HAYGH

Του ΣΤΡΑΤΗ ΜΠΟΥΡΝΑΖΟΥ

Τα βασικά στοιχεία του εκλογικού αποτελέσματος --από την αποχή και την κουρασμένη νίκη του ΠΑΣΟΚ μέχρι τον θρίαμβο του ΛΑΟΣ και την αποτυχία του ΣΥΡΙΖΑ-- έχουν ήδη επισημανθεί. Περιορίζομαι λοιπόν σε τρεις προκαταρκτικές παρατηρήσεις, για να προχωρήσω σε εκείνο που μας καίει όλους: τον ΣΥΝ και τον ΣΥΡΙΖΑ.

Κλίνατε επ' ακροδεξιά

α) Η επιτυχία του ΛΑΟΣ αποτελεί πρώτης τάξης πολιτικό γεγονός: διπλασιάζει σχεδόν τα ποσοστά του, είναι το μόνο κόμμα που οι ψήφοι του αυξάνονται σε απόλυτους αριθμούς, καταγράφει άνοδο πανελλαδικά (όχι μόνο στη Βόρειο Ελλάδα ή παραδοσιακά δεξιές περιοχές) και σε νεαρές ηλικίες, ενώ σε 22 νομούς είναι τρίτο κόμμα. Η ερμηνεία ότι πρόκειται για "δυσαρεστημένοpsilon;ς" νεοδημοκράτες είναι ίσως βολική αλλά ανεπαρκής: ακόμα κι αν ισχύει, ακριβώς το ότι κατευθύνονται στο ΛΑΟΣ (και όχι στη ΔΡΑΣΗ, τον Παπαθεμελή, το ΠΑΣΟΚ, την αποχή) έχει τη σημασία του.

Ανεξάρτητα από την ανθεκτικότητα των ποσοστών του (αμφίβολη σε συνθήκες πόλωσης των εθνικών εκλογών), η σταθερή άνοδος του ΛΑΟΣ σημαίνει τη συγκρότηση και πολιτικοποίηση ενός διάχυτου, μέχρι πρόσφατα, κοινωνικού ρεύματος. Κι αυτό δεν μετακινεί απλώς ακροδεξιότερα την κυβερνητική πολιτική, όπως φάνηκε ήδη,  αλλά είναι εξαιρετικά κρίσιμο για τους πολιτικοϊδεολογικούς συσχετισμούς, την ιδεολογική ηγεμονία, τους χώρους ελευθερίας.

β) Η αποχή είναι τόσο μεγάλη, που σίγουρα δεν είναι ομοιόμορφη: συνυπάρχουν σ’ αυτήν πολλές στάσεις και σκεπτικά, με κοινό παρονομαστή, νομίζω, μια αδιαφορία, δυσπιστία και αρνητικότητα προς τον πολιτικό κόσμο συλλήβδην. Ανεξάρτητα με το αν ένα κομμάτι αυτού του κόσμου είναι παρόν σε κινητοποιήσεις, αγώνες κλπ., η αποχή (εφόσον δεν μιλάμε από τη σκοπιά ενός αντιεκλογικού αναρχισμού) συνιστά αρνητική πολιτική στάση: παθητική, εν σπέρματι αντιδραστική ("όλοι είναι ίδιοι") και, βέβαια, αποτυχία της Αριστεράς που εκλαμβάνεται σαν "μία από τα ίδια".

γ) Το ΚΚΕ, παρά τη μείωση των ψήφων του, δείχνει, εδώ και χρόνια, αξιοσημείωτη αντοχή, συνιστώντας διεθνές φαινόμενο. Νομίζω ότι αυτό πρέπει να αποδοθεί δευτερευόντως  στις συντηρητικές -"πατριωτικές"-"υπεύθυνες" θέσεις του και πρωτίστως στην κοινωνική του έδραση, τη λαϊκότητα, την παρουσία του σε χώρους δουλειάς ως δύναμης αντίστασης. Είναι επίσης σίγουρο ότι έχει την ικανότητα αναπαραγωγής σε νεότερες ηλικίες -- αλλιώς θα έπρεπε να ανακαλύψουμε υπεραιωνόβιους οπαδούς του ΣΕΚΕ και αειθαλείς Ελασίτες.

Με το βλέμμα στον ΣΥΡΙΖΑ

Ο ΣΥΝ/ΣΥΡΙΖΑ σημειώνει ένα από τα καλά --ίσως και τα καλύτερα-- ποσοστά του και, ταυτόχρονα, μια από τις μεγαλύτερες πολιτικές αποτυχίες του. Το ίδιο θα ίσχυε και με ποσοστό 5% ή 5,5%: οι ψήφοι δεν είναι σκέτα νούμερα, σακιά με πατάτες, που μετράμε μία μία, αλλά αποτιμώνται, κάθε φορά, με κριτήριο τη συγκυρία, τη δυναμική, τις δυνατότητες.

Την ήττα εισπράττει ο δεδομένος αυτή τη στιγμή --κινηματικός, ριζοσπαστικός και αριστερός κατ' εμέ-- ΣΥΡΙΖΑ και η ηγεσία του. Εκ των πραγμάτων. Ωστόσο, μπορεί κανείς να υποστηρίξει κανείς ότι αν ήταν διαφορετική η γραμμή (στον Δεκέμβρη, έναντι του ΠΑΣΟΚ, για την Ευρώπη κ.λπ.) ή άλλα τα πρόσωπα, το αποτέλεσμα θα ήταν καλύτερο; Το γράφει ωραία, σε άλλη σελίδα των "Ενθεμάτων", ο Νικόλας Σεβαστάκης: "μια σοβαρή και ορθή επιλογή, μέσα και συγχρόνως έξω και εναντίον του κυρίαρχου συστήματος διακυβέρνησης και του φαύλου κοινωνικού, περιβαλλοντικού και οικονομικού προτύπου συνιστά, εξ αντικειμένου, την πιο δύσκολη επιλογή".

Άλλωστε, οι εκλογές δεν μπορεί, από μόνες τους, να αποτελούν "λυδία λίθο" της πολιτικής μας??? η κριτική στις θέσεις δεν πρέπει να θεμελιωθεί πρωτίστως στο αποτέλεσμα, αλλά αυτοτελώς. Ένα πρόχειρο παράδειγμα: το ΚΚΕ εσωτερικού είχε δίκιο, σε δεκάδες θέματα, έναντι του ΚΚΕ, άσκησε αξιόλογη πολιτικοϊδεολογική και πολιτισμική επίδραση στην ελληνική κοινωνία, αλλά εκλογικά βρισκόταν μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας.

Χωρίς να ξεχνάω δεδομένα όπως τα πανευρωπαϊκά αποτελέσματα της Αριστεράς, προχωράω σε ορισμένα ζητήματα τα οποία ίσως μας βοηθάνε να κατανοήσουμε την "ψαλίδα" προσδοκιών και αποτελέσματος· ζητήματα, εν πολλοίς, ανεξάρτητα του αποτελέσματος.

α) Η "πρόσοψη" του ψηφοδελτίου (σε αντίθεση με το σύνολο) ανέδιδε κάτι μη ελκυστικό ή αδιάφορο -- αυτό ισχύει, πιστεύω, και για τον δραστήριο και ανανεωτικό Δ. Παπαδημούλη. Και, κυρίως, κάθε άλλο παρά αναδείκνυε τα θετικά στοιχεία της διαδικασίας (εσωκομματικό δημοψήφισμα, παραχώρηση της δεύτερης θέσης σε σύμμαχο κ.ά.), αλλά ένα ακατανόητο και αδικαιολόγητο, για όποιον βρισκόταν παραέξω, "κομπρεμί" και αλληλοσφαγή τάσεων και συνιστωσών.

β) Ένα κομμάτι παλιών ψηφοφόρων του ΚΚΕ εσωτερικού και του Συνασπισμού, καθώς και ένας ευρύτερος περίγυρος, ήταν πλέον σαφώς αρνητικοί (ο Δεκέμβρης, η Ευρώπη, ίσως και το πανεπιστήμιο υπήρξαν τα σημεία αιχμής) έναντι του ΣΥΡΙΖΑ. Επέλεξαν να μην τον ψηφίσουν, είτε διαρρηγνύοντας τη σχέση τους είτε προσδοκώντας, μέσα από την ήττα τού "αριστερίστικου" ΣΥΡΙΖΑ, την αλλαγή γραμμής, αντίληψης και συμμαχιών.

Χρειάζεται, εδώ, μια σημείωση στην υποβόσκουσα συζήτηση περί υπονόμευσης από τους ανανεωτικούς. Η μη ψήφιση του ΣΥΡΙΖΑ, με το παραπάνω σκεπτικό, είναι μια απολύτως θεμιτή και πολιτική στάση (όπως ακριβώς, κάποιοι άλλοι, διαφωνώντας με την αυτόνομη κάθοδο του ΣΥΝ, δεν τον είχαμε ψηφίσει στις ευρωεκλογές του 2004). Πρόβλημα όμως υπάρχει, και πολύ σοβαρό πιστεύω, στον βαθμό που τη στάση αυτή υιοθέτησαν μέλη και στελέχη του ΣΥΝ.

Σημείωση στη σημείωση: Μπορεί άραγε κανείς, ακόμα και οι πο αντισυριζίτης, να είναι ικανοποιημένος με το αποτέλεσμα, που συνιστά βεβαίως ήττα του "αριστερίστικου" ΣΥΡΙΖΑ, αλλά, ταυτόχρονα, και ήττα συνολικά του ΣΥΝ και του ΣΥΡΙΖΑ, επισφραγίζοντας την κυριαρχία του ΚΚΕ; Κι επίσης, παρά τον ριζοσπαστισμό που ίσως κομίζουν, τι το φερέγγυο ή "ανανεωτικό" διαθέτουν οι "Οικολόγοι";

γ) Τη στιγμή που ο ΣΥΡΙΖΑ έχανε  το παραπάνω κομμάτι, είναι αμφίβολο τι εισέπραττε από εκείνους στους οποίους επένδυσε προνομιακά: τους εξεγερμένους, τους νεολαίους, τη γενιά των "700 ευρώ". Όχι μονάχα λόγω του πολυσυζητημένου "αντισυστημισμού" ή "απολιτικότητάς" τους, αλλά και γιατί η υποστήριξη σε κινήματα, ανέκαθεν, δεν αποδίδει, αυτομάτως, στην κάλπη. Υπάρχει ένα πολύ κρίσιμο πεδίο διαμεσολάβησης: το πολιτικό.

δ) Την --αριστερή, φιλοκινηματική και ριζοσπαστική-- πολιτική τους ο ΣΥΝ και ο ΣΥΡΙΖΑ την άσκησαν συχνά σε επίπεδο λόγου, με επικοινωνιακούς σχεδόν όρους. Δεν φταίνε εδώ τα πρόσωπα και οι προθέσεις· το πρόβλημα είναι εγγενές: Πώς αλλιώς να κάνεις, όταν οι οργανώσεις του ΣΥΝ είναι ισχνές, του ΣΥΡΙΖΑ ανύπαρκτες, η παρουσία στους μαζικούς χώρους καχεκτική;

"Συριζοποίηση" τώρα

Αφήνω στην άκρη πολλά και σοβαρά, όπως το πρόγραμμα και οι θέσεις, για να τελειώσω με κάτι για το οποίο είμαι εντελώς σίγουρος: ο ΣΥΡΙΖΑ σαν οργανωτική και πολιτική μορφή είναι μονόδρομος, ως --δυνάμει έστω-- δημόσιος χώρος της Αριστεράς, χώρος σύνθεσης των διαφορετικών τάσεων και απόψεων. Μια διάλυσή του και επάνοδος στον ΣΥΝ και τις "οργανώσεις" της άκρας Αριστεράς θα ήταν καταστροφική: θα σήμαινε την πλήρη περιθωριοποίηση της εκτός ΚΚΕ Αριστεράς, την απόσυρση ενός πολύ μεγάλου δυναμικού αγωνιστών, και, ακόμα, τον θάνατο της ανανεωτικής Αριστεράς, ακόμα και αν αυτή σήμερα ασφυκτιά μες στον ΣΥΡΙΖΑ.

Χρειαζόμαστε όμως ένα άλμα προς τα μπρος:  να δημιουργηθούν οργανώσεις του ΣΥΡΙΖΑ, ο ΣΥΡΙΖΑ να εγγράψει μέλη, στην κατεύθυνση της μετατροπής του σε κόμμα. Αλλιώς, το καθεστώς διαπαραταξιακής συνεννόησης και λειτουργίας σε επίπεδο κορυφής κινδυνεύει να τον μετατρέψει σε κέλυφος.

Σπεύδω να πω, με όλη τη δύναμη της φωνής μου --κι όποιος με ξέρει, ας είναι μάρτυρας-- ότι η πρόταση δεν αποτελεί παγίδα ή κρύφιο σχέδιο για την περιθωριοποίηση των "ανανεωτικών", της ΚΟΕ ή οιουδήποτε. Έχει την ελπίδα ότι σε έναν ΣΥΡΙΖΑ με χιλιάδες μέλη (έστω, το άθροισμα των  μελών του ΣΥΝ, των άλλων συνιστωσών και της τάσης των "ανένταχτων") θα έχουν μικρότερη σημασία οι συσχετισμοί και πολλαπλάσια η ισχύς των ιδεών. Πολύ περισσότερο αν η διαδικασία ενεργοποιήσει και άλλους ανένταχτους -- μέγεθος κρίσιμο, ποιοτικά και ποσοτικά. Γνωρίζω τις καχυποψίες και τις αγκυλώσεις,  ωστόσο η δυναμική των εξελίξεων, μπορεί, ενίοτε, να τις υπερβεί. Αλήθεια, πριν  δέκα μόλις χρόνια, ποιος φανταζόταν ότι μέλη της α/συνέχειας, του ΣΥΝ και του "Δικτύου" θα μπορούσαν, με πολλά έστω προβλήματα, να συνυπάρξουν αποτελεσματικά, σε κοινό εκλογικό και πολιτικό σχήμα;  Απαιτείται, βέβαια, πολιτική εμπιστοσύνη και μια μίνιμουμ συναντίληψη ότι οι υπάρχουσες συνιστώσες και τάσεις, ως τέτοιες, έχουν κλείσει τον κύκλο τους, αλλιώς, η "συριζοποίηση", ούτως ή άλλως επιθυμητή, θα προχωράει ασθμαίνοντας.

Και κάτι ακόμα, εν κατακλείδι. Πέρα από την αποτίμηση του αποτελέσματος, υπάρχει, από αύριο, ανάγκη συζήτησης και ανάληψης πολιτικών πρωτοβουλιών, προς τα έξω -- εκεί κρίνεται το παιχνίδι.

ΥΓ.: Είναι απολύτως θεμιτή η κριτική στην "αριστερίστικη" πολιτική του ΣΥΝ , αλλά πολύ προβληματικό, πιστεύω, το αίτημα απομάκρυνσης από τις "αριστερίστικες συμμαχίες" (βλ. το κείμενο της "ανανεωτικής πτέρυγας"). Οι συμμαχίες, άραγε, ήταν καλές στις εκλογές του 2004 και του 2007, ενώ τώρα, "δρυός πεσούσης, πας ανήρ ξυλεύεται"; Δεν αξίζει, σε κανέναν μας, μια τέτοια αντίληψη.