνεία μας έωλη.

vvv

w Έγινε μια δολοφονία 15χρονου μαθητή από ευκατάστατη οικογένεια των βορείων προαστίων, από αστυνομικό, στα Εξάρχεια, χωρίς σοβαρό λόγο. Δε βγάζει κάθε δολοφονία τους μαθητές στο δρόμο. Τι ρόλο έπαιξε καθένας από τους παράγοντες που αναφέρθηκαν στην παραπάνω πρόταση;

Λ: Το βασικό ήταν το «μαθητής».

Γ: Ακόμα και το «βορείων προαστίων» έπαιξε ένα ρόλο. Το ότι δεν ήταν χούλιγκαν, ήταν ένας από μας.

Λ: Και τα Εξάρχεια έπαιξαν ένα ρόλο.

vvv

(Ωστόσο, αν δεν κυκλοφορήσει γρήγορα η σωστή εκδοχή των γεγονότων, πριν προλάβει η κυβέρνηση να αντιδράσει και τα ΜΜΕ να συγκαλύψουν, ενδεχομένως να προληφθεί η έκρηξη. Τα πράγματα όμως πήραν άλλη τροπή.)

Λ: Κυκλοφόρησε προφανώς κατευθείαν με sms.

Γ: Βασικά την άλλη μέρα το έμαθε πολύς κόσμος. Το έδειξαν τα κανάλια…

Λ: Αλλά κυκλοφόρησε και από παρέες πολύ. Στα Εξάρχεια Σάββατο βράδυ είναι πολύς κόσμος και αν είσαι στην ευρύτερη περιοχή του κέντρου κάτι έχει πάρει τα’ αυτί σου. Μετά ήταν πολύ τηλέφωνα από παρέες σε παρέες…κάτι έγινε…[…]

Γ: Προφανώς πολύς κόσμος το έμαθε από την τηλεόραση λόγω και των επεισοδίων της Κυριακής. Την Κυριακή έγινε γνωστό. Παιζόταν παντού …καίγεται η Αθήνα…

vvv

(Από τη έγκαιρη διάχυση της πληροφορίας όμως μέχρι την κινητοποίηση η απόσταση είναι μεγάλη. Η διάθεση υπήρχε:)

Λ: […] νομίζω ότι από πριν ήταν αυτονόητο από όλους ότι δεν γίνεται να πάμε στο σχολείο και να κάνουμε μάθημα. Δηλαδή εγώ θυμάμαι να με παίρνουν τηλέφωνο την Κυριακή το βράδυ παιδιά άσχετα, που ούτε για τα εκπαιδευτικά δεν είχαν κατέβει ποτέ σε πορεία, μπορεί και ιδεολογικά να ήταν σε τελείως άλλο χώρο, να με παίρνουν τηλέφωνο και να μου λένε «δεν είναι δυνατόν να πάμε για μάθημα αύριο».

vvv

(Η θεωρία του αυθόρμητου των κινητοποιήσεων που διατείνεται ότι μπορεί να γεφυρώσει την απόσταση από τη διάθεση κινητοποίησης ως την κινητοποίηση δεν είναι ανεπαρκής ή επιπόλαιη, είναι απλώς εσφαλμένη. Και αυτό γιατί δεν μπορούν «αυθόρμητα» να βρεθούν σε συγκεκριμένο σημείο συγκεκριμένοι άνθρωποι, όπου τους περιμένουν συγκεκριμένοι άλλοι.)

Γ: Για να σου πω συγκεκριμένα για το δικό μου το σχολείο, υπήρχε στους μαθητές ένα κλίμα «τι έγινε», οπότε έρχονταν όλα τα παιδιά ή σε μένα ή στην Έλσα ή σε κάποια άλλα παιδιά που ξέρανε ότι έχουν σχέση με όσα γίνονται στο χώρο [της κινηματικής Αριστεράς] και λέγανε, ας πούμε, «τι θα κάνουμε;», οπότε κατευθείαν δεν είπανε προσευχή…[…] κάναμε συνέλευση, υπήρχε ένα κλίμα (μη φανταστείς τίποτα το φοβερό), βγαίνουμε από το σχολείο και…εγώ το μόνο που θυμάμαι σε κάθε πανεκπαιδευτικό είναι 10-20 άτομα…γυρνάω πίσω και βλέπω 400 άτομα. […]

Λ: Δεν παίρναμε όμως μόνο εμείς τηλέφωνα. Εγώ θυμάμαι να με παίρνουνε άτομα από άλλα σχολεία θεωρώντας αυτονόητο ότι για κάποιο λόγο θα βρεθούμε στα Προπύλαια και θα κάνουμε πορεία ή ότι θα βρεθούμε κάπου και θα κάνουμε πορεία ή ότι κάτι θα γίνει και θεωρούσαν δεδομένο ότι και μεις κάτι αντίστοιχο κάνουμε. Ήτανε δεδομένο από όλους ότι κάτι θα γίνει.

vvv

(Τα τηλέφωνα λοιπόν πήραν «φωτιά» προκειμένου να εξασφαλιστεί η δικτύωση και ο συντονισμός. Γιατί όμως να κατέβουν στο δρόμο όλοι/ες και όχι μερικοί/ές; Γιατί να κατέβουν όλα τα σχολεία και όχι μερικά; Η διάθεση και ο συντονισμός υπήρχε. Κανένα ενδοσχολικό εμπόδιο όμως δεν υπήρχε;)

Λ: Πάντως ήταν πολύ θετικοί οι καθηγητές…

Γ: Μετά μας δώσανε το μικρόφωνο.[…]

Λ: Την Τρίτη ήταν κλειστά τα σχολεία…

Γ: Κλείσαν τα σχολεία και ανοίξανε την Πέμπτη πάλι. Ή την Παρασκευή. Κήρυξε 3ήμερο πένθος ο Στυλιανίδης, οπότε έμειναν κλειστά για τρεις μέρες.

Κινητοποιήσεις και βία

(Έτσι, την Παρασκευή [12/12] το πρωί είχαν φτάσει τα 900 σχολεία [υπό κατάληψη], κάτι τέτοιο. Και στα υπόλοιπα γινόταν αποχή διαρκείας.

Οι μαζικές κινητοποιήσεις ωστόσο δεν είναι απαραίτητο να είναι συγκρουσιακές, πόσο μάλλον βίαιες, ακόμα και όταν υπάρχει οργή.)

 

Λ: Εγώ γενικά ήμουν απόλυτα κατά της βίας. Την Κυριακή [7/12] που είχα γυρίσει στο σπίτι και είδα τα επεισόδια, είπα «γιατί να γίνει αυτό το πράγμα; Γιατί μια πορεία με τόσο κόσμο να καταλήξει έτσι». Μετά, όμως, τη Δευτέρα άρχισα να συνειδητοποιώ γιατί το κάνουν και ότι μάλλον και ‘γω ήθελα να το κάνω, απλά δεν το έκανα, γιατί με αυτό τον τρόπο δεν θεωρώ ότι κερδίζω κάτι. Και έβλεπα και παιδιά γύρω μου που τα ήξερα και ξαφνικά τους έβλεπα να σπάνε ένα τζάμι το βράδυ. Και ήταν πολλοί ακόμα συναισθηματικά φορτισμένοι.

[…]

vvv

w Πάντως μερικές φορές που οι μαθητές ήταν μόνοι τους χωρίς τους «επαγγελματίες της βίας» γίνονταν επεισόδια. Πως φτάναμε ως εκεί;

Γ: Εκεί που υπήρχαν μόνο μαθητές –το έβλεπα δηλαδή- μαζευόντουσαν κάποια άτομα και λέγανε «ξεκινάμε»…όλο το κλίμα ήταν τέτοιο, φαινόταν ότι θα καταλήξει σε σύγκρουση με την αστυνομία…

 

w Αλλά κάποιος πρέπει να το κάνει…

Γ: Κάποιος ξεκίναγε να πετάξει ένα μανταρίνι

Λ: Πετάγανε και στο ψιλοσυμβολικό, ό,τι είχε ο καθένας. Αν πετάξει κάποιος ένα πράγμα, μετά είναι πιο εύκολο να πετάξει κάποιος κάτι πιο χοντρό. Δεν θα ξεκινήσει ο άλλος με την πέτρα απαραίτητα…

w Και απαντάει μετά η αστυνομία…

Λ: Υπήρχε σίγουρα και από τις δυο πλευρές μια…

Γ: Ναι. Ξεκίναγε κάποιος με ένα μανταρίνι, ο άλλος πέταγε κάτι πιο βαρύ, απάνταγε η αστυνομία και κατέληγε σε γενικευμένη σύρραξη. Ενώ στην αρχή μπορεί να μη θέλανε να συμμετέχουν πολλοί μαθητές, συμμετείχανε.

Λ: Βασικά όλοι ψιλοθέλανε, αλλά το συγκρατούσανε. Δηλαδή υπήρχε πολύς θυμός. Εγώ την πρώτη Δευτέρα είχα ψιλοτρομάξει στη ΓΑΔΑ που είχαμε πάει. Έβλεπα γύρω τα πρόσωπα και ήτανε θυμωμένοι, πολύ θυμωμένοι.

vvv

(Είναι προφανές ότι η βία δεν υπήρξε μια εξ αρχής επιλογή των μαθητών, αλλά προϊόν της εσωτερικής δυναμικής κάθε κινητοποίησης και της διαντίδρασης με τις δυνάμεις της τάξης. Ενώ η οργή ήταν πανταχού παρούσα, η βία δεν έκανε πάντα την εμφάνισή της. Σε κάθε περίπτωση αυτή η βία ήταν χαμηλής έντασης, διερευνητική των προθέσεων της αστυνομίας. Πώς έφτασε να καθιερωθεί ως παραδειγματικό ρεπερτόριο δράσης κατά τη διάρκεια της εξέγερσης;)

 

w Τις πρώτες μέρες δηλαδή εσείς εκλαμβάνατε τη στάση της αστυνομίας ως αμυντική και λέγατε μεταξύ σας «τώρα να τους χώσουμε στ’ αυτιά»;

Γ: Ναι υπήρχε πολύ αυτό το κλίμα, από τη στιγμή που δεν απαντάνε μπορούμε να κάνουμε ό,τι θέλουμε.

vvv

w Μαθητές συμμετείχαν σε σπασίματα τραπεζών, πολυεθνικών, καταστημάτων και λοιπών;

Γ: Γενικά απ’ όσο ξέρω από φίλους μου, το κλίμα ήταν «να τα σπάσουμε όλα». Δεν κοιτάζανε αν ήταν πολυεθνικές…

Λ: Ναι, ειδικά οι μαθητές, νομίζω ότι δεν…

Γ: Κάποιος μπορεί να το είχε στο πίσω μέρος του μυαλού του ότι η τράπεζα μας «γαμάει», αλλά μη φανταστείς ότι κάποιος είχε συνειδητά στόχο την τράπεζα. Προφανώς κάποιοι αναρχικοί είχαν στόχο την τράπεζα. Νομίζω ότι οι περισσότεροι μαθητές δεν ήταν καθόλου αρνητικοί απέναντι στα σπασίματα.

Λ: Νομίζω ότι ήταν και απροετοίμαστοι, ότι δεν είχαν σκεφτεί από πριν πως θα αντιδρούσαν σε μια τέτοια περίπτωση. Άμα δεν έχεις κατέβει ποτέ ούτε σε μια πορεία και ξαφνικά γίνεται όλος αυτός ο πανικός είναι πολύ εύκολο να σε παρασύρει στα σπασίματα που ίσως, άμα το είχες σκεφτεί από πριν, να έλεγες ότι μάλλον δε θα το ‘κανες γιατί δεν βγάζει κάτι ή γιατί δεν συμφωνείς και πολύ.

Γ: Όταν ο άλλος δεν έχει κατέβει σε πορεία και βλέπει τον άλλο να τα σπάει, όλο και περισσότερο κόσμο, μπαίνει και σ’ ένα κλίμα «ά, αυτό είναι, αυτό ήρθαμε να κάνουμε».

 

w Ποιοι ήταν αυτοί που ήταν πιο επιρρεπείς στο να παρασύρονται από τις πρακτικές που έβλεπαν στην πορεία;

Γ: Υπήρχανε αυτοί που είχαν κάποια εμπειρία επί του θέματος, από παιδιά που μπορεί να πήγαιναν στο γήπεδο ας πούμε. Υπήρχε αυτό. Ξέρεις τώρα: δημιουργείται ένα κλίμα ενάντια στην αστυνομία στο γήπεδο και αυτό το μεταφέρανε και στις πορείες. Πάντως ήτανε γενικό, δεν είχε σχέση με κάποιες κατηγορίες.

 

w Παιδιά μεταναστών;

Γ: Και παιδιά μεταναστών και πολλά από το Ζεφύρι είχαν κατέβει, παιδιά τσιγγάνων, που έχουν μεγαλώσει μέσα σ’ ένα περιβάλλον βίας, οπότε το βγάζανε προς τα έξω.

vvv

(Απ’ ότι φαίνεται, οι μαθητές1 άδραξαν την ευκαιρία που τους παρουσιάστηκε, με αποτέλεσμα να εμπλακούν σε ποσοστό 51% σε κινητοποιήσεις που εμπεριείχαν κάποια μορφή βίας2. Στο 1/3 δε αυτών των περιπτώσεων, οι μαθητές προέβησαν σε φθορές, παρόλο που απουσίαζαν τελείως οι αναρχικοί.

Τι κράτησε όμως τους μαθητές στους δρόμους σχεδόν δύο εβδομάδες;)

 

Λ: …Είχαν δει ότι αυτό το πράγμα γίνεται σε όλη την Ελλάδα, δεν είμαστε μόνο εμείς, και δεν είναι μόνο οι μαθητές, είναι όλος ο κόσμος.

vvv

Λ: Υπήρχε γενικά το κλίμα ότι κατέβαινες στο δρόμο και ήξερες ότι κάτι θα γίνει, κάπου θα υπάρχει μια συγκέντρωση, κάπου μια πορεία, δε χρειαζόταν καν να πεις «θα βρεθούμε εκεί», κάτι γινόταν συνέχεια.

 

w Αυτό μου το λες σαν καλό, έτσι το εκλαμβάνω εγώ.

Λ: Ναι. Δεν μιλάω απαραίτητα για τα σπασίματα. Είναι ότι κάτι γινόταν, κάτι άλλαζε ας πούμε, νιώθαμε ότι κάτι αλλάζαμε εκείνη την ώρα. Δεν το έχω νιώσει ξανά αυτό, παρόλο που δεν έβλεπες να αλλάζει κάτι ουσιαστικό…

Γ: Ακόμα και αυτοί που δεν συμφωνούσαν με τα σπασίματα σκεφτόντουσαν ότι από το τίποτα προτιμάμε τα σπασίματα, κάπως έτσι.

Λ: Είχαν κατέβει και παιδιά που ήταν πραγματικά «κατά». Τη Δευτέρα στη ΓΑΔΑ είχαν έρθει κάποια παιδιά από το σχολείο μου που εγώ δεν το πίστευα. Που στη συνέλευση είχαν εκφράσει τελείως αντίθετες απόψεις, αλλά παρόλα αυτά ήρθανε.

vvv

w …δε νιώθατε κάποια ικανοποίηση ή περεταίρω ώθηση όταν έβγαιναν δημοσκοπήσεις που αναγνώριζαν την εξέγερση, που σας στήριζε ο ΣΥΡΙΖΑ, ο Ιερώνυμος, ο Παπούλιας, οι κινητοποιήσεις στο εξωτερικό;

Γ: Παίξανε ρόλο, παίξανε μεγάλο ρόλο…

Λ: Αλλά σίγουρα πιο μεγάλη εντύπωση μου είχε κάνει που έβλεπα κόσμο στο δρόμο, άνθρωποι 40-50 χρονών μας σταματούσανε, μας μιλούσανε, μας λέγανε «μπράβο, και ‘μεις μαζί σας είμαστε, μη μας βλέπετε απέναντί σας, καταφέρατε αυτό που δεν είχαμε καταφέρει εμείς, συγνώμη που σας αφήσαμε τα πράγματα έτσι, γιατί εμείς φταίμε γι αυτό». Εμένα αυτό με είχε αγγίξει περισσότερο, γιατί το έβλεπα. Το άλλο είναι κάτι απρόσωπο.

 

w Γονείς;

Γ: Ανάλογα κιόλας, αλλά αν δεν ήταν σε ένα κλίμα «υπέρ», ένα κλίμα κατανόησης υπήρχε σίγουρα. Δηλαδή καταλαβαίνανε οι περισσότεροι. Και στο συντονιστικό έρχονταν κάποιοι και έλεγαν «είμαι γονιός 45 χρονών» και «μπράβο σας». Αυτό.

Πώς γινόταν ο συντονισμός

(Η εσωτερική και εξωτερική στήριξη που έλαβαν οι μαθητές τους βοήθησε να συνεχίσουν. Μη φανταστείτε όμως ότι τα πράγματα αφέθησαν στην τύχη τους. Αντιθέτως, ο συντονισμός και η δικτύωση γνώρισαν σημαντική αναβάθμιση, όπως θα δούμε στη συνέχεια.)

 

Γ: Το ΣΑΣΑ (σημ.:Συντ. Αγώνα Σχολ. Αθήνας-επιρροή της ΚΝΕ) πάτησε πάνω στις προϋπάρχουσες δομές του. Εμείς μετά από μια πορεία, όπου έσπασε το μπλοκ μας λόγω επεισοδίων, χημικών και λοιπά, φτιάξαμε ένα μικρό συντονιστικό στο 1ο Πειραματικό της Πλάκας, όπου είπαμε «βάζουμε για αρχή τρεις δράσεις και βλέπουμε». […] Φτιάξαμε και το blog. Έφτασε να έχει επισκεψιμότητα 5.000 μοναδικές επισκέψεις την ημέρα. Ξεκίνησε από 500 και κάθε μέρα έπαιρνε από ένα χιλιάρικο.

[…]

w Στη διάρκεια των πρώτων εβδομάδων που έγινε η εξέγερση από πού παίρνατε ενημέρωση;

Λ: Από παντού.

Γ: Δηλαδή, μ’ έπαιρναν τηλέφωνο οι φίλοι μου, «εμείς θα κάνουμε αυτό, εσείς τι θα κάνετε;», και γενικά παίρνανε τηλέφωνα διάφοροι μαθητές, ή διάβαζες στο indymedia ότι κάτι γίνεται (όχι ότι γράφανε οι μαθητές στο indymedia), και κάπως έτσι ήταν η ενημέρωση, ήταν κάπως μετέωρο…

Λ: Μηνύματα…

Γ: Σε παίρναν από παντού τηλέφωνο, είχαμε φτιάξει και το συντονιστικό που στέλναν τα παιδιά μηνύματα στα κινητά μας ή στο site ή στο mail του συντονιστικού: «να το συνεχίσουμε», «εμείς κάναμε κατάληψη εκεί», «εμείς εδώ» και κάπως έτσι.

vvv

(Ο συντονισμός όμως μπορεί να εξασφαλίσει απλώς τη συνέχεια, όχι και τη μαζικότητά τους. Τι ήταν τότε αυτό που την αναπαρήγαγε σε σημαντικό βαθμό; Τα παρακάτω αποσπάσματα είναι αποκαλυπτικά.)

 

w Απ’ ότι δηλαδή καταλαβαίνω το ότι κάτι θα γίνει ή ότι κάτι γίνεται έπαιζε κάποιο ρόλο στην απόφαση του καθενός/μίας να συμμετάσχει. Στις πορείες του ΚΚΕ αυτό δεν υπήρχε.

Γ: Καθόλου. Και αυτό φάνηκε τη Δευτέρα (15/12) που εμείς είχαμε καλέσει στη ΓΑΔΑ και το ΣΑΣΑ στο Υπουργείο Παιδείας στο Μαρούσι, όπου δεν κατάφερε να κινητοποιήσει ούτε τους δικούς του. Στο Μαρούσι ήταν 100-200 άτομα και στη ΓΑΔΑ ήταν 10.000. Δηλαδή μέχρι και οι Κνίτες ήρθανε στη ΓΑΔΑ.

 

w Για ποιο λόγο πιστεύετε;

Γ: Τους φάνηκε αποξενωμένο εντελώς, ενώ για τη ΓΑΔΑ υπήρχε κάλεσμα από όλους. Ενώ στο κέντρο γίνεται χαμός, οι άλλοι καλούν στο Μαρούσι.

 

w Υπήρχαν περιπτώσεις όπου οι Κνίτες τελείωναν την πορεία και έρχονταν και στην άλλη πορεία;

Γ: Κάποια παιδιά ναι, σίγουρα. Δηλαδή εγώ ξέρω από φίλους μου Κνίτες, ότι τελείωναν την πορεία του ΚΚΕ και μετά έρχονταν στη δική μας ή μπορεί να μην πήγαιναν καν στην πορεία του ΚΚΕ

Λ: Το ΚΚΕ το είχε χάσει εξαρχής το παιχνίδι.

Γ: Απέτυχε να συσπειρώσει ακόμα και τους δικούς του. Είχε μεγάλο πρόβλημα. Ξέρω πολλά παιδιά που φύγαν από την ΚΝΕ το Δεκέμβρη και δεν ξαναπάτησαν.

[…]

w Ο συσχετισμός δύναμης μεταξύ των δύο συντονιστικών, αλλά και των άλλων μικρότερων, ποιος ήτανε;

Γ: Το συντονιστικό «Αλέξανδρος Γρηγορόπουλος», ενώ είχε πολύ λιγότερο κόσμο οργανωτικά, στις πορείες και σ’ αυτά είχε πολύ περισσότερο κόσμο.

Λ: Εγώ πιστεύω ότι τα συντονιστικά δεν γίνεται να λειτουργήσουν ως συντονιστικά που βγαίνουν απ’ τη βάση. Δεν πιστεύω ότι μπορεί να γίνει στους μαθητές. Δεν γίνεται το κάθε σχολείο να κάνει εκλογές, να βγάλει έναν εκπρόσωπο που θα συμμετέχει στο συντονιστικό…

Γ: Και λόγω ηλικίας…

Λ: Λόγω ηλικίας, χρόνου, συγκρότησης. Δεν γίνεται αυτό το πράγμα. Αν γίνει θα γίνει «άντε όσοι μείναμε μετά την πορεία να το κάνουμε». Προφανώς θα είμαστε 20 άτομα. Πάντως στις δράσεις ερχόντουσαν. Και μας δεν μας ενδιέφερε οπωσδήποτε η συγκρότηση ενός συντονιστικού. Ντάξει, θα ήταν καλύτερο αν στις συνελεύσεις είμαστε περισσότεροι, αλλά περισσότερο νόημα έχει μέσα στο Δεκέμβρη να έρχεται κόσμος σ’ αυτές τις δράσεις…

[…]

w Πιστεύεις δηλαδή ότι επειδή δεν ήταν καθοδηγούμενο και πολύ οργανωμένο, αλλά αυθόρμητο, αυτό ήταν η δύναμή του;

Λ: Ναι.

w Και ότι αν κινούμασταν σε μια κατεύθυνση πιο οργανωμένη, πιο συγκροτημένη, κάτι θα χάναμε;

Λ: Ναι.

Γ: Ναι, αρκετά. Εμείς θέλουμε να κάνουμε αυτό, αλλά ο περισσότερος κόσμος δεν το σκέφτεται έτσι. Έχει άλλα πράγματα στο μυαλό του. Εμείς είχαμε κάποια πράγματα στο μυαλό μας να κάνουμε, αλλά ξέραμε ότι ο κόσμος δεν θα το ακολουθούσε.

Λ: Ήταν και πολύ λεπτά τα όρια του «καθοδηγείς» και του «καπελώνεις»…

 

w Ήταν κάτι που δεν θέλανε ούτε να τ’ ακούσουνε δηλαδή.

Λ: Ούτε εμείς θέλαμε να τ’ ακούσουμε. Προφανώς τις δύο πρώτες βδομάδες δεν τίθεται τέτοιο θέμα, αλλά μετά που άρχισε σιγά-σιγά να φθίνει το σκεφτόσουνα, «τι κάνω, τι δεν κάνω».

w Οι μαθητές θα μπορούσαν να αυτοργανωθούν ή να συνεργαστούν με οργανώσεις ή κόμματα προκειμένου να προωθήσουν τα αιτήματά τους; ή αυτό είναι ένα σενάριο που δεν σας περνούσε καν απ’ το μυαλό;

Γ: Γενικά υπήρχε ένα κλίμα «στο διάολο όλοι». Υπήρχε πολύ αυτό. «Δε βρίσκω διαφορά και… ντάξει μπορεί να λένε ότι μας στηρίζουν, αλλά δεν ξέρεις…»

Λ: «Και αυτοί φταίνε…»

Γ: Ήταν λίγο σύγκρουση γενεών δηλαδή, μαθητές εναντίον όλων των υπολοίπων.

Λ: Επίσης δεν ήταν ομοιογενείς, δεν είχαν όλοι οι μαθητές την ίδια άποψη. Τους ένωνε το ότι ήταν θυμωμένοι. Αλλά το με ποιον θα ήτανε και εναντίον ποιου δεν ήταν το ίδιο για όλους. Υπήρχαν πολύ διαφορετικές απόψεις.

[…]

w Σε πάρα πολλές κινητοποιήσεις που οι αναρχικοί είχαν το γενικό πρόσταγμα συμμετείχαν οι μαθητές. Υπήρχε μία σύμπλευση και σε επίπεδο μορφών δράσης πολλές φορές. Αυτό πως προέκυψε;

Γ: Νομίζω συνδεότανε με το αίτημα για γενική ελευθερία και μακριά από θεσμούς και κόμματα και εκεί υπήρχε σύνδεση με τους αναρχικούς. Όχι απαραίτητα ότι συμφωνούσαν, αλλά έβλεπαν ότι οι αναρχικοί δεν υπηρετούν κάποιο κόμμα, υπηρετούν τον εαυτό τους…

Λ: Ήταν πιο εκτός του συστήματος.

Αιτήματα - στόχοι

(Είναι θεωρούμε «ηλίου φαεινότερο» ότι η μαζικότητα δεν προέκυπτε, αλλά εξασφαλιζόταν στη βάση συγκεκριμένων επιλογών τόσο αναφορικά με τις οργανωτικές δομές όσο και αναφορικά με το βαθμό συγκρουσιακότητας.

Για ποιο λόγο όμως συγκρούονταν μαζικά οι μαθητές και όλοι οι άλλοι; Τι προσπαθούσαν να πετύχουν ύστερα από τη δολοφονία του Αλ. Γρηγορόπουλου;)

Γ: …Το κλίμα και με τα επεισόδια της κηδείας αναζωπυρώθηκε και φορτίστηκε ακόμα περισσότερο.

w Δηλαδή η αρχική καταστολή ανατροφοδοτούνταν από τις «μαλακίες» που έκανε η αστυνομία στη συνέχεια; Αυτό δηλαδή που συζητιόταν μεταξύ των μαθητών ήταν «στην τάδε πορεία που έβγαλε όπλο ο άλλος, εκεί που έριξε ψηλά, εκεί που χτύπησε, εκεί που έδειρε και λοιπά;»

Γ: Ναι

[…]

Λ: Ντάξει στην αρχή ήτανε μόνο αυτό. Μετά βγήκε ένα καταπιεσμένο πράγμα από όλα.

 

w Όπως;

Γ: Βγήκε το θέμα «φροντιστήρια όλη μέρα». Βγήκε πολύ αυτό.

Λ: «Δε ζούμε ζωή»…

Γ: Ναι, το «μας γαμάτε τη ζωή» βγήκε πολύ. Απ’ όλους τους μαθητές. Σε μια βδομάδα άρχισε να βγαίνει αυτό, ενώ τις πρώτες μέρες ήταν ενάντια στην αστυνομία. Μετά άρχισαν να βγαίνουν συνολικότερα οι συνθήκες που βιώνουμε.

Λ: Ένα άλλο που μας εξόργισε ήταν ότι μας αγνοούσαν γενικά. Ήταν ένα «ακούστε μας, υπάρχουμε». Ίσως και αυτή η κατηγορία τόσα χρόνια, η «γενιά του καναπέ» ή το ένα το άλλο, να βγήκε σε κάποιο βαθμό. Δεν φταίμε εμείς γι αυτό που ζούμε τώρα. Ότι εσείς μας το αφήσατε έτσι.

 

w Πως θα ήταν η ζωή χωρίς πρόβλημα;

Λ: Δεν ήταν ότι υπήρχε κάποιο συγκεκριμένο πλάνο στο μυαλό καθενός για το πώς το θέλουμε εκτός από γενικά στα οποία δεν διαφωνεί κανένας. Δεν ξέραμε ακριβώς τι θέλαμε, αλλά ξέραμε ότι αυτό που έχουμε δεν ήταν καλό, δεν μας έκανε.

[…]

w Κάποιο αίτημα, που αν ικανοποιούνταν θα είχε κάποιο αντίκτυπο στη συνέχεια των μαθητικών κινητοποιήσεων, υπήρχε;

Λ: Δεν νομίζω ότι υπήρχε.

Γ: Ναι τα θέλαμε αυτά που λέγανε τα αιτήματα, αλλά δε νομίζω ότι μπορούσαν να παίξουν κάποιον εκτονωτικό ρόλο.

Λ: Ίσως τις πρώτες-πρώτες μέρες, αν δείξει μία κίνηση…κάπως ίσως να μετριαζόταν. Αν είχε άλλη αντιμετώπιση η αστυνομία, ίσως. Αλλά μετά… ακόμα και αν σου έλεγαν «σου αλλάζουμε ολόκληρο το εκπαιδευτικό σύστημα», δεν θα σ’ ένοιαζε.

Γ: Τις πρώτες μέρες η αστυνομία είχε πιο αμυντική στάση και καθόταν κι έτρωγε τις πέτρες και δεν απάνταγε. Έτσι βοήθησε να μη δυναμιτιστεί η κατάσταση, αλλά μετά τους βγήκε ο κακός εαυτός, να το πω έτσι, και είχε αντίκτυπο.

w Δηλαδή, όσον αφορά στα αιτήματα, ό,τι υπήρχε στον αέρα το βάζατε μέσα…

Γ: Ναι αυτό. Δεν ήταν ότι διεκδικούσαμε κάτι συγκεκριμένο. Κανείς για παράδειγμα δεν είχε στο μυαλό του ότι θέλουμε να καταφέρουμε ν’ αφοπλιστεί η αστυνομία.

w Και τα αιτήματα αυτά ήταν προϊόν των οργανωμένων συνιστωσών;

Γ: Ναι, τα αιτήματα ήρθαν λίγο από τα πάνω, δε βγήκαν από τα κάτω. Δε νομίζω ότι ένας μαθητής 15 χρονών έχει στο μυαλό του ν’ αφοπλιστεί η αστυνομία.

Λ: Ήταν πολύ μεγαλύτερα αυτά που θέλαμε, αλλά δεν νομίζω ότι μπορούσαμε να τα εκφράσουμε αφηρημένα.

w Να καταρριφθεί η βάση του 10 όμως ήτανε ένα αίτημα δικό σας.

Λ: Ντάξει στα εκπαιδευτικά ψιλομπαίνανε τα γνωστά. Αλλά και αυτά δεν ικανοποιούσανε κανέναν.

w Δηλαδή, όσο υπήρχε εξέγερση στην Ελλάδα μένανε και οι μαθητές στο παιχνίδι με ορίζοντα, ας πούμε, τα Χριστούγεννα.

Γ: Ναι κάπως έτσι.

[…]

w Εσείς που ανήκετε σε οργανωμένες συνιστώσες τι λέγατε προκειμένου να συνεχιστούν οι κινητοποιήσεις;

Γ: Εγώ πιστεύω ότι θέλαμε να συνεχιστούν οι κινητοποιήσεις, πιο πολύ όμως για να βάλουμε περισσότερο κόσμο να σκεφτεί, όχι για να πετύχουμε κάτι συγκεκριμένο.

Λ: Και επειδή υπήρχε ακόμα κόσμος που συμμετείχε δεν σκεφτόσουν να το σταματήσεις αυτό με κάποιο τρόπο, όσο έβλεπες ότι τραβούσε.

w Και τι λέγατε; Τώρα για ποιο πράγμα πάμε; Με τι ορίζοντα;

Λ: Έβγαινε, ήταν συνεχόμενο…

[…]

w Θα επιστρέφατε στα σχολεία λίγες μέρες πριν τις διακοπές; Υπήρχε τέτοια σκέψη;

Λ: Δεν μπορούσαμε…

Γ: Ήταν πολύ εκτονωτικές οι διακοπές. Πιστεύω ότι όλοι πήγαν για διακοπές και το μόνο που συζητούσαν ήταν αυτό. Λίγες μέρες πριν τα Χριστούγεννα είχε αρχίσει ούτως ή άλλως να ξεφουσκώνει το μεγάλο κύμα. Και μετά πολλοί κάνανε σκέψεις για το τι θα γίνει μετά, από Ιανουάριο. Είχε οριστεί και πανεκπαιδευτικό, αλλά όλοι το καταλαβαίνανε ότι μετά τις διακοπές δεν θα είναι ίδια τα πράγματα. Είχε καταλαγιάσει κάπως η οργή.

Λ: Εμείς δεν κάναμε μάθημα πριν τα Χριστούγεννα. Μόνο την τελευταία μέρα μπήκαμε στις αίθουσες και απλώς συζητούσαμε αυτό.

vvv

(Στα τελευταία αυτά αποσπάσματα ενυπάρχει και ο κύριος λόγος της απότομης εξεγερσιακής ύφεσης: η έλλειψη προγραμματικού στόχου που θα μπορούσε να δώσει νέα ώθηση στις κινητοποιήσεις. Αλλά…)

 

Λ: …δεν είχαν όλοι οι μαθητές την ίδια άποψη. Τους ένωνε το ότι ήταν θυμωμένοι. Αλλά το με ποιον θα ήτανε και εναντίον ποιου δεν ήταν το ίδιο για όλους. Υπήρχαν πολύ διαφορετικές απόψεις.

[…]

 

Γ: Δε νομίζω […] να σκεφτόταν κάποιος τι γινόταν πολιτικά. Ο μαθητής σκεφτόταν «εγώ κάνω αυτό», χωρίς να βλέπει τον εαυτό του να εντάσσεται σε κάποιο ιδιαίτερο πολιτικό σχέδιο.

[…]

Γ: Δες το και έτσι: δεν υπήρχαν τα πολιτικά υποκείμενα που θα στηρίζανε κάτι τέτοιο. Ακόμα και ο ΣΥΡΙΖΑ, παρόλο που ήταν με την εξέγερση και τα λοιπά, δεν κατάφερε να στηρίξει κάτι με συνέχεια.

Λ: Και έπρεπε ν’ αλλάξει μορφή. Αλλά δεν καταφέραμε να το μετουσιώσουμε σε κάτι άλλο.

 

w Το επιδιώξατε;

Λ: Είδαμε ότι δεν τραβούσε. Νομίζω ότι στους μαθητές είναι περιορισμένα τα πράγματα που μπορούν να γίνουν σε κεντρικό επίπεδο. Δε νομίζω ότι θα μπορούσαμε να έχουμε κάποια αιτήματα. Ήταν ευθύνη μας, αλλά δεν ξέρω κατά πόσο αυτό ήταν εφικτό.

vvv

(Η προγραμματική δυστοκία και η αδυναμία προσδιορισμού των μέσων (εξωθεσμικών ή θεσμικών δεν έχει σημασία) κατέστησε αδύνατη τη μακρόχρονη κινητοποίηση ή την δυναμική επαναφορά μετά τις γιορτές. Στον τερματισμό της εξέγερσης και στην γρήγορη εμπέδωση της κανονικότητας έπαιξε φυσικά μεγάλο ρόλο και το κύμα τρομοκρατικών ενεργειών, που εκμεταλλεύτηκε στο έπακρο η κυβέρνηση για να επιβάλλει το νόμο και την τάξη.)

 

Λ: … προσπαθούσαν να μας βάλουν σ’ ένα ρόλο απολογητικό, ότι εμείς κατά κάποιο τρόπο φταίμε, γιατί εμείς θέλουμε να συνεχίσουμε τις κινητοποιήσεις, ενώ υπάρχει ένα θέμα με τρομοκρατία, με επιθέσεις σε αστυνομικούς και λοιπά…

Γ: Και μετά από αυτό άλλαξε και η στάση της αστυνομίας πάρα πολύ. Από κει που ήταν πιο αμυντική, μετά τον πυροβολισμό έγινε πιο επιθετική.

 

1 Μιλάμε για τους μαθητές που συμμετείχαν στο πλειοψηφικό μπλοκ, όχι αυτό του ΚΚΕ

2 53 στις 104, καθώς δεν συμπεριλαμβάνουμε τις καταλήψεις