HAYGH

Συνέντευξη στον ΝΙΚΟ ΓΕΩΡΓΑΚΑΚΗ

Ο κ. Ντίνος Μανιατόπουλος πρώην διευθυντής ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι ένας από τους πλέον έμπειρους παράγοντες στα ενεργειακά ζητήματα. Μιλώντας στην "ΑΥΓΗ" χαρακτηρίζει σημαντικής προτεραιότητας έργο την κατασκευή του αγωγού Μπουργκάς - Αλεξανδρούπολη διότι η συγκεκριμένη επένδυση η οποία μάλιστα χρηματοδοτείται και από την Ε.Ε. Βελτιώνει τον γεωπολιτικό ρόλο της Ελλάδας δημιουργεί απασχόληση και ανάπτυξη οικονομικών δραστηριοτήτων και υπογραμμίζει: Ο αγωγός πρέπει να αποτελεί σημαντική προτεραιότητα για την ελληνική πλευρά και οποιαδήποτε προσπάθεια βελτίωσης της συμφωνίας να μην αγνοεί ότι οι συνθήκες αλλάζουν και ότι το κρίσιμο σημείο μη δυνατότητας αναστροφής δεν έχει ξεπεραστεί.

* Μπορεί να εκτιμηθεί ότι η συμφωνία για τον αγωγό Μπουργάς - Αλεξανδρούπολη αποκλίνει από τις συνήθεις συμφωνίες και η Ελλάδα υπέγραψε μία συμφωνία Λεόντιο υπέρ της Ρωσίας;

Νομίζω ότι απάντηση στο ερώτημά σας δεν μπορεί να δοθεί παρά στο πλαίσιο των γενικών και απαρέγκλιτων αρχών κάθε ενεργειακής πολιτικής που είναι η διαφοροποίηση των πηγών ενέργειας, δηλαδή των γεωγραφικών περιοχών παραγωγής, των μορφών πρωτογενούς ενέργειας αλλά και των δρόμων ανεφοδιασμού. Μόνον τότε επιτυγχάνεται η πρωταρχική συνθήκη για κάθε οικονομική και κοινωνική λειτουργία και πρόοδο που είναι η ενεργειακή ασφάλεια: Ασφάλεια εφοδιασμού για τον καταναλωτή αλλά και ασφάλεια διάθεσης του προϊόντος για τον παραγωγό.

Η αγορά του αργού πετρελαίου είναι λιγότερο εξαρτημένη από πηγές και «δρόμους ενέργειας», δηλαδή αγωγούς. Σήμερα, η εξάρτηση από τον ΟΠΕΚ ή από άλλη περιοχή είναι μικρότερης σημασίας σε συνθήκες σχετικής επάρκειας, ενώ οι ανοικτές θαλάσσιες οδοί διακίνησης πετρελαίου δημιουργούν συνθήκες σχετικής σταθερότητας.

Η κατάσταση είναι λίγο διαφορετική για τις χώρες παραγωγούς πετρελαίου γύρω από τη Μαύρη Θάλασσα, αφού το προϊόν τους μεταφέρεται στις διεθνείς αγορές με πλοία που δεν έχουν άλλη διέξοδο παρά τα Στενά του Βοσπόρου - Δαρδανελλίων. Η διακίνηση των μεγάλων αυτών ποσοτήτων αργού εξαρτάται από παράγοντες τόσο γεωπολιτικούς, με κυρίαρχο τον έλεγχο της Τουρκίας, όσο και φυσικούς / λειτουργικούς όπως η ασφάλεια ναυσιπλοΐας και οι κανόνες πρόληψης ατυχημάτων με σοβαρότατες περιβαλλοντικές και άλλες επιπτώσεις, αλλά και οικονομικές επιπτώσεις αφού το κόστος μεταφοράς επηρεάζεται από τις πολυήμερες καθυστερήσεις διέλευσης από τα Στενά των πετρελαιοφόρων και από το αναγκαστικά περιορισμένο μέγεθος των πλοίων.

Από την απλή αυτή παρατήρηση ξεκίνησε η (ελληνική) ιδέα παράκαμψης των Στενών με αγωγό. Η ιδέα, παρά τη μεγάλη - ουσιαστική αξία της, χρειάσθηκε χρόνια «ωρίμανσης». Η υποστήριξή της από τον αμεσότερα ωφελούμενο που είναι η Ρωσία ήταν χαλαρή, οι αντιδράσεις κάθε τύπου μεγάλες, η σχετική οικονομικότητά της αμφισβητήθηκε. Τελικά έτυχε αποδοχής από την αγορά και «ευλογίας» - ενίσχυσης από την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις ΗΠΑ. Αποτελεί δε επιτυχία για τη χώρα μας η επιλογή της όδευσης Μπουργκάς - Αλεξανδρούπολη έναντι άλλων εναλλακτικών. Η λύση αυτή διαφοροποιεί την εξάρτηση της παραγωγού Ρωσίας από τον τουρκικό «έλεγχο» και χρειάσθηκε η δυναμική υποστήριξη του ίδιου του προέδρου Πούτιν για να φθάσουμε στην σημερινή κατάσταση της έναρξης υλοποίησης.

Τώρα, προσπαθώντας να απαντήσω στο ερώτημά σας, θα έλεγα ότι το θέμα των όρων, της κατανομής του οφέλους και τελικά ποιο από τα μέρη ευνοεί η συμφωνία, είναι πρωτίστως συνάρτηση της αξιολόγησης των θετικών προσδοκιών κάθε πλευράς.

Έτσι, η χώρα μας πρέπει να αναμένει από μια τέτοια συμφωνία κύρια τη βελτίωση του γεωπολιτικού της ρόλου, το έσοδο από το δικαίωμα διέλευσης του προϊόντος και, νομίζω ακόμα πιο σημαντικό, την αύξηση της απασχόλησης και την ανάπτυξη οικονομικών δραστηριοτήτων συνδεδεμένων άμεσα ή έμμεσα με την επένδυση στην περιοχή της Αλεξανδρούπολης. Ανάλογα πλεονεκτήματα πρέπει να αναμένει και η βουλγαρική πλευρά.

Από την άλλη πλευρά, η Ρωσία με τη συμφωνία αυτή αφενός μειώνει την εξάρτηση της «ροής» αργού από τα Στενά και γενικότερα από την Τουρκία, αφετέρου αποκτά μία οιωνεί προέκταση του δικτύου μεταφοράς του αργού πετρελαίου της στη Μεσόγειο με σαφή πλεονεκτήματα ασφάλειας διάθεσης και οικονομικότερης μεταφοράς. Η Ρωσία (μέσω εταιρειών που συμμετέχουν στο Σχέδιο) είναι ο κατά πλειοψηφία μέτοχος της επένδυσης, ταυτόχρονα ο ιδιοκτήτης του μεταφερόμενου προϊόντος και επιπλέον ο διαχειριστής που έχει την πλήρη ευθύνη πλήρωσης του αγωγού - και δεν θα μπορούσε να μην την έχει.

Εκτιμώ λοιπόν λογικό η ρωσική πλευρά, ως μέτοχος πλειοψηφίας και διαχειριστής του αγωγού, άρα και της οικονομικά αποδοτικής λειτουργίας του, να δίνει εγγυήσεις, λειτουργικές και οικονομικές, αντίστοιχες του ρόλου της. Αντίστοιχα, οι μέτοχοι της μειοψηφίας θα πρέπει να μην περιορίζονται σε διεκδίκηση οικονομικού οφέλους, αλλά να έχουν εγγυήσεις για εξασφάλιση της πληρότητας λειτουργίας του αγωγού - χωρίς την οποία προφανώς δεν θα υπάρχει και οικονομικό όφελος. Ίσως οι εγγυήσεις αυτές να θεωρούνται αυτονόητες, όμως σε συνθήκες του μέλλοντος μπορεί να μην είναι.

Γεγονός είναι ότι σήμερα η συμφωνία υπάρχει και ότι το θέμα στο οποίο αναφέρθηκα - και δεν είναι το μόνο - μπορούν να θεωρηθούν διαπραγματευτικές αποτυχίες της ελληνικής (και βουλγαρικής) πλευράς. Γνώμη μου είναι όμως ότι ούτε εύκολα μπορούν να βελτιωθούν, ούτε μπορούν να χαρακτηρίσουν τη συμφωνία ασύμφορη για την ελληνική πλευρά. Κι αυτό γιατί πιστεύω ότι ο αγωγός πρέπει να αποτελεί σημαντική προτεραιότητα για την ελληνική πλευρά και οποιαδήποτε προσπάθεια βελτίωσης της συμφωνίας να μην αγνοεί ότι οι συνθήκες αλλάζουν και ότι το κρίσιμο σημείο μη δυνατότητας αναστροφής δεν έχει ξεπερασθεί.

* Από κάποιες πλευρές και πρόσφατα από την κυβέρνηση φαίνεται ότι υπάρχει προβληματισμός για τυχόν περιβαλλοντικές επιπτώσεις από τον αγωγό Μπουργκάς - Αλεξανδρούπολη. Τα σχετικά προβλήματα δεν είναι αντιμετωπίσιμα;

Τα θέματα των περιβαλλοντικών επιπτώσεων από οποιοδήποτε ενεργειακό ή βιομηχανικό έργο είναι υπαρκτά, σημαντικότατα αλλά αντιμετωπίσιμα.

Έχουμε υπεύθυνη κυβέρνηση, νόμους και ελεγκτικές αρχές, άρα ο τυχόν προβληματισμός είναι θεμιτός και νομίζω ότι πρέπει να συνοδεύεται από αντίστοιχες ενέργειες. Καμία συμφωνία δεν είναι πάνω από τους νόμους και τις τυχόν αντιδράσεις των τοπικών κοινωνιών.

Η μακρά εμπειρία μου στον κλάδο των πετρελαιοειδών και γενικότερα της ενέργειας με κάνει να πιστεύω ότι μόνον όταν η Πολιτεία αμελεί υπάρχουν επιπτώσεις μη αντιμετωπίσιμες. Στη χώρα μας γνωρίζω πολύ καλά τεράστια υπαρκτά προβλήματα από πετρελαϊκές ή άλλες εγκαταστάσεις που δυστυχώς αντιμετωπίζονται με ανοχή και είναι λογικό αυτή η αντιμετώπιση κάνει τους πολίτες καχύποπτους και ανήσυχους απέναντι σε κάθε νέο έργο.

Όμως, είμαι βέβαιος ότι η σημερινή κυβέρνηση θα δείξει μηδενική ανοχή σε περιγραφές νόμων, κανονισμών κ.λπ. που αφορούν σε περιβαλλοντικές επιπτώσεις.

* Οι πρωτοβουλίες γειτονικών χωρών (π.χ. Τουρκίας, Βουλγαρίας κ.λπ.) και ειδικά η αναβάθμιση σχέσεων Ρωσίας-Τουρκίας τι επίπτωση μπορεί να έχουν στο συγκεκριμένο project;

Αναφέρθηκα ήδη στις πιθανές επιπτώσεις στο έργο από αλλαγή συνθηκών, με δεδομένο ότι, παρά την πρόοδο, το σημείο μη αναστροφής δεν το έχουμε αγγίξει.

Κατά την γνώμη μου η τυχόν οριστικοποίηση της συμφωνίας προώθησης ρωσικού αργού στον (υπό)λειτουργούντα ήδη αγωγό Baku-Tbilisi-Ceyhan, με διασύνδεσή του με την Σαμψούντα, θα αποτελέσει καίριο πλήγμα για το έργο Μπουργκάς - Αλεξανδρούπολη. Η Τουρκία έχει κάθε λόγο να επιδιώξει μια τέτοια λύση, θα προσφέρει πολλά, αλλά δεν μπορώ να αντιληφθώ το γιατί η ρωσική πλευρά θα προέκρινε με γεωπολιτικά κριτήρια μια τόσο μεγάλη εξάρτηση από την Τουρκία.

Όμως, όλα μπορούν να συμβούν στο πολύπλοκο πλέγμα των ρωσοτουρκικών ενεργειακών, και όχι μόνον, σχέσεων με προεξάρχοντα τον ρόλο του φυσικού αερίου, και μάλιστα με συνεκτίμηση των σταθερά αντιρωσικών βουλγαρικών θέσεων, αλλά και των μηνυμάτων για πιθανή αναθεώρηση της ελληνικής θέσης για τον αγωγό.

* Αν μιλήσουμε τώρα για το φυσικό αέριο, μήπως εμείς υστερούμε στην ανάληψη πρωτοβουλιών σχετικά με τους αγωγούς (Nabuco, ITGI, South Stream);

Η ανάληψη ή μη πρωτοβουλιών σχετικά με νέους αγωγούς φυσικού αερίου πρέπει νομίζω να ενταχθεί στο πλαίσιο της χάραξης στρατηγικής με ορίζοντα 20ετίας στον ενεργειακό μας τομέα.

Ασφαλώς πρωτοβουλίες είναι χρήσιμες, αφού όμως μελετήσουμε σενάρια εξελίξεων, τα πλεονεκτήματα ή μειονεκτήματα κάθε αγωγού για τη χώρα και τον ενεργειακό τομέα της οικονομίας μας, αλλά και εναλλακτικές λύσεις όπως αυτή των τερματικών σταθμών υγροποιημένου αερίου για ανεφοδιασμό της χώρας μας και ίσως γειτόνων μας.

Το βέβαιο είναι ότι η θέση του θεατή των εξελίξεων και ακόμα χειρότερα η αστάθεια θέσεων και η διπλή γλώσσα της προηγούμενης κυβέρνησης στοιχίζουν ακριβά.