HAYGH

Του Γιαννη Αλμπανη

Η περιπέτεια που αντιμετωπίζει με την υγεία της η Έφη Θώδη δημιούργησε ένα κύμα συμπάθειας προς το πρόσωπό της. Θα έπρεπε όμως να αποτελέσει ταυτόχρονα λαβή προβληματισμού για τα τηλεοπτικά ήθη, καθώς και τις τάσεις εκφασισμού της δημόσιας ζωής.

Πριν λίγα χρόνια, η φήμη της Έφης Θώδη περιοριζόταν στο κοινό των (ψευτο)νεοδημοτικών τραγουδιών. Στα πανηγύρια, αλλά και στα κέντρα που καλλιεργείται το είδος, η κ. Θώδη θεωρούταν μεγάλο όνομα. Στη δόξα όμως της τηλεόρασης και του πανεθνικού κοινού, εκτοξεύτηκε όταν ηχογράφησε διασκευές γνωστών αγγλικών ποπ τραγουδιών. Αυτό που τράβηξε το ενδιαφέρον των ΜΜΕ και του κοινού δεν ήταν η ερμηνεία της, αλλά η πολύ κακή προφορά της ξένης γλώσσας: η Ε. Θώδη δεν δοξάστηκε ως καλλίφωνος ή δυναμική περφόρμερ, αλλά ως "η βλάχα που τραγουδάει αγγλικά".

Μετά τη μεγάλη δισκογραφική επιτυχία, η ζωή της μετατράπηκε σε διαρκές ριάλιτι. Όχι μόνο ήταν μόνιμη καλεσμένη στις μεσημεριανές εκπομπές που ασχολούνται με την προσωπική ζωή διασημοτήτων ή φερομένων ως διασημοτήτων, αλλά και η κάμερα την ακολουθούσε όπου πήγαινε. "Η Θώδη βγάζει γέλιο και πουλάει". Κι αφού πούλαγε, η κάμερα δεν την εγκατέλειψε ακόμα και όταν έγινε φανερό ότι υπήρχε σοβαρό πρόβλημα. Η ψυχική αρρώστια, όπως παλιότερα τα κακά αγγλικά, έγινε κι αυτή με τη σειρά της αντικείμενο πλάκας από τον Περρή, τον Αναστασιάδη, τη Δρούζα, καθώς και πολλούς άλλους που, μετά την κατάρρευση, εξέφρασαν τη συμπάθεια τους στην ασθενή.

Δεν ανήκω σε όσους δηλώνουν με σιγουριά ότι "οι τηλεοράσεις τρέλαναν τη Θώδη". Η υπερπροβολή και η δημόσια χλεύη πιθανότατα έχουν παίξει τον ρόλο τους, αλλά η ψυχική ασθένεια είναι μια πολύ περίπλοκη διαδικασία, της οποίας τα αίτια δεν μπορούν να ανιχνευθούν χωρίς επιστημονική εξέταση της κάθε περίπτωσης… Αυτό, όμως, που μπορούμε να υποστηρίξουμε με επάρκεια είναι ότι οι τηλεοράσεις εκμεταλλεύτηκαν με τον πιο χυδαίο τρόπο, "για να σπάσουμε πλάκα", μια γυναίκα που ήταν φανερά ασθενής. Και αυτή η αντιμετώπιση δεν είναι μεμονωμένη, αλλά αποτελεί πια κανόνα. Στην πραγματικότητα, η περίπτωση της Ε. Θώδη αποτελεί μια από τις πιο ακραίες εκδοχές του τηλεοπτικού κανιβαλισμού.

Θα μπορούσαμε να αναλύσουμε τον φασίζοντα τηλεοπτικό κανιβαλισμό σε τρία βασικά χαρακτηριστικά. Το πρώτο είναι η δημόσια χλεύη σε βάρος ανθρώπων που, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, βρίσκονται σε μειονεκτική θέση ή εμφανίζουν αποκλίνουσες συμπεριφορές. Από τους "προικισμένους" της Πάνια και του "Ελλάδα έχεις ταλέντο" έως τους "απελπισμένους" της Δρούζα, συμπολίτες μας που είτε εμφανώς χρήζουν ψυχιατρικής στήριξης είτε έχουν άλλα σωματικά μειονεκτήματα ή, πολύ απλά, βρίσκονται σε ιδιαίτερα δύσκολη συναισθηματική κατάσταση, παραδίδονται στην τηλεοπτική αρένα προς τέρψιν του φιλοθεάμονος κοινού. Ο εκάστοτε παρουσιαστής καλείται να εξευτελίσει τους καλεσμένους με επιδέξιο τρόπο, ώστε από τη μια να κρατηθούν τα προσχήματα και από την άλλη το σαδιστικό κοινό να διασκεδάσει με τη μειονεξία των κατασπαρασσόμενων θυμάτων. Η ευχαρίστηση του θεατή αντλείται από την εκ νέου ταπείνωση των ήδη ταπεινωμένων.

Το να κάνεις καψόνια και να εξευτελίζεις τους πιο αδύναμους, δεν είναι, δυστυχώς, κάτι σπάνιο στην κοινωνία μας (μια κοινωνία που εν πολλοίς στηρίζεται στο δίκαιο του ισχυρότερου, καθώς και στην απαξία του αδύναμου). Το να προβάλλεις όμως δημόσια το καψόνι και να το νομιμοποιείς κοινωνικά, στο όνομα της πλάκας ή της τηλεθέασης, αποτελεί πράξη που διολισθαίνει επικίνδυνα σε έναν ιδιότυπο σύγχρονο φασισμό. Και αυτό ακριβώς, δηλαδή η νομιμοποίηση του εξευτελισμού των μειονεκτούντων, αποτελεί το δεύτερο χαρακτηριστικό του τηλεοπτικού κανιβαλισμού. Κάνω λόγο για διολίσθηση στον φασισμό, γιατί ο φασισμός δεν αποτελεί τίποτα άλλο παρά τη μετατροπή της βίας σε βάρος του αδυνάμου ή του διαφορετικού, σε ιδεολογικό σύστημα και ηθικό κώδικα· είναι το πέρασμα του ανθρωποφάγου σαδισμού από τα ερέβη του ανθρώπινου ψυχισμού στο φως της κοινωνικής νομιμοποίησης, και από εκεί στην πολιτειακή θέσμιση. Αν και είναι προφανές ότι από αυτό το τελευταίο (τη θέσμιση δηλαδή) απέχουμε πάρα πολύ, εντούτοις πρέπει να μάς βάλει σε βαθύ προβληματισμό το ότι στη σημερινή ελληνική κοινωνία γίνονται σε εθνικό δίκτυο καψόνια στους "κουτούς" ή το ότι στην Ηγουμενίτσα λιμενικοί μπορούν να δείρουν δημοσίως μέχρι θανάτου έναν πρόσφυγα, χωρίς καν να ασκηθεί δίωξη σε βάρος τους.

Τέλος, το τρίτο χαρακτηριστικό του τηλεκανιβαλισμού είναι ότι κινείται πέρα από κάθε όριο. Σε μια δήλωσή της, η Βάνα Μπάρμπα ήταν διαφωτιστική. Παραδέχτηκε ότι η συμπεριφορά των τηλεαστέρων απέναντι στην κ. Θώδη δεν ήταν η πρέπουσα, αλλά "αφού πούλαγε"… Όταν όμως στη δημόσια σφαίρα δεν υπάρχει κανένα δεοντολογικό όριο και κανένας ηθικός φραγμός και όλα αντλούν τη δικαιολόγησή τους από τη σκοπιμότητα, "εθνική" ή οικονομική, τότε ξαναμπαίνουμε στα επικίνδυνα χωράφια του φασισμού. Νομίζω ότι αυτή η απώλεια των ηθικών ορίων αποτελεί, ίσως, το πιο επικίνδυνο χαρακτηριστικό του τηλεοπτικού κανιβαλισμού (αλλά όχι μόνο αυτού). Αν όλα επιτρέπονται στο όνομα του χρήματος, τότε όλα μπορούν να γίνουν: και όσα άθλια ήδη γίνονται, αλλά και πολλά άλλα, ακόμα χειρότερα. Όσο πιο πολύ το κοινό εθίζεται στη βαρβαρότητα τόσο πιο πολλή θα ζητάει. Και θα βρίσκονται οι καλοί επαγγελματίες, που θα του την παρέχουν πρόθυμα.

Ο Γιάννης Αλμπάνης  είναι ιδιωτικός υπάλληλος