HAYGH

Tου Ηλία Ιωακείμογλου*

Αν κοιτάξουμε λίγο προς τα πίσω και δούμε τα θεωρητικά εργαλεία που έχουμε διαμορφώσει ως μη σταλινική αριστερά, σε σχέση με τη δυνατότητά μας να προτείνουμε μέτρα οικονομικής πολιτικής, θα διαπιστώσουμε ότι έχουμε ένα έτοιμο πρόγραμμα. Ένα πρόγραμμα το οποίο έχουν κατασκευάσει οι αυθεντικοί κεϋνσιανοί, οι μετακεϋνσιανοί, και το οποίο μπορεί να προτείνει κάτι για κάθε ζήτημα της οικονομικής πολιτικής.

Είναι ένα πλήρες πρόγραμμα που θέτει σε αμφισβήτηση βασικές παραδοχές του νεοφιλελεύθερου υποδείγματος, όπως ότι οι αγορές ισορροπούν μόνες τους, ότι διαθέτουν τη μαγική ικανότητα να μεγιστοποιούν τα οφέλη για όλους, ότι η ζήτηση και η κρατική παρέμβαση δεν έχουν σημασία. Είναι ένα υπόδειγμα που δείχνει ότι η αύξηση των πραγματικών μισθών δεν είναι αναγκαστικά επιζήμια για την εύρυθμη λειτουργία του καπιταλισμού.

Ωστόσο, o μαρξιστικός δαίμονας στο σημείο αυτό μας ρωτάει τι θα γίνει με την εκμετάλλευση της εργασίας, με τις κοινωνικές σχέσεις κάτω από τις οποίες οι εργαζόμενοι παράγουν, συντηρούνται και αναπαράγονται στην καθημερινή ζωή. Είναι μέσα στις προθέσεις της αριστεράς, ενός τμήματός της τουλάχιστον, να αμφισβητήσει και τις κοινωνικές σχέσεις, δηλαδή να φέρει έναν καινούργιο κόσμο, όχι απλώς έναν καπιταλισμό με ανθρώπινο πρόσωπο στον οποίο θα έχουμε τις συντάξεις μας, τα σχολεία θα είναι καλά δημόσια σχολεία, και θα μπορούμε να αναπαράγουμε ευχάριστα την οικογένειά μας.

Αυτά σημαίνουν ότι η οικονομική πολιτική που προτείνουμε πρέπει να ενσωματώνει, πέραν του κεϋνσιανού προγράμματος, και ορισμένες διαρθρωτικές αλλαγές. Διότι, όταν αναφερόμαστε στη μετάβαση από έναν τύπο κοινωνίας σε έναν άλλο, αναφερόμαστε σε διαρθρωτικές αλλαγές.

Η ίδια η ιστορική κίνηση έχει αναδείξει ορισμένες τέτοιες διαρθρωτικές αλλαγές σε επίκαιρα πολιτικά ζητήματα: Τα κοινωνικά κινήματα της τελευταίας δεκαπενταετίας έχουν διατυπώσει μια σειρά διεκδικήσεων με επίκεντρο την έννοια του δημόσιου αγαθού. Η προβολή της έννοιας των δημοσίων αγαθών από τα κινήματα είναι μια εξέλιξη πρώτου μεγέθους διότι φέρνει στο προσκήνιο ένα στοιχείο που είναι, όχι απλώς μη καπιταλιστικό, αλλά αντικαπιταλιστικό διότι πρόκειται για την παραγωγή αγαθών που δεν έχουν τον χαρακτήρα εμπορεύματος. Πρόκειται για αγαθά στα οποία έχουμε πρόσβαση με την ιδιότητα του πολίτη και τα οποία δεν διαμεσολαβούνται από το χρήμα.

Μια οικονομική πολιτική αυθεντικά αριστερή θα προσπαθούσε λοιπόν να διευρύνει τη σφαίρα των δημόσιων αγαθών. Θα μπορούσαμε, έτσι, μέσα στον κόσμο των εμπορευμάτων και του χρήματος που είναι ο καπιταλισμός, να χτίσουμε έναν άλλο κόσμο, όπου οι σχέσεις δεν θα ήταν χρηματικές και τα αγαθά δεν θα ήταν εμπορεύματα. Είναι δημόσιο ένα αγαθό στο οποίο έχουν πρόσβαση όλοι οι κάτοικοι της χώρας, πολίτες και μη, ανεξάρτητα από κοινωνική τάξη, φύλο, φυλή, έθνος, ηλικία, επάγγελμα, εκπαιδευτικό επίπεδο, εισόδημα και ανεξάρτητα από προϋποθέσεις ασφάλισης. Γι' αυτόν τον λόγο, η λογική των δημόσιων αγαθών παραπέμπει στην έννοια των κοινωνικών δικαιωμάτων και της δημοκρατίας και είναι εχθρική προς τη λογική του εμπορεύματος, που παραπέμπει στην έννοια του καταναλωτή, των ευκαιριών και της αγοράς.

Έτσι, προωθώντας την παραγωγή δημόσιων αγαθών μέσω της οικονομικής πολιτικής, θα μπορούσαμε να μετασχηματίσουμε μια κατά τα άλλα σοσιαλδημοκρατική οικονομική πολιτική σε ριζοσπαστική πολιτική, που κάνει χώρο και δίνει διάρκεια σε αυτά που προαναγγέλλουν μια ριζικά διαφορετική κοινωνία.

* Ο Ηλίας Ιωακείμογλου είναι μέλος της συντακτικής επιτροπής του περιοδικού Θέσεις